Onderzoek in een labo van Janssen Pharmaceutica naar een vaccin.

Na het positieve nieuws over het vaccin van Moderna en Pfizer: waar staan de andere grote kanshebbers?

Zowel het vaccin van Pfizer-BioNTech als het vaccin van Moderna blijken - op basis van de eerste resultaten - zeer effectief te zijn. Maar er werken nog veel andere bedrijven aan een oplossing die ons uit de coronacrisis moet halen. Hoever staan we? 

Momenteel lopen er minstens 259 onderzoeken naar een vaccin tegen corona. 78 mogelijke vaccins worden momenteel getest op proefdieren, 52 van die kandidaat-vaccins worden al getest in klinische studies met mensen, het grootste deel op kleine groepen testpersonen om na te gaan of het vaccin veilig is. 11 kandidaat-vaccins worden nu getest in grote fase 3-studies op grote groepen proefpersonen. Na de derde fase kan het geneesmiddel dan uiteindelijk op de markt komen.

Zes vaccins zijn al goedgekeurd voor beperkt gebruik in China, Rusland en de Verenigde Arabische Emiraten, 4 Chinese en twee Russische. Dat is gebeurd nog voor de resultaten van de grote fase 3-studies op grote aantallen proefpersonen voor die vaccins bekend zijn.

Drie vaccins staan net voor de eindmeet in Europa. Het Europese geneesmiddelenagentschap bekijkt op basis van de tussentijdse resultaten van de fase 3-studies of ze kunnen worden goedgekeurd voor gebruik. Het gaat om het vaccin van Moderna, dat van Pfizer-BioNTech en dat van AstraZeneca-Oxford.

Pfizer-BioNTech

Pfizer

Het coronavaccin van het Amerikaanse bedrijf Pfizer en het Duitse BioNTech wordt momenteel getest bij zo'n 44.000 proefpersonen in fase 3-studie. Uit de eerste tussentijdse resultaten die zowat een week geleden zijn bekendgemaakt blijkt dat het vaccin meer dan 90 procent doeltreffend is tegen het coronavirus. En dat is veel meer dan experten verwacht hadden.

Het vaccin van Pfizer en BioNTech heeft wel twee nadelen: het moet bewaard worden bij -70 graden Celsius en er zijn twee dosissen nodig per persoon, met zo'n 3 weken tussen de twee inentingen. Vooral dat eerste kan een probleem zijn voor moeilijk bereikbare gebieden in bijvoorbeeld een tropisch klimaat.

De Europese Unie heeft een (principieel) akkoord voor de aankoop van 200 miljoen vaccins en een optie op nog eens 100 miljoen. In de vestiging van Pfizer in Puurs-Sint-Amands wordt alles al in gereedheid gebracht om honderden miljoenen dosissen van het vaccin te produceren. Wanneer het effectief in ons land kan ingezet worden, is nog niet duidelijk.

Moderna

Copyright 2020 The Associated Press. All rights reserved

Moderna is een Amerikaans bedrijf dat tot nu toe nog geen enkel middel op de markt heeft gebracht. Het vaccin dat ze tegen COVID-19 ontwikkelen is qua werking zeer gelijkaardig met dat van Pfizer en dat van AstraZeneca. De drie vaccins viseren hetzelfde eiwit dat het virus gebruikt om gezonde cellen binnen te dringen. Het vaccin moet op - 20 graden bewaard worden, maar na ontdooing kan het nog een maand in een gewone koelkast bijgehouden worden.

In samenwerking met de Amerikaanse National Institutes of Health en met een subsidie van 1 miljard dollar van de VS-regering heeft Moderna het coronavaccin ontwikkeld en in maart getest op mensen. Eind juli zijn fase 3-studies begonnen. Die zijn nog niet afgerond, maar vandaag heeft het bedrijf al tussentijdse resultaten bekend gemaakt. Daaruit blijkt dat het vaccin tot 94,5 procent doeltreffend zou zijn. De Europese Unie heeft 80 miljoen dosissen van het vaccin gereserveerd en dat aantal kan verdubbeld worden. 

Bekijk de reportage uit "Het Journaal" hier en lees voort onder de video:

Video player inladen...

AstraZeneca-Oxford

Het Brits-Zweedse farmaceutisch bedrijf AstraZeneca heeft in samenwerking met de Universiteit van Oxford het vaccin ChAdOx1 ontwikkeld, dat beschouwd wordt als een van de meest veelbelovende kandidaten in de race naar een coronavaccin.

Twee weken geleden zei de CEO van AstraZeneca dat de firma tegen eind december de resultaten van de studies verwacht en dat het vaccin dan klaar zou kunnen zijn voor gebruik. Dat hangt wel af van de goedkeuring van de autoriteiten. "Als ze snel handelen wanneer ons vaccin klaar is, kunnen we in januari beginnen met het vaccineren van mensen, misschien zelfs eind december", zei CEO Pascal Soriot. 

De Europese Unie heeft al contracten afgesloten voor de levering van de vaccins, 7,7 miljoen daarvan zijn voor ons land bestemd. Een groot voordeel van dit vaccin is dat het in een gewone koelkast kan bewaard worden.

Johnson&Johnson / Janssen Pharmaceutica

Een ander veelbelovend kandidaat-vaccin is JNJ-78436735 van Johnson&Johnson/Janssen Pharmaceutica. Opvallend aan dit vaccin is dat één dosis volstaat, bij de andere vaccins die momenteel getest worden in fase 3-studies, zijn telkens twee injecties nodig.

Uit fase 1 en 2-studies is gebleken dat het vaccin 'een sterke neutraliserende antilichaamrespons' teweegbracht bij bijna alle deelnemers aan de studie, dat de proefpersonen dus veel antilichamen aanmaakten. Er bleek ook uit dat het vaccin goed verdragen werd over het algemeen en dat ook oudere volwassenen een sterke immuunrespons hadden. 

Momenteel loopt een grote klinische fase 3-studie van het vaccin met 60.000 deelnemers. Als daarmee bewezen wordt dat het vaccin veilig en effectief is, zullen de eerste dosissen van het vaccin begin 2021 beschikbaar zijn, zegt J&J. Het bedrijf zit momenteel op schema om elk jaar een miljard vaccins te kunnen leveren. De Europese Unie heeft een contract met J&J voor de levering van vaccins, België zou er daar 5,16 miljoen van krijgen. 

Novavax

Copyright Elliott O'Donovan Photography, LLC 2016

Novavax is een Amerikaans bedrijf dat experimentele vaccins maakt. In juli gaf de Amerikaanse federale regering 1,6 miljard dollar subsidies en in augustus begon Novavax een fase 2-studie met 1.600 deelnemers in Zuid-Afrika. In september startte een fase 3-studie met 15.000 vrijwilligers in het Verenigd Koninkrijk en voor eind november is een grotere fase 3-studie in de VS gepland.

Novavax heeft intussen een akkoord gesloten met het Serum Institute of India voor de eventuele productie van 2 miljard vaccins. Als de studies positief uitvallen, hoopt Novavax de eerste 100 miljoen vaccins in het eerste kwartaal van 2021 te kunnen leveren in de VS.

Bharat Biotech

Bharat Biotech is een Indisch bedrijf dat een vaccin heeft ontwikkeld dat Covaxin heet. Toen het bedrijf in juli met fase 1 en 2-studies begon, deden er geruchten de ronde dat het vaccin al midden augustus klaar zou zijn, maar Bharat sprak dat tegen en zei dat pas ten vroegste begin 2021 het vaccin beschikbaar zou zijn.

Eind oktober heeft het bedrijf aangekondigd dat het gestart was met een fase 3-studie. Het vaccin zou nu pas tegen het tweede kwartaal van 2021 beschikbaar zijn. Over de werkzaamheid of de efficiëntie van dit vaccin is nog niet veel bekend.

Andere veelbelovende kandidaat-vaccins

Het kandidaat-vaccin van Sanofi-GSK wordt momenteel nog niet getest in een fase 3-studie. De bedrijven willen in december een grote fase 3-studie beginnen en hopen tegen het midden van 2021 de resultaten daarvan te kennen. Als die positief zijn, denken de bedrijven in 2021 een miljard vaccins te kunnen produceren. De Europese Unie heeft ook met Sanofi-GSK een contract voor de levering van vaccins, maar dat moet nog formeel bekrachtigd worden. België zou daarvan 7 miljoen vaccins krijgen. 

Het Murdoch Childrens Research Institute uit Australië is een apart geval. Dat onderzoeksinstituut voert een fase 3 klinische studie uit om na te gaan of een vaccin dat in het begin van de jaren 1900 ontwikkeld werd tegen tuberculose, het Bacillus Calmette-Guerin-vaccin, een gedeeltelijke bescherming biedt tegen corona. 

Al beperkt goedgekeurd: de Russische en Chinese vaccins

AFP or licensors

De laatste vijf vaccins die momenteel al getest worden in grote fase 3-studies zijn de Russische en Chinese kandidaat-vaccins die al goedgekeurd zijn voor beperkt gebruik. 

CanSino Biologics is een Chinees bedrijf dat in samenwerking met de Academie van Militaire Medische Wetenschappen het AD5-vaccin heeft ontwikkeld. In augustus is het bedrijf gestart met fase 3-studies in een aantal landen, onder meer in Saudi-Arabië, Pakistan en Rusland.  

Sinopharm is een Chinees staatsbedrijf dat twee vaccins ontwikkeld heeft, een in samenwerking met het Wuhan Instituut voor Biologische Producten, een ander in samenwerking met het Beijing Instituut voor Biologische Producten. Met het ene vaccin zijn in juli fase 3-studies gestart in de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) en in augustus in Marokko en Peru. Fase 3-studies voor het tweede vaccin zijn in september van start gegaan in de VAE en Argentinië. 

Sinovac Biotech is een Chinees privé-bedrijf dat het CoronaVac-vaccin ontwikkeld heeft. In juli is een fase 3-studie gestart in Brazilië, later zijn daar Indonesië en Turkije bijgekomen. De studie in Brazilië is intussen voorlopig stopgezet "na een ernstig incident". Sinovac zegt vertrouwen te hebben in het vaccin en het hoofd van het Braziliaanse instituut dat de studie uitvoert, zei dat het incident, een sterfgeval, geen verband houdt met het vaccin. 

Laatste in de rij is het Gamaleïa Onderzoeksinstituut van het Russische ministerie van Gezondheid dat een vaccin heeft ontwikkeld dat eerst Gan-Covid-Vac genoemd werd en nu Sputnik V. Begin september is het instituut gestart met fase 3-studies in Rusland, Wit-Rusland en de VAE, midden oktober is een gecombineerde fase 2/3-studie van start gegaan in India. Ook daar zijn de eerste resultaten nu bekend. Het vaccin zou volgens het Russische Fonds voor Directe Investeringen (RDIF) en onderzoeksinstituut Gamaleïa voor 92 procent effectief zijn.

Meest gelezen