Voorstelling van een prehistorische vrouw die met een speerwerper op vicuña's jaagt.
Matthew Verdolivo, UC Davis IET Academic Technology Services

9.000 jaar geleden jaagden ook vrouwen op groot wild in de Amerika's

Eeuwenlang waren geschiedkundigen en wetenschappers het er grotendeels over eens dat bij de vroege jagers-verzamelaars de mannen jaagden en de vrouwen verzamelden. Een 9.000 jaar oud graf van een vrouwelijke jager in de Andes in Peru toont een ander verhaal. Ze werd namelijk begraven met wapens voor de jacht op groot wild en ook beenderen van dat wild. 

In 2018 legden archeologen hoog in de Andes in Peru een graf bloot op een site die Wilamaya Patjxa genoemd werd. Het individu in het graf werd Wilamaya Patjxa individual 6 (WMP6) genoemd en het lag in het graf met de benen gevouwen. 

Rond het skelet lagen beenderen van groot wild - een aanwijzing voor het grote belang van de jacht in de samenleving - en een verzameling stenen werktuigen en wapens die zorgvuldig naast de benen geplaatst waren. Bij de wapens waren er speerpunten die waarschijnlijk gebruikt werden op lichte speren die met een atlatl, een speerwerper, geworpen werden. 

De auteurs van de nieuwe studie waarin de vondst beschreven wordt zeggen dat dergelijke speerpunten gebruikt werden voor de jacht op groot wild en dat de objecten die meegegeven werden aan mensen in een graf, meestal gebruikt werden door die mensen tijdens hun leven. 

Volgens de osteoloog - de beenderspecialist - van het team was het individu in het graf waarschijnlijk een vrouw en dat werd later bevestigd door een analyse van eiwitten uit haar tanden. WMP6 was tussen 17 en 19 jaar op het ogenblik van haar overlijden. Een analyse van isotopen in haar beenderen toonde aan dat ze overwegend vlees had gegeten, wat ook bevestigt dat de vrouw een jager was geweest.  

De stenen voorwerpen uit het graf van WMP6: speerpunten (1 tot 7), niet bewerkte scherven (8 tot 10), bewerkte scherven (11 tot 13), mogelijk een mes (14), kleine schrapers (15 en 16), schrapers/snijders (17 tot 19), stenen om te polijsten (17, 20 en 21) en klompjes rode oker (22 tot 24).
Randall Haas/UC Davis

'De man is de jager'

"Een archeologische ontdekking en een analyse van vroege begrafenisgebruiken ontkracht de lang voor waar aangenomen hypothese dat de man de jager is", zei Randy Haas, hoogleraar antropologie aan de University of Calfornia, Davis en de hoofdauteur van de nieuwe studie. 

Die hypothese, die meer en meer doorprikt wordt, stelt dat bij de vroege gemeenschappen van jagers-verzamelaars de jacht, en dan vooral de jacht op groot wild, voornamelijk of zelfs uitsluitend voorbehouden was aan de mannen. 

De hypothese bekijkt hoofdzakelijk recente en hedendaagse gemeenschappen van jagers-verzamelaars om te leren hoe het verzamelen van voedsel bij dergelijke samenlevingen in een ver verleden georganiseerd zou kunnen geweest zijn. 

Het stereotiepe beeld van deze moderne jagers-verzamelaars is dat de mannen op jacht gingen en de vrouwen meer geneigd waren in de buurt van het kamp te blijven met jonge kinderen, of visten en (plantaardig) eten verzamelden. Er zijn evenwel uitzonderingen, zoals bijvoorbeeld de Agta-jagers-verzamelaars in de Filipijnen, bij wie de vrouwen de voornaamste jagers zijn.

Belangrijk in dit verband is ook het gebruik van de atlatls, de speerwerpers. Sommige jagers-verzamelaars gebruiken die nog steeds en er zijn ook competities in het speerwerpen waarbij speerwerpers gebruikt worden, ook door vrouwen en kinderen. Archeologen hebben de gegevens van die competities geanalyseerd en ze stellen dat speerwerpers wel eens 'gelijkmakers' kunnen geweest zijn. Ze verminderen immers het belang van de lichaamsgrootte en de kracht van de werper zodat de nadruk meer ligt op de behendigheid en jagen op groot wild gemakkelijker wordt voor vrouwen.  

Beeld van de opgraving in Wilamaya Patjxa op de hoogvlakten van Peru.
Randall Haas

Breder patroon of uitzondering?

De verrassende ontdekking van het graf van de vrouwelijke jager bracht het team ertoe zich de vraag te stellen of de vrouw deel uitmaakte van een breder patroon of slechts een eenmalig geval was. 

Ze onderzochten de gepubliceerde verslagen van begrafenissen uit het late Pleistoceen en het vroege Holoceen - een periode van duizenden jaren geleden tot zo'n 8.000 jaar geleden - in Noord- en Zuid-Amerika en identificeerden 429 individuen uit 107 verschillende sites. 

Van die 429 waren er 27 individuen die verbonden waren met voorwerpen voor de jacht op groot wild en van wie het geslacht kon worden vastgesteld. Van die 27 waren er 11 vrouwen en 16 mannen. Volgens de onderzoekers is dat staal voldoende om "de conclusie te rechtvaardigen dat de deelname van vrouwen bij de vroege jacht op groot wild waarschijnlijk niet onbelangrijk was". Verder maakte de analyse ook duidelijk dat het graf van de vrouwelijke jager uit Wilamaya Patjxa de oudste begrafenis van een jager is die ooit in de Amerika's is gevonden. 

Een statistische analyse toont aan dat tussen 30 en 50 procent van de jagers in deze populaties vrouwen waren. Dat niveau van deelname aan de jacht staat in scherp contrast met de recente jagers-verzamelaars, en zelfs met boeren - en kapitalistische samenlevingen, waar de jacht onmiskenbaar een mannelijke activiteit is met lage niveaus van vrouwelijke deelname, zeker onder 30 procent, zei Haas. 

"Het werk is bij recente samenlevingen van jagers-verzamelaars sterk verdeeld volgens geslacht", voegde Haas eraan toe. "Dat zou sommige mensen ertoe kunnen brengen te geloven dat seksistische ongelijkheden op het vlak van zaken als loon of positie op een of andere manier 'natuurlijk' zijn. Maar nu is het duidelijk dat de seksuele verdeling van het werk fundamenteel verschillend was - waarschijnlijk gelijker - in het verre verleden van onze soort als jagers-verzamelaars." 

Het onderzoek biedt een antwoord op een oude vraag over de seksuele verdeling van het werk in menselijke samenlevingen maar het roept ook nieuwe vragen op. Het team wil nu te weten komen hoe de seksuele verdeling van het werk en de gevolgen daarvan op verschillende tijdstippen en op verschillende plaatsen veranderd zijn bij de jagers-verzamelaars in de Amerika's. 

De studie van onderzoekers van de University of Arizona, de University of California Irvine, Penn State University, de University of California Santa Barbara en het Collasuyo Archaeological Research Institute in Peru onder leiding van onderzoekers van de University of California Davis, is gepubliceerd in Science Advances.  Dit artikel is gebaseerd op een persbericht van UC Davis en een artikel van Annemieke Milks in The Conversation

Foto van het graf met rechts een weergave van de positie van de beenderen en enkele stenen werktuigen.
Randall Haas, University of California Davis

Een video met een beeld van een drone van de omgeving van de opgravingen en de opgravingen zelf. (Video: Randall Haas, University of California Davis)

Meest gelezen