Een covid-patiënt wordt begeleid op de recoveryafdeling van het Imeldaziekenhuis in Bonheiden.

Check: maken ziekenhuizen winst door meer coronapatiënten te registreren?

Op sociale media en in de mailbox van de VRT NWS-ombudsman gonst het van de geruchten. Ziekenhuizen zouden van de overheid een bepaald bedrag uitgekeerd krijgen per coronapatiënt. Daarom zouden die ziekenhuizen meer coronagevallen rapporteren dan er in werkelijkheid zijn. Wat klopt er van die verhalen?

Als u actief bent op de sociale media, dan is de kans groot dat u de voorbije weken een van de volgende claims hebt zien voorbijkomen:

Opvallend: toen we de getuigenissen op sociale media vergeleken, viel ons op dat sommige daarvan in verschillende landen circuleren, in bijna identiek dezelfde woorden. Neem nu het verhaal van de aan kanker overleden moeder die geregistreerd werd als coronadode. Een landgenoot mailde het naar onze ombudsman, maar hetzelfde verhaal werd ook gepost door Facebookers in Frankrijk en Zwitserland

De VRT NWS-ombudsman kreeg gelijkaardige verhalen doorgemaild. Die klinken bijvoorbeeld zo: “Houd er rekening mee dat "covid"-patiënten beter betalen dan andere pathologieën. (...) Dit leidt  tot misbruiken om bijvoorbeeld een patiënt (...) als "covid" aan te vinken ook al is dit niet terecht.” Of nog: “Een tante van een gemeenschappelijke vriend is overleden met een terminale kanker en er werd covid gezet op haar overlijdensakte…” Het gaat telkens om informatie die afkomstig zou zijn van een vriend of kennis van de mailer, of van een bericht op sociale media. We wilden die verhalen verifiëren, maar geen van de betrokkenen bleek bereid om te praten met VRT NWS. 

Ook een advocate die op sociale media een groot bereik haalt met haar coronakritische posts, verspreidde het gerucht. Zij noemde zelfs concrete bedragen. Ze zegt zich te baseren op cijfers van de federale overheidsdienst (FOD) Volksgezondheid die volgens haar intussen weer offline gehaald zijn. Maar dat ontkent de FOD. De advocate zelf wenste niet mee te werken aan ons onderzoek

Waar komt het geld vandaan?

Hoe zit het nu echt met die bedragen? Als we het over de centen willen hebben, moeten we ook uitleggen wie bevoegd is voor die centen. Voor de Belgische ziekenhuizen zijn dat tegelijk de federale en de Vlaamse overheid. 

Beeld je even in dat je in een ziekenhuisbed belandt. Dan zijn de muren, de lampen en de grote toestellen (roerend en onroerend goed) om je heen betaald met Vlaams geld. Maar het loon van de dokters, chirurgen en verplegers en de pleister op je been (dagelijkse werking, personeelskosten en materiaal), die worden betaald met federaal geld. 

“De elektriciteitskabels zijn betaald door Vlaanderen, de elektriciteitsfactuur is federaal”, zo illustreert Katrien Verschoren het. Zij is de financiële expert bij Zorgnet-Icuro, de koepelorganisatie van de Vlaamse algemene ziekenhuizen, woonzorgcentra en geestelijke gezondheidszorg.

En de woonzorgcentra, die in de geruchtenmolen vaak in één adem genoemd worden met de ziekenhuizen? Daar is het gelukkig iets eenvoudiger: enkel de Vlaamse gemeenschap is er bevoegd voor. Het magazine Knack legde die compensatieregeling al uit in een factcheck. Daarom focussen we in deze factcheck verder enkel op de ziekenhuizen. 

Hoe wordt berekend hoeveel coronasteun een ziekenhuis krijgt?

De ziekenhuizen hebben dus zowel recht op Vlaamse als federale coronasteun. 

Eerst het Vlaamse niveau. De bedragen van het eerste corona-compensatiepakket staan online opgelijst. Algemene en universitaire ziekenhuizen kregen eenmalig 500 euro (tot max 1.000 euro) uitgekeerd per ziekenhuisbed. Die Vlaamse steun hangt dus niet af van het aantal geregistreerde coronapatiënten.

Dan de federale overheid. Die heeft tijdens de coronacrisis 2 miljard euro uitgetrokken voor de ziekenhuizen en hun personeel. Dat is trouwens geen extra geld. Het was al ingeschreven in de begroting van dit jaar. Het wordt gewoon vroeger uitgekeerd (maar daarover later meer). 

Een verpleger in aangepaste covid-uitrusting op de spoedafdeling van het Sint-Trudoziekenhuis in Sint-Truiden. (Archiefbeeld van 17 april 2020.)

De ziekenhuizen krijgen dat geld ook niet zomaar. Het is een voorschot dat berekend wordt per ziekenhuis. Daarvoor kijkt de overheid naar twee elementen. Enerzijds is er het budget en de activiteiten van elk ziekenhuis in 2019. Anderzijds zijn er de extra kosten die elk ziekenhuis heeft moeten maken door de coronacrisis. Die worden (onder andere) bepaald door het aantal coronapatiënten op de covidspoedafdeling en hoeveel coronapatiënten er elke dag worden opgenomen.

Hoe hoog zijn die bedragen, per bed of per patiënt? Wel, die sommen zijn op dit moment nog niet definitief vastgelegd. Maar het principe zal allicht zijn: hoe intensiever de zorg, hoe hoger het bedrag. Dat blijkt uit een advies van de Federale Raad voor Ziekenhuisvoorzieningen. Daarin worden bedragen genoemd van 41,88 euro voor een passage op covidspoed tot 208,9 euro per dag voor een bed op intensieve zorgen met beademing. Maar opnieuw, die bedragen zijn slechts een richtlijn, en moeten nog officieel vastgelegd worden.

Hoe beslissen ziekenhuizen wie ze registreren als coronapatiënt? En wordt dat gecontroleerd?

Nu we weten dat het aantal coronapatiënten effectief meespeelt in de uitgekeerde steun van de federale overheid, stellen we ons de volgende vraag. Zouden ziekenhuizen in theorie de aantallen van hun coronapatiënten kunnen opdrijven?

Het antwoord is: moeilijk. Sciensano, de instantie waar ziekenhuizen hun coronacijfers aangeven, eist een "bewijs" voor elke geregistreerde coronapatiënt. Dat moet een positieve PCR-test zijn, of een coronadiagnose die bevestigd is door een CT-scan.

Maar wat dan met een patiënt die positief test maar geen coronazorg nodig heeft? Zo’n patiënt zou zuivere winst betekenen voor een ziekenhuis, zo luidt de teneur in sommige klachten op sociale media. Iemand met een lichte botbreuk bijvoorbeeld, die op de spoeddienst van een ziekenhuis positief test bij een routinetest maar alweer naar huis gestuurd is vóór het resultaat van zijn test bekend is. Zou een ziekenhuis dan geld kunnen ontvangen voor covid-zorg die niet verstrekt is?

Dat zal niet snel gebeuren, mailt Marc Noppen, CEO van het UZ in Brussel: “Wie geen coronaklachten of tekenen vertoont bij aanmelding op de spoeddienst, zal niet getest worden”. Blijkt dat de patiënt alsnog moet worden opgenomen, dan zal die toch getest worden. Dat gebeurt om te vermijden dat andere patiënten in het ziekenhuis onopgemerkt besmet zouden kunnen worden. Is die test positief, dan verhuist de patiënt alsnog naar een covid-afdeling.

Anders is het als iemand zich aanmeldt mét coronasymptomen. Die patiënt zal meteen naar de speciale covid-spoedafdeling gebracht worden en daar de nodige covid-zorgen krijgen. Ook zal die geregistreerd worden voor (op zijn minst) een coronapassage op de spoeddienst. Logisch ook, aangezien de patiënt vanaf dan gebruik maakt van alle extra omkadering en beschermingsmateriaal.

Ziekenhuizen kunnen dus niet zo maar sjoemelen met hun aangiftes van coronapatiënten.

Waarom is die steun eigenlijk nodig?

Ook belangrijk: de coronacompensatie betekent voor het ziekenhuis geen winst.

Zowel de bevoegde ministers, Zorgnet-Icuro als het UZ Brussel benadrukten tijdens onze gesprekken dat de compensatiemaatregelen in het leven zijn geroepen om te vermijden dat ziekenhuizen door de coronacrisis in een financiële put zouden belanden.

Toen de ziekenhuizen verplicht werden om een vastgelegd aantal bedden vrij te houden voor coronapatiënten, moesten ze immers heel wat andere zorg uitstellen. Daardoor verloren die ziekenhuizen inkomsten, en dat net wanneer er veel geïnvesteerd moest worden in aangepaste covid-afdelingen en -zorg.

Zorgen dat er geld was om het personeel te betalen en de nodige corona-investeringen door te voeren: daarvoor dient de federale coronacompensatie van 2 miljard euro dus.

Dat geld werd trouwens niet zomaar weggeschonken. Het is een voorschot. Na de coronacrisis zal de balans opgemaakt worden op basis van de gerapporteerde covid-zorg. Ziekenhuizen zullen mogelijke overschotten moeten terugbetalen.

“Het is trouwens zo dat ziekenhuizen vzw’s of in ieder geval social profit zijn”, merkt Katrien Verschoren (Zorgnet-Icuro) nog op. “Het is momenteel onduidelijk in welke mate de covid-tegemoetkomingen het financiële gat zullen dichten. We verwachten een verlies voor de meeste ziekenhuizen. Stel dat er toch een beperkte winst is, dan wordt die niet aan aandeelhouders uitgekeerd, maar opnieuw geïnvesteerd in de organisatie en dus in de zorg voor de patiënt”.

De communicatie over de steunregeling voor ziekenhuizen moet transparanter

Deze coronacrisis, met al zijn onduidelijkheden en onzekerheden, is het gedroomde speelterrein voor verspreiders van desinformatie. Zeker in België, met zijn versnipperde bevoegdheden. Het vergt heel wat doorzettingsvermogen om te begrijpen hoe de compensatieregeling voor zorginstellingen geregeld is. 

Vermijden dat enkelingen in de cijfers duiken en met onjuiste interpretaties een hele geruchtenmolen op gang trekken, kan je maar op één manier: door zelf zo helder mogelijke informatie te verschaffen. Daarin hebben de Belgische en Vlaamse overheid een belangrijke verantwoordelijkheid

Hebt u aanvullingen bij deze check, of wil u getuigen, mail ons dan zeker op check@vrtnws.be.

Meest gelezen