Tigre ging ondanks de coronacrisis in het land onlangs toch naar de stembus.
Copyright 2020 The Associated Press. All rights reserved.

Ethiopië bombardeert Tigray en riskeert een lange burgeroorlog

Nobelprijswinnaar voor de vrede en Ethiopisch premier Abiy Ahmed heeft naar eigen zeggen een groot offensief ingezet tegen de noordelijke provincie Tigray. Dat houdt het risico in op een nieuwe en lange burgeroorlog. Tigre was het centrum van de opstand die in 1991 het communistische regime ten val bracht.

In de schaduw van de verkiezingen in de Verenigde Staten raakte het nieuws over Ethiopië enigszins in de verdrukking. Misschien was het net daarom dat premier Abiy Ahmed zijn offensief inzette om de noordelijke provincie Tigray onder controle te krijgen. De luchtmacht bombardeert doelen in Tigray, de noodtoestand is er afgekondigd en premier Abiy wil de regionale regering van Tigray vervangen door eigen mensen.

Wat er zich op het terrein afspeelt is moeilijk in te schatten. Persbureau Reuters kreeg van diplomaten en hulpverleners te horen dat er zich gevechten voordoen in het noordwesten, langs de grens tussen de regio's Tigray en Amhara, en aan de grens met Soedan en Eritrea.  De KU Leuven heeft een samenwerkingsakkoord met de universiteit van Mekelle in Tigray. Professor emeritus Seppe Deckers heeft er tientallen jaren lang gewerkt aan bodemonderzoek. Aan VRTNWS zei professor Deckers vamorgen dat hij pessimistisch is over de afloop. "Ik heb gebeld met oud-doctoraatsstudenten daar. Iedereen is bang en blijft binnen. Er wordt gebombardeerd en het internet is afgesloten. Ik denk dat de situatie zeer ernstig is. Normaal ben ik een optimist voor Ethiopië maar vandaag moet ik dat herzien. "

Ik denk dat de situatie zeer ernstig is. Normaal ben ik een optimist voor Ethiopië maar vandaag moet ik dat herzien. 

Seppe Deckers, hoogleraar emeritus KU Leuven

 (Lees verder onder de foto).

Premier Abiy Ahmed zet zijn reputatie als Nobelprijswinnaar voor de Vrede op het spel.
AFP

Wat de kwestie-Tigray extra kleur geeft, is het feit dat de Ethiopische premier Abiy Ahmed (foto boven) die nu de aanval heeft ingezet, vorig jaar bekroond werd met de Nobelprijs voor de Vrede. Die kreeg hij wegens zijn democratisering van Ethiopië en het vredesverdrag met buurland Eritrea en dat na decennia van oorlog tussen beide landen.

Tigray, de wieg van Ethiopië

Tigray ligt in het noorden van Ethiopië en telt iets meer dan 6 procent van de 110 miljoen inwoners van het land en die vormen dus een kleine, maar belangrijke groep in het etnisch erg verscheiden Ethiopië. Tot voor kort deelden de Tigreëers in dat land zelfs de lakens uit. (Lees verder onder de foto).

Een fresco van Maria met het kind Jezus in de Ethiopisch-orthodoxe kathedraal van Axum. Foto: Miko Stavrev.

De provincie Tigray vormt historisch de kern waaruit Ethiopië gevormd werd. Uit de mix van invloeden uit Zuid-Arabië over de Rode Zee (het huidige Jemen) ontstond hier meer dan 2.000 jaar geleden een unieke mengcultuur waaruit het rijk van Axum groeide. Dat rijk wordt als de voorloper beschouwd van het keizerrijk Ethiopië dat semitische invloeden uit Arabië absorbeerde zoals de taal, maar ook het jodendom en het christendom dat nadien zou domineren. Axum werd door de Romeinse en Perzische rijken beschouwd als een volwaardige tegenhanger in het oosten van Afrika.

Na de 13e en 14e eeuw verschoof het centrum van de opeenvolgende keizersdynastieën geleidelijk zuidwaarts naar Gondar en meer recent de huidige hoofdstad Addis Abeba en raakte Tigray gemarginaliseerd terwijl de grotere Amhara-sprekende bevolking de macht overnam. Dat leidde al eerder tot opstanden in Tigray. (Lees verder onder de foto).

De beroemde koningsstèles van Axum zijn werelderfgoed van de Unesco.
AP2002

De regionale regering van Tigray die nu slaags is geraakt met de centrale overheid, wordt gevormd door het TPLF (Tigray People's Liberation Front - Volksbevrijdingsfront voor Tigray), een van oorsprong marxistische rebellengroep die sinds de jaren 70 een guerillaoorlog uitvocht met de toen eveneens communistische dictatuur van Mariam Mengistu in de hoofdstad. Na de Koude Oorlog verjoeg dat TPLF in 1991 Mengistu en sindsdien leidde dat TPLF in een koepel met andere partijen Ethiopië, niet altijd met zachte hand. Het marxisme werd overigens al snel overboord gezet en vervangen door de vrije markt.

Naar het huidige conflict

In 2018 kwam huidig premier Abiy Ahmed aan de macht na een roep om hervormingen. Hij is etnisch een Oromo, de grootste bevolkingsgroep in Ethiopië die in het zuiden woont en overwegend islamitisch, maar Abiy Ahmed is zelf een protestants christen. Hij behoort dus niet bij de Ethiopisch-orthodoxe kerk die traditioneel Ethiopië domineert. Abiy Ahmed democratiseerde Ethiopië en onder hem kregen de andere bevolkingsgroepen meer inspraak en hij sloot vrede met de decennialange vijand Eritrea, wat hem de Nobelprijs voor de Vrede opleverde. Dat maakt geld vrij voor economische ontwikkeling en infrastructuur (zoals de metro van Addis Abeba), maar ook voor Abiy Ahmed kende Ethiopië een stevige economische groei, deels ook door Chinese investeringen. (Lees verder onder de foto).

Een van de vele nieuwe fabrieken die de voorbije jaren in Ethiopië uit de grond zijn geschoten.
Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.

Vorig jaar kwam het tot een breuk tussen premier Abiy Ahmed en het TPLF dat zijn invloed zag verschralen. Dit jaar kwam die spanning tot een crisis. De geplande verkiezingen werden uitgesteld wegens het coronavirus. De provincie Tigray organiseerde op eigen houtje dan maar regionale verkiezingen waarbij het nog altijd machtige TPLF als grote winnaar uit kwam. 

Die verkiezingen werden niet erkend door de centrale regering en noemt de regionale regering in Tigray dus onwettig. Omgekeerd zegt Tigray dat de centrale regering en premier Abiy Ahmed nu niet langer wettig zijn omdat er geen verkiezingen werden gehouden. De woordenstrijd leidde al eerder tot geweld over en weer. Beide kampen beschuldigen elkaar van aanvallen en provocaties. (Lees verder onder de foto).

De Renaissance-dam op de Blauwe Nijl leidt tot spanningen over water met Soedan en Egypte.
AFP or licensors

Wat wel zeker is, is dat premier Abiy Ahmed riskeert dat de economische groei, zijn hervormingspolitiek en zijn internationaal imago verkwanseld zou worden in een nieuwe en langdurige oorlog. Het TPLF vormt nog altijd een groot deel van het Ethiopische leger en is gegroeid uit decennia van guerilla tegen de toenmalige dictatuur van Mengistu die toen militair gesteund werd door de Sovjet-Unie. Tigray mag klein zijn, het is een harde noot om te kraken.

Het conflict komt bovendien op een ogenblik dat de interne spanningen tussen andere bevolkingsgroepen in Ethiopië ook verder oplopen (Amhara tegen Oromo), er is de coronacrisis en ook een conflict met Soedan en Egypte over het waterpeil van de Nijl en een grote dam die Ethiopië op die rivier bouwt. 

Meest gelezen