Het ware verhaal achter de virale video van een ballerina met Alzheimer

Het is een hartverwarmende video die de voorbije dagen de wereld rondging: een voormalige ballerina, die lijdt aan de ziekte van Alzheimer en in een rolstoel zit, herinnert zich de choreografie van "Het Zwanenmeer" wanneer ze geconfronteerd wordt met de muziek van Tsjaikovski. Ook VRT NWS bracht het verhaal. Maar de voorbije dagen dook heel wat nieuwe informatie op.

Op 30 oktober werd de video geüpload op YouTube door de Asociación Música para Despertar ("Muziek om te Ontwaken"), een Spaanse organisatie die muziektherapie voor bejaarden en bewustwording rond Alzheimer promoot. De man die haar de hoofdtelefoon opzet, is Pepe Olmedo, directeur en oprichter van Música para Despertar. De beelden zijn opgenomen in 2019 in een bejaardentehuis in het Spaanse stadje Muro de Alcoy, halfweg tussen Valencia en Alicante. Het bijschrift van de video vermeldt dat het gaat om Marta C. González of Marta Cinta, een "prima ballerina in New York in de jaren ‘60". González zou er haar eigen ensemble "Rosamunda" hebben opgericht, waarvan ze hoofddanseres, choreograaf en regisseur was.

Bekijk hier de beelden zoals we ze begin deze week gegeven hebben in onze NWSBLIK-rubriek. De tekst gaat daaronder voort. 

Video player inladen...

Op sociale media overheersten de emotionele reacties die de video uitlokte. Maar sommige speurneuzen, zoals de Britse journalist en danscriticus Alastair Macaulay en de Franse culturele historicus Guillaume Giraudon, gingen op zoek naar meer informatie over het verhaal van Marta. Dat leidde tot heel wat verwarrende ontdekkingen.

De ontroerende beelden zijn afgewisseld met archiefbeelden van een dansende ballerina en een historische foto van de dame met bijschrift "Prima Ballerina Ballet New York, 1967". Veel mensen veronderstelden dat de archiefbeelden van de dansende ballerina mevrouw González toonden in het verleden, maar dat blijkt niet het geval.

Het gaat daar in werkelijkheid om een relatief recente performance van de Russische ballerina Ulyana Lopatkina, die tot 2017 prima ballerina was bij het Mariinsky Theater in Sint-Petersburg. Meer nog: het stuk dat Lopatkina er danste, was niet "Het Zwanenmeer" van Tsjaikovski maar "De Stervende Zwaan", een kortere choreografie gebaseerd op "Le Cygne" van Camille Saint-Saëns.

Vervolgens ontdekte men dat de naam van Marta C. González niet voorkwam in de lijst van alumni van het befaamde New York City Ballet. Het New Yorkse instituut liet in een officiële reactie weten dat ze nog nooit van González gehoord hadden.

Cuba

Música Para Despertar gaf toe dat het verkeerd ingelicht was. De organisatie deelde vervolgens op sociale media bijkomende documenten over Marta González, schijnbaar gefotografeerd uit haar persoonlijke archief. Maar die compliceerden de zaak nog verder.

Behalve enkele zwart-witfoto’s bevatten de socialemediaberichten ook een persknipsel over de jonge González, toen met de artiestennaam "Rosamunda". Het stukje beschrijft haar als "een virtuoos" die "grote successen heeft behaald in de Verenigde Staten" en op haar achttiende al tien eigen choreografieën had uitgedacht, waarvan er eentje opgenomen was in het repertoire van een "Europees gezelschap".

Opzoekingswerk leert dat het gaat om een kort portret uit de showbizrubriek "La Farándula Pasa" uit het Cubaanse tijdschrift Bohemia. De titels van González’ balletten die in het stukje vermeld worden, zoals "Weense Avonden" of "De Katten van Oom Tom", lijken verder nergens terug te vinden.

Twitter

Daarnaast dook ook een soort gefotokopieerd diploma op, gedateerd 23 december 1966 en op naam van Marta C. González Saldaña, die er de titel "prima ballerina" toebedeeld krijgt. Volgens het document was ze van Spaanse nationaliteit en op dat moment 19 jaar oud. Het document zou zijn uitgereikt door "The Higher School for Professional Studies Nicolay Yavorsky" in New York, maar het is deels in het Engels en deels in het Spaans opgesteld. Nicolay Yavorsky was een Russische balletleraar die vanaf de jaren ’30 actief was in Cuba, maar hij overleed al in 1947. Van een New Yorkse "Higher School for Professional Studies" die zijn naam zou dragen, is geen spoor terug te vinden. Yavorsky was wel betrokken bij verschillende Cubaanse balletopleidingen.

De Engelse zinnen op het diploma bevatten bovendien opvallende taalfouten. Zo wordt González er omschreven als "a virtuous in the Classical Dancing". Het document draagt rechts onderaan een Cubaanse zegel en notarisstempel en vermeldt links onderaan ook nog "Ballet of Las Américas". Er bestaan enkele instanties die "Ballet de las Américas" heten, maar die zijn gevestigd in Colombia en Mexico. Er zijn dan ook vermoedens dat het diploma vervalst is.

Twitter

Pseudoniem

Een ander document is een flyer voor het "Ballet Marta Cinta", een balletopleiding die González opgericht had. Volgens Música Para Despartar ging het om een school in New York die later verplaatst werd naar de wijk Estrella in Madrid. Het ongedateerde document is opgesteld in het Spaans en vermeldt González, onder haar pseudoniem Marta Cinta, als een lesgeefster met een technische methode uit het klassieke ballet volgens de Spaanse school. Het feit dat González op de flyer ook expliciet vermeld staat als "Spaanse" doet eerder vermoeden dat ze deze balletlessen gaf ergens in Cuba.

De korte biografie vermeldt dat González opgeleid werd in de Verenigde Staten en Spaanstalig Amerika bij Nicolay Yavorsky, "ex-balletdanser bij het Bolshoy-theater", maar ook bij Federova Fokine en "Madame Nijinksy". Er bestaat echter geen aanwijzing dat Yavorsky ooit danste bij het beroemde Bolshoy-theater – en zoals gezegd, hij overleed al in 1947. Alexandra Federova Fokine was de weduwe van de balletmeester Michael Fokine en gaf inderdaad les in de Verenigde Staten. "Madame Nijinsky" doelt waarschijnlijk op Bronislava Nijinska (1891-1972), een Poolse ex-ballerina die choreografe en lesgeefster werd in de Verenigde Staten. Bewijsstukken van deze opleidingen ontbreken voorlopig.

De flyer vermeldt verder nog dat González een eigen ensemble had opgericht onder de naam "Rosamunda" – wat overeenstemt met het pseudoniem waarin ze voorkwam in de kolommen van Bohemia – en dat ze al 18 eigen balletstukken had uitgewerkt.

Twitter
Twitter

Dat González met zekerheid een choreografe was, staat vast: de reeks documenten die Música para Despertar online plaatste, bevat ook een handgeschreven schriftje met "20 Complete Balletwerken, Libretto’s en Choreografieën". Dat vermeldt ook de artiestennaam "Marta Cinta". Op de cover is dezelfde foto gekleefd die eerder op het diploma te zien was.

Twitter

Aanvankelijk stond in de berichtgeving te lezen dat González was overleden in 2019. Maar toen stootte men op foto’s van de vrouw uit december 2019: op de Facebook-pagina van Masters Ballet Alcoi, een balletschool in de buurt van het rusthuis waar González verbleef, komt ze voor op enkele beelden ter gelegenheid van een optreden. De jonge dansers poseren er met González, die er ook daar al omschreven wordt als "ex-ballerina Marta Cinta, die prima ballerina was van het New York City Ballet". Er is eveneens een foto te zien waarop González poseert met de dansers, in een balletpose.

Spiergeheugen?

Wat moeten we onthouden van dit verhaal? Nee, Marta González was geen prima ballerina bij het New York City Ballet en er is voorlopig eigenlijk geen bewijs dat ze ooit actief was in New York. Richtte ze ooit een dansensemble op dat "Rosamunda" heette? Of was dat een artiestennaam waaronder ze solo optrad in Cuba? Gaf ze ooit balletlessen in New York, in Cuba of in Madrid? Waarschijnlijk komen we het nooit te weten.

Heeft Marta González, al dan niet onder invloed van Alzheimer, verwarrende verhalen verteld over haar verleden? Zijn we voor het lapje gehouden door een Spaanse organisatie op zoek naar fundraisers? Of duiken er nog nieuwe documenten op die een nieuw licht op de zaak werpen? Alistair Macauley, die het verleden van González probeerde te ontrafelen, geeft zijn volgende finale oordeel over de virale video:

“Wat Marta Cinta doet is ontroerend en aandoenlijk, haar bewegingstherapeut doet bewonderenswaardig werk […]. Wat verkeerd is, zijn de dwaze en sentimentele claims van sommigen dat dit het “spiergeheugen” is van danspassen die ze ooit uitvoerde. Mensen projecteren deze ongefundeerde begrippen op een video die niet gemaakt is met de intentie om te misleiden, maar enkel om te tonen wat de kracht van muziek is op getroffenen.”

Meest gelezen