Copyright 2020 The Associated Press. All rights reserved

Nu Joe Biden verkozen president is van de Verenigde Staten: wat gebeurt er de komende dagen en weken?

Het aankondigen van de overwinning van Joe Biden in de Amerikaanse presidentsverkiezingen is nog maar de eerste stap in de overgang naar een nieuwe president. Vooraleer de Bidens hun intrek nemen in het Witte Huis moeten er nog heel wat stappen gezet worden. Hoe gaat dat allemaal in z'n werk? En kan Donald Trump nog roet in het eten gooien? Een overzicht van de belangrijkste deadlines in de komende weken en maanden. 

3 november: verkiezingsdag

Beginnen doen we met een kleine opfrissing. 3 november was het verkiezingsdag in de VS, en die dag was niet willekeurig gekozen. Het is vastgelegd door de wet dat verkiezingsdag valt op de eerste dinsdag na de eerste maandag in november.

Tussen 4 en 23 november: tellen van de stemmen

Het tellen van alle stemmen is al enkele dagen aan de gang, en zal ook nog even duren. Het gaat dan vooral over poststemmen. In elke staat moeten die afgestempeld zijn ten laatste op verkiezingsdag 3 november. In de meeste staten moeten die poststemmen ook enkele dagen na verkiezingsdag binnen zijn, maar dat is niet overal zo. In strijdstaat Nevada bijvoorbeeld, mogen de poststemmen binnenkomen tot een week na verkiezingsdag, op 10 november. En in de staat Washington zelfs nog tot 23 november.

Het is dus nog even wachten tot de kaart van de verkiezingsuitslagen volledig is. Voorlopig ziet die er zo uit (lees voort onder de grafiek):

Joe Biden wint de Amerikaanse presidentsverkiezingen

  • Biden

    306
  • 270 kiesmannen
  • Trump

    232

Tussen 10 november en 11 december: staten moeten hun officiële verkiezingsresultaten bekendmaken

Vanaf een week na verkiezingsdag kunnen de staten hun officiële verkiezingsuitslag bekendmaken. In alle staten behalve Californië is de deadline daarvoor 8 december. De exacte datum is dus bepaald door de wet die geldt in elke staat apart.

8 december: de nationale deadline voor het aankondigen van het verkiezingsresultaat per staat

Tegen deze deadline moeten alle stemmen geteld zijn en eventuele discussies moeten opgelost zijn. De gouverneurs stellen een soort certificaat op waarin ze de winnaar bekendmaken en ook hun lijst van kiesmannen die afgevaardigd worden naar het kiescollege.

Als deze deadline gehaald wordt, dan belooft het Congres niet terug te komen op de telling van de stemmen in de staat. Belangrijk is ook dat voor de telling van de stemmen de staten de wetten moeten hanteren die van kracht waren voor verkiezingsdag, ze mogen die na verkiezingsdag niet meer wijzigen.

14 december: de kiesmannen brengen hun stem uit

Deze datum is ook vastgelegd in de nationale wetgeving van de VS, en valt op de eerste maandag na de tweede woensdag in december. De kiesmannen komen samen in hun eigen staat en maken hun keuze, die wordt dan overgemaakt aan Washington. Elke kiesman heeft een stem.

In veel staten zijn er wetten die kiesmannen verplichten om te stemmen voor de kandidaat die in hun staat heeft gewonnen, zodat ze niet op eigen houtje kunnen beslissen voor wie ze stemmen. Soms staan er boetes en zelfs gevangenisstraffen op overtredingen van die wetten. Het is wel al gebeurd dat kiesmannen op de “verkeerde” kandidaat stemmen, maar nog nooit in die mate dat het heeft beïnvloed wie er president is geworden.

Wat als er nu binnen de staten onenigheid is over de verkiezingsuitslag? Elke staat heeft een parlement en een gouverneur, en die zijn niet altijd allebei van dezelfde partij. Het kan dat bij een conflict, over een hertelling bijvoorbeeld, de gouverneur en het parlement van de staat elk apart een verschillende lijst van kiesmannen doorgeven aan Washington, een Democratische en een Republikeinse.

23 december: tegen deze deadline moeten de stemmen van de kiesmannen aangekomen zijn in Washington

De staten sturen de keuze van hun kiesmannen door naar de hoofdstad.

3 januari: het nieuwe Congres wordt beëdigd

De leden van de twee kamers van het Congres, het Huis van Afgevaardigden en de Senaat leggen de eed af. De nieuwe vicepresident, die tevens ook de voorzitter is van de Senaat, legt de eed af op dezelfde dag als de president.

6 januari: de stemmen van het kiescollege worden geteld in het Congres

De twee kamers van het nieuwe Congres, het Huis en de Senaat komen samen. De voorzitter van de Senaat, dat is de vicepresident (op dat moment dus nog steeds Mike Pence), leidt de zitting. De stemmen van de kiesmannen worden voorgelezen en geteld door twee leden van het Huis en twee leden van de Senaat, en dan doorgegeven aan de vicepresident. Die kondigt het resultaat aan en luistert naar eventuele bezwaren.

Die eventuele bezwaren moeten schriftelijk ingediend worden door een lid van het Huis en een lid van de Senaat. Als het bezwaar wordt aanvaard, dan komen de twee kamers van het Congres apart samen om het te bespreken voor maximum twee uur, daarna stemmen ze, elk apart, om te beslissen of ze het bezwaar accepteren of verwerpen. Om een aantal stemmen van kiesmannen te verwerpen moeten zowel het Huis als de Senaat het bezwaar aannemen.

Hier wordt het interessant. Stel dat in een of meerdere van de strijdstaten twee lijsten kiesmannen zijn doorgestuurd naar Washington, dan zou het kunnen dat voorzitter van de Senaat Mike Pence enkel de Republikeinse stemmen meetelt, zodat Donald Trump alsnog aan voldoende kiesmannen komt om president te worden. Dat zou een ongeziene situatie zijn, en door de Democraten als niets anders dan een staatsgreep beschouwd worden. De Democraten kunnen dan bezwaar aantekenen of gewoon de hele procedure boycotten. Ze kunnen de zaal verlaten, waardoor de telling ongeldig wordt. Die moet namelijk gebeuren in de aanwezigheid van het Huis en de Senaat.

In de uitzonderlijke situatie waarin het Huis en de Senaat het dus niet eens raken over de stemming van de kiesmannen, dan moet het Huis van Afgevaardigden beslissen wie er president wordt. Die stemming gebeurt per staat, met een stem voor elke staat. Hoewel in het Huis meer Democraten zetelen dan Republikeinen, zijn er meer staten met meer Republikeinen in hun delegatie. In theorie kan het dus dat het Huis alsnog beslist om Donald Trump tot president te benoemen, al lijkt dat op dit moment een bijzonder vergezocht scenario. 

20 januari: deadline voor het Huis om een nieuwe president aan te wijzen

Dit is de deadline tegen wanneer het Huis een president moet aangewezen hebben, want het is tevens de dag van de inauguratie van de nieuwe president en vicepresident, die vindt plaats in de hoofdstad Washington D.C.. De ambtstermijn van de nieuwe president begint volgens de grondwet op de middag, op hetzelfde moment stopt de bevoegdheid van de zittende president.

Stel dat de verkozen president zou sterven tussen verkiezingsdag en de dag van de inhuldiging, dan wordt de verkozen vicepresident de nieuwe president. Als er geen president is verkozen door het Huis tegen 20 januari, dan wordt de verkozen vicepresident president ad interim tot het Huis zijn keuze heeft gemaakt. Als er geen verkozen vicepresident is en geen verkozen president, dan beslist het Huis wie er president ad interim wordt.

Transitieperiode

Heel de periode tussen de bekendmaking van het verkiezingsresultaat en de start van de ambtstermijn van de nieuwe president heet de transitieperiode. Tijdens die periode bereidt de president zich voor om de fakkel over te nemen van zijn of haar voorganger. Een transitieteam, dat kan uitgroeien tot wel 1.000 medewerkers, zorgt ervoor dat de beleidsplannen klaar zijn tegen 20 januari.

De president stelt ook zijn of haar kabinet samen en overlegt met de medewerkers van de zittende president om de overgang vlot te laten verlopen. Ook de vicepresident bereidt zich in deze periode voor op zijn of haar nieuwe taak en benoemt stafleden. De verkozen president Biden heeft enkele dagen geleden ook al een transitiewebsite gelanceerd. 

Tijdens de transitieperiode ligt het bestuur van de Verenigde Staten ook niet stil.  President Trump kan dus tijdens die periode nog steeds beleidsbeslissingen nemen, hij kan bijvoorbeeld presidentiële besluiten afronden. De kans dat er nog wetten gestemd worden is wel erg klein, omdat ook het Congres opnieuw zal samengesteld worden.

Wat als Trump voet bij stuk houdt?

De voorbije uren en dagen is al duidelijk geworden dat Donald Trump zich niet meteen bij de verkiezingsuitslag zal neerleggen. Gisteren zei de president nog dat "de verkiezing nog lang niet voorbij is". Wat als Trump zich blijft verzetten tegen het verkiezingsresultaat?

Er is geen procedure voor wanneer een zittende president weigert het Witte Huis te verlaten. "Maar zo ver zal het niet komen", voorspelt Amerika-expert van de KU Leuven Bart Kerremans. "Ik vermoed dat uiteindelijk vooraanstaande Republikeinen zoals Mitch McConnell, de meerderheidsleider in de Senaat, aan Trump duidelijk zullen maken dat hij zijn nederlaag moet erkennen. Dat Trump zich ergens blijft vastklampen aan een bureau en manu militari uit het Witte Huis moet verwijderd worden, dat zie ik niet meteen gebeuren", aldus Kerremans.

Bronnen:
Bert De Vroey, CNN, The Guardian, BBC, AP

Beluister hieronder ook het gesprek met Bart Kerremans uit De Ochtend over wat er de komende weken en maanden staat te gebeuren:

Copyright 2020 The Associated Press. All rights reserved.

Meest gelezen