Netflix 2020, Inc

Sprak de Queen echt in bed met een inbreker? Plus alles over prinses Diana in seizoen 4 van de Netflix-serie “The crown”

Heeft de Queen ooit echt minutenlang een gesprek gevoerd met een inbreker die aan het voeteneind van haar bed zat in Buckingham Palace? Wisten prins Charles en prinses Diana al vóór hun sprookjeshuwelijk dat ze een verschrikkelijke vergissing begingen door met elkaar te trouwen? En was Margaret Thatcher, de eerste vrouwelijke premier van het VK, veel kwetsbaarder dan haar imago van “Iron Lady” deed vermoeden? Feit en fictie in seizoen 4 van de Netflix-serie “The crown”, te zien vanaf zondag 15 november.

Liefhebbers van royalty en tragische romances kunnen vanaf zondag 15 november weer hun hart ophalen, want dan lost Netflix wereldwijd zijn vierde seizoen van de serie “The crown”, dus ook bij ons. In tien afleveringen surfen we in het levensverhaal van de Queen van begin de jaren 80 naar begin de jaren 90. 

Bekijk het verslag uit "Het Journaal" hier en lees voort onder de video:

Video player inladen...

Haar zorgen over de troonopvolging lijken van tafel, nu de twijfelende kroonprins Charles eindelijk – hij is al 32 – een geschikte bruid gevonden heeft en er een waar sprookjeshuwelijk zit aan te komen. En met de komst van haar eerste vrouwelijke premier ziet het ernaar uit dat de zware economische problemen van het land voortvarend aangepakt zullen worden. 

Maar niets is wat het lijkt. Niet in de serie, en niet in de werkelijkheid. Al neemt de serie hier en daar een loopje met die werkelijkheid. Soms is dat begrijpelijk, “for dramatic reasons”. Maar soms slaan ze de bal ook helemaal mis. 

Olivia Colman als de Queen in de vierde serie van de "The crown".
Netflix 2020, Inc

Babbelde de Queen in bed met een inbreker?

Het meest onwaarschijnlijke verhaal van dit vierde seizoen is dat van Michael Fagan, de man die in de zomer van 1982 niet eenmaal, maar twéémaal wist in te breken in Buckingham Palace. De laatste keer wandelde hij ’s ochtends vroeg ongehinderd tot in de slaapkamer van de Queen. Hij ging op de rand van haar bed zitten en begon omstandig zijn moeilijke levensomstandigheden uit de doeken te doen. 

De geschrokken Queen probeerde ongemerkt op een alarmbelletje te drukken, maar het duurde minutenlang voor er hulp kwam opdagen en Fagan – zonder tegenstand overigens – ingerekend kon worden. 

Dat verhaal klopt inderdaad, al was het minder spectaculair in het echt: de Queen stapte al na een paar ogenblikken uit bed en wandelde doodkalm de kamer uit. The crown wijdt er een hele aflevering aan, en dat is wat mij betreft de beste van dit seizoen geworden. 

Inbreker Michael Fagan, de man die doordrong tot de slaapkamer van de Queen. Gefotografeerd in januari 2020.

Ik herinner me de krantenkoppen van destijds nog levendig: de blunders in de beveiliging van Buckingham Palace waren dagenlang wereldnieuws. Michael Fagan bleek ondanks zijn merkwaardige vindingrijkheid een man met psychische problemen te zijn. Maar de scenaristen verweven zijn verhaal handig met de uitzichtloze massawerkloosheid die heel wat Britten radeloos maakte in de beginjaren van de regering-Thatcher. 

Een detail hebben de scenaristen wel laten liggen: door de inbraak van Michael Fagan kwam heel de wereld de intieme slaapkamerarrangementen van de Queen te weten. Want het was nu duidelijk dat zij en haar echtgenoot prins Philip elk in hun eigen slaapkamer sliepen, en dat die niet aan elkaar grensden. Of dat nu was omdat een van beide snurkte, dan wel omdat het vuur uit hun seksleven gedoofd was, zijn we nooit te weten gekomen. 

De Queen en haar echtgenoot Prince Philip, vertolkt door Olivia Colman en Tobias Menzies.
Netflix 2020, Inc

Assepoester in het echt

Woensdag 29 juli 1981 was de dag waarop de hele wereld dacht dat sprookjes écht bestonden. Kroonprins Charles trouwde met Lady Diana Spencer, in de gigantische St-Paul’s Cathedral in Londen. Dit was Assepoester, maar dan in het echt: een kindermeisje van 19, dat niet eens een diploma van kindermeisje had, trouwde met de meest begeerlijke koninklijke prins op aarde. 

Het was alsof de tekenfilmfiguren van Disney tot leven waren gekomen: haar trouwjurk en zijn uniform leken recht van de tekentafel in Hollywood te komen (de makers van "The crown" hebben zowaar een duplicaat laten vervaardigen van Diana’s fabelachtige trouwjurk, die overigens maar bedroevend kort in beeld komt.) Ik hoor de Nieuw-Zeelandse sopraan Kiri Te Kanawa nu nog het jubelende, triomfantelijke "Let The Bright Seraphim" van Georg Händel zingen. Naar schatting 750 miljoen mensen keken op tv naar het huwelijk van de eeuw en lieten zich betoveren. 

Emma Corrin als prinses Diana, in een kopie van de bruidsjurk.
Netflix 2020, Inc

Een leugen

Maar wat we toen niet wisten was dat we met z’n allen naar een leugen zaten te kijken, die zou uitlopen op een verschrikkelijk drama. De mot zat al in dat huwelijk nog voor het goed en wel begonnen was. 

Het zou nog tot 1992 duren eer we de volle draagwijdte daarvan te weten kwamen, toen journalist Andrew Morton zijn boek “Diana, her true story” uitbracht. Het fascinerende is nu dat "The crown" het héle verhaal vertelt, en we dus niet alleen de glamourfaçade zien, maar meteen ook de onbarmhartige werkelijkheid die zich achter de schermen afspeelde.

2007 Getty Images

Op het moment dat Charles en Diana trouwden, hadden ze allebei door dat ze een grote vergissing begingen. Ze wilden er eigenlijk ook allebei nog onderuit, maar de voorbereidingen waren al te ver gevorderd. “Your face is on the teatowels so you’re too late to chicken out now.” zeiden Diana’s zussen haar, en dat klopte, haar beeltenis stond inderdaad al op de talloze souvenirartikels zoals theedoeken die volop verkocht werden, dus er was geen weg terug, ze kon er niet meer vanonder muizen.

Diana had toen al door dat Charles zijn vriendin Camilla Parker Bowles vermoedelijk nooit zou loslaten. Charles heeft eigenlijk alleen maar ja gezegd omdat hij dacht dat zijn vader hem ertoe verplichtte. Maar Prince Philip had hem enkel in een brief dringend aangespoord om te beslissen (waarbij “nee” ook een optie was) om te trouwen met Diana of niet, toen het 19-jarige meisje dag na dag een ware belegering van paparazzi moest trotseren telkens ze haar neus buitenstak. Charles dacht dat zijn vader hem wees op zijn plicht voor het koninkrijk en de monarchie, en dat betekende voor hem dat weigeren geen optie was.

Diana in "The crown", gespeeld door actrice Emma Corrin.
Netflix 2020, Inc

Diana was een doodeenvoudig meisje, dat graag wegdroomde bij sentimentele kinderfilms en gek was op dans en ballet. Charles was een denker die intellectuele boeken las, vaak met een spirituele en esoterische inslag. Zijn pogingen om Diana daarvoor te interesseren – op hun huwelijksreis nog wel – liepen uit op een potsierlijke mislukking.

Charles hield van de jacht en het buitenleven, Diana hield van de stad en van shoppen. Diana had tijdens hun vrijage wel doelbewust toneel gespeeld: op een weekend in het Schotse Balmoral had ze geveinsd dat de jacht en het buitenleven haar lust en haar leven waren, maar dat had ze enkel gedaan om haar droomprins aan de haak te slaan, en omdat ze wist dat ze daarmee de goedkeuring van de koninklijke familie zou binnenrijven. Dat verhaal komt uitgebreid aan bod in de nieuwe serie.

Diana droomde van een dubbelgebreid gezinnetje waarin ze zich kon koesteren in de liefde van haar man. Charles ging ervan uit dat hij zijn vrijgezellenleven in grote trekken kon verderzetten na hun huwelijk, inclusief intensief contact met Camilla, en met veel ruimte voor zijn hobby’s zoals polowedstrijden en zijn vele solitaire bezigheden. 

AFP

Eigenlijk is nooit helemaal duidelijk geworden of Charles wel écht enige liefde voelde voor Diana. Ze was hem opgevallen omdat ze oog had voor zijn onpeilbare verdriet toen graaf Louis Mountbatten omkwam bij een IRA-aanslag. Mountbatten was een oom van Prince Philip, maar hij was vooral een soort surrogaatvader voor Charles. 

Daarnaast kon Charles’ familie een aantal goede punten afvinken op het lijstje met vereisten voor een geschikte toekomstige koningin: een meisje uit een Britse adellijke familie, goed met kinderen, en zeker nog maagd, een belangrijke eis om geen discussie te laten ontstaan over de afstamming van de wettelijke troonopvolger.

Het duurde tot een paar weken voor het huwelijk vooraleer Diana doorhad dat Charles Camilla nooit echt zou opgeven. Ze merkte een pakje op dat Charles naar zijn oude vlam wilde sturen, en eiste dat het in zijn bijzijn geopend werd.

Camilla Parker Bowles draagt de beruchte armband waarin de letters F en G verwerkt zijn: een geschenk van prins Charles.

Er zat een gouden armband in waarin een munt verwerkt was met daarop de in elkaar gevlochten letters F en G: de initialen voor Fred en Gladys, de koosnaampjes waarmee Charles en Camilla elkaar aanspraken op hun intieme afspraakjes. (Nadat hij allang met Diana getrouwd was zag Charles er trouwens ook geen graten in om manchetknopen te dragen met daarop twee in elkaar vervlochten C’s: die van Charles en Camilla.)

Charles bestond het ook om Diana de raad te geven eens een lunchafspraak te maken met Camilla. Wat volgde was een uiterst bevreemdend gesprek. Camilla overlaadde Diana met aanbevelingen over hoe ze met Charles moest omgaan. Ze wist kennelijk zoveel over zijn kleine gewoonten, hebbelijkheden en rare trekjes dat Diana’s frank langzaam maar zeker begon te vallen. 

De lunchafspraak van Camilla en Diana, gespeeld door Emerald Fennell en Emma Corrin.
Netflix 2020, Inc

Camilla wilde ook weten of Diana nu echt van het buitenleven en jachtpartijen hield. Toen Diana bekende dat ze daar eigenlijk niets voor voelde, was de opluchting op Camilla’s gezicht te lezen. Pas veel later begreep Diana dat Camilla nu wist op welke momenten ze veilig geheime afspraakjes met Charles kon regelen. Dat gesprek levert een sterke scène op in de serie.

Diana was ook totaal niet opgewassen tegen de overweldigende belangstelling waaraan ze van de ene dag op de andere bloot kwam te staan als de beeldschone echtgenote van de Britse kroonprins. 

Met een vergrootglas werd letterlijk àlles wat ze deed en zei dag na dag besproken in de wereldpers: elk kledingstuk, elke make-up, elk gebaar en elke oogopslag werden uitvoerig becommentarieerd en vooral bekritiseerd. Ze raakte compleet in ademnood en had eigenlijk forse psychologische steun nodig. Maar die kwam er niet, niet van de koninklijke familie, en zeker niet van Charles.

Diana bezweek onder die gigantische druk en begon verontrustende signalen uit te sturen, al in haar eerste huwelijksjaar. Toen ze zwanger was van William gooide ze zich eens van de trap: een wanhopige kreet om aandacht. Maar Charles wist totaal niet hoe hij moest omgaan met zo’n emotionele wanhoopskreet, daar had zijn opvoeding hem helemaal niet op voorbereid. 

Dus wat deed hij? Hij liep weg. Een schreeuw om aandacht werd dus beantwoord met de totale ontzegging van aandacht. Het zou van kwaad naar erger gaan: Diana begon te lijden aan de eetstoornis boulimie, en deed ook aan zelfverwonding.

Video player inladen...

Op zeldzame momenten deden ze allebei hun best om de relatie toch nog te doen slagen. En dan zag het er een poosje naar uit dat het toch zou lukken tussen die twee, zoals tijdens een koninklijk bezoek aan Australië (zie bovenstaande clip uit de vierde serie). Maar op een gegeven moment gingen de wereldroem en de waanzinnige populariteit van Diana zozeer de bekendheid van Charles overvleugelen, dat hij volledig in de hoek gedrumd werd. 

Dat kon de troonopvolger niet hebben, en ook de andere leden van de koninklijke familie verdragen niet dat buitenstaanders hen verdringen voor het voetlicht. Daarmee was het eindspel ingezet: we zien in de serie hoe het koppel onherroepelijk afstevent op een feitelijke scheiding, en uiteindelijk op een volledige echtscheiding. 

De actrice die Diana vertolkt – voorwaar geen simpele opdracht – was mij totaal onbekend, maar de jonge Emma Corrin levert hier een topprestatie. Al wie Diana gekend heeft zal onder de indruk zijn van haar vertolking. De manier waarop ze met lichtjes gebogen hoofd vanonder haar wenkbrauwen verlegen, guitig en verleidelijk naar boven kijkt: het is hélemaal de Diana zoals ze in het collectief geheugen gegrift staat.  

Netflix 2020, Inc

Zat er een kwetsbare vrouw achter de “Iron Lady”?

De tijdsspanne van seizoen 4 valt samen met de regeerperiode van premier Margaret Thatcher, die in totaal tien en een half jaar aan de macht was. Hoe je ook over haar denkt: ze was een fenomeen. Niemand kan ontkennen dat het land er bij haar aftreden economisch veel beter aan toe was dan toen ze aantrad, maar daar is wel een verschrikkelijke sociale prijs voor betaald. 

Veel Britten konden door haar beleid huiseigenaar worden omdat ze de kans kregen hun huurhuis aan te kopen, of ze konden aandelen verwerven in geprivatiseerde staatsbedrijven. Maar daartegenover stond ook een massa werknemers die hun baan verloren in de wegkwijnende kolen- en staalsector. 

Netflix 2020, Inc

Thatcher liet die bedrijven volgens harde economische wetmatigheden koudweg ten onder gaan, en voorzag nauwelijks verzachtende maatregelen of heroriënteringsprogramma’s voor de vele duizenden werkloze arbeiders en mijnwerkers. Het had een verwoestend effect op talloze dorpsgemeenschappen, die in veel gevallen nu nog altijd niet van die schok hersteld zijn.

Die daadkracht, vastberadenheid en ideologische koppigheid straalde Thatcher van in het begin uit. Het is dan ook erg vreemd dat "The crown" haar een beetje oud en breekbaar uitbeeldt. Actrice Gillian Anderson en de make-upafdeling hebben er duidelijk veel energie in gestoken om haar personage zoveel mogelijk te laten lijken op de échte Thatcher: haar kapsel, haar lichaamstaal, haar kleding kloppen helemaal. 

Netflix 2020, Inc

Maar de Thatcher van Anderson is traag, lijzig, en heel kwetsbaar. Zo was Thatcher jaren na haar aftreden als premier, toen Alzheimer stilaan begon toe te slaan. Maar beslist niet in haar regeringstijd: ze zag eruit alsof ze je elk moment een klap kon geven met die handtas van haar.  

In januari 1982 verdween haar toen 28-jarige zoon Mark – haar oogappel - zes dagen van de radar. Hij nam deel aan de rally Parijs-Dakar en was verloren gereden in de woestijn. Dat moet natuurlijk een erg stresserende en verontrustende periode voor Thatcher geweest zijn. In de serie valt dat moment samen met het begin van de Falklandoorlog, de invasie van het Argentijnse leger op een paar dunbevolkte Britse eilanden in de zuidelijke Atlantische Oceaan. 

Dat is een dichterlijke vrijheid van de scenarioschrijvers: die invasie kwam er in werkelijkheid pas in april, toen Mark allang weer teruggevonden was dus. Maar goed: “never let the truth interfere with a good story” (laat de waarheid nooit een mooi verhaal verknoeien), zullen we maar zeggen. In de serie kraakt Thatcher onder die dubbele druk: haar dodelijke bezorgdheid als moeder en de politieke spanning rond de Falklands. Op haar wekelijkse audiëntie bij de Queen barst ze zelfs in tranen uit. Nounou, dàt lijkt me sterk. 

Interessant is natuurlijk wel de verhouding tussen die twee straffe madammen: de Queen en Margaret Thatcher. Het is een publiek geheim dat het niet echt goed boterde tussen die twee. Dat levert fascinerende scènes op in de serie, met een onnavolgbare Olivia Colman als de Queen. 

Video player inladen...

De Queen mag uiteraard nooit enige politieke voorkeur laten blijken. Ooit vroeg de sjah van Iran haar met wie ze de meeste jaren had geregeerd: Labour-premiers of Conservatieve premiers. “Ik zei hem dat ik geen flauw idee had, want ik had daar nooit over nagedacht”, vertrouwde ze de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken Malcolm Rifkind toe.

De Queen maakt geen onderscheid tussen politici van verschillende partijen, voor haar behoren ze allemaal tot eenzelfde mensensoort. Zo diepgeworteld en authentiek is haar neutraliteit, bevestigen bevoorrechte getuigen. 

Maar ze heeft wel degelijk een voorkeur voor persoonlijkheden. In de bovenste schuif lagen haar eerste premier Winston Churchill (Tory), die haar beschermde en begeleidde op haar eerste stappen in het koningschap, en Harold Wilson (Labour), waarmee ze het als mens erg goed kon vinden. Thatcher was een heel ander verhaal.

Video player inladen...

Thatcher van haar kant had wel een groot ontzag voor het instituut monarchie, maar als dochter van een kruidenier ook een zekere minachting voor omhooggevallen aristocraten en Old Etonians. Die spanning komt goed aan het licht in de aflevering waarin Thatcher een weekend doorbrengt op Balmoral. Alle premiers - en hun eega’s - worden traditioneel op het Schotse kasteel van de Queen uitgenodigd om de wekelijkse audiënties die ’s zomers wegvallen enigszins te compenseren.

Netflix 2020, Inc

Balmoral test

En net als Diana ondergaan de premiers daar ook een soort “Balmoral-test”: wie slecht reageert op kou, modder, wind en het buitenleven daalt in de aristocratische achting. Het was duidelijk niets voor Thatcher. 

Cherie Blair, de echtgenote van premier Tony Blair liet zich ooit eens ontvallen dat haar jongste kind Leo op Balmoral is verwekt, en die uitspraak “ruffled some feathers”, zoals de Engelsen dat zo mooi zeggen. (In de Balmoral-traditie zou wel eens de klad kunnen komen, nu sinds coronatijden de audiënties per Zoom-verbinding verlopen.)

Een leuk verhaal is ook dat van de afwas. De Queen doet die af en toe graag eigenhandig, dat is voor haar een beetje uit de band springen, namelijk. Toen Margaret Thatcher na een picknick op Balmoral opmerkte dat ze dat met haar blote handen deed, liet ze haar ooit rubberen afwashandschoenen bezorgen. Het gebaar werd maar matig geapprecieerd.

De Queen en Thatcher botsten zeker over de Commonwealth, het Gemenebest. Voor de Queen was dat netwerk van meer dan 50 staten met bevoorrechte relaties een levenswerk, een soort instandhouding van het koloniale rijk van haar koninklijke voorgangers.  

Voor Thatcher was het een tweederangs conferentietje zonder werkelijk politiek gewicht. In de kwestie over mogelijke economische sancties tegenover Zuid-Afrika ten tijde van de apartheid bijvoorbeeld stonden de Queen en Thatcher recht tegenover elkaar: Thatcher wilde er niet van weten. 

De scène waarin communicatieteams van de Queen en Thatcher urenlang met elkaar bekvechten over de formulering van één woord daarover in een communiqué klopt ook in grote lijnen met de werkelijkheid. En het zou ook best kunnen dat de Queen Thatcher op audiënties scherpe vragen gesteld heeft over haar keiharde sociale beleid in het Verenigd Koninkrijk. 

Wat we niet zien

Minstens even interessant als de verhalen die de scenaristen in de serie gebruiken zijn de verhalen die ze niét benutten: van de sappige avonturen rond Sarah Ferguson, de flamboyante roodharige echtgenote van prince Andrew is voorlopig geen spoor. 

Ook van “Tampongate” is (nog) niets te bespeuren: het ranzige telefoongesprek tussen Charles en Camilla, dat gehackt werd en vervolgens zijn weg vond naar de boulevardpers. Daarin verklaarde Charles  – jawel – in Camilla’s onderbroekje te willen leven, bijvoorbeeld als een tampon. De affaire kostte hem bijna het koningschap.

Er komen nog een vijfde en een zesde serie, met onder meer de tragische dood van Diana bij een auto-ongeluk in een Parijse tunnel, de buitensporig emotionele reactie van de Britse bevolking op dat plotse overlijden, en de indrukwekkende uitvaart die daarop volgde. 

De zesde en laatste serie zal eindigen met het overlijden van Prinses Margaret (de jongere zus van de Queen) in februari 2002, twee maanden later gevolgd door het overlijden van Queen Elizabeth the Queen Mother, de moeder van de huidige Queen, die 101 werd.

Vanaf serie vijf zal Imelda Staunton het personage van de Queen op latere leeftijd vertolken, en Jonathan Pryce wordt haar echtgenoot Prince Philip. Lesley Manville zal de rol van Prinses Margaret voor haar rekening nemen. 

Hoe de rest van de cast er zal uitzien in de twee laatste reeksen is nog niet bekendgemaakt. Maar mogelijk mogen veel acteurs uit serie 3 en 4 weer opdraven,  en worden ze enkel met behulp van grime en make-up wat ouder gemaakt.

Meest gelezen