"We zijn eenzaam, bang en ongelukkig": de wachtrij van jongeren bij de psycholoog wordt steeds langer

VRT NWS heeft Vlaamse psychologen naar de ervaringen in hun praktijk gevraagd. Wat blijkt? De gevolgen van de coronacrisis hebben een enorme impact op het mentaal welzijn van jongeren. De meerderheid van de psychologen maakt zich daarom ook zorgen. Velen zien een stijging van het aantal jonge mensen dat worstelt met klachten als angst, eenzaamheid en depressieve gevoelens.

Wie vragen heeft over coronamaatregelen in België kan terecht op de website info-coronavirus.be of het nummer 0800-14.689. Bij Tele-Onthaal kan u terecht voor een luisterend oor op het telefoonnummer 106, of via chat op tele-onthaal.be. Jongeren kunnen terecht bij Awel op telefoonnummer 102, of via chat op awel.be.

Normaal zouden eerstejaarsstudenten de afgelopen maanden hun nieuwe studentenstad ontdekken, vrienden maken, feestjes afschuimen en, vooruit, ook een beetje studeren. Maar de coronacrisis heeft een gat geslagen. Op kot is het eenzaam, maar studeren vanuit het ouderlijk huis is niet veel beter.

"We staan veel te weinig stil bij hoe jongeren dit alles ervaren",  zegt Marije Stroot, orthopedagoog in Brasschaat. "Jongeren moeten kunnen rondhangen, met vrienden afspreken, sporten. Dat is hun uitlaatklep. Nu zijn al die dingen niet meer mogelijk, en dat is hoogstwaarschijnlijk schadelijk voor hun emotioneel welzijn."

Geen perspectief meer

Stroot is niet de enige die zich zorgen maakt. VRT NWS vroeg zo'n 900 psychologen in Vlaanderen en Brussel naar hun ervaringen met de gevolgen van de coronacrisis op jonge mensen. We kregen 84 reacties: niet genoeg om een representatief beeld te geven van alle psychologen, maar wel om een aantal trends te zien.

Iets meer dan de helft van de ondervraagde psychologen heeft meer jongeren als patiënt dan vóór de coronacrisis. Bij een derde is dat zelfs meer dan een verdubbeling. Sommige psychologen zien wel een groot verschil tussen de eerste en de tweede lockdown. 

Tijdens de vorige lockdown, in maart en april, was er minder nood aan een bezoek aan de psycholoog. Sommigen vonden de rust bevrijdend, kregen meer tijd om uit te slapen en "hoefden" even niets meer. Nu, tijdens de tweede lockdown, is die veerkracht weg. Er is geen perspectief meer, en de druk is hoog, want school en studie gaan gewoon door. 

Meer angst, depressie en eenzaamheid

Welke klachten hebben jongeren? Angstklachten, depressieve klachten en eenzaamheid worden het vaakst genoemd. Bijna 65 procent van de bevraagde psychologen ziet een sterke stijging van dit type klachten. Jongeren zijn bijvoorbeeld bang om anderen te besmetten of voor sociale isolatie omdat hun vrienden andere knuffelcontacten gekozen hebben.

"Je moet maar eens 18  jaar zijn, je eerste jaar op kot afgesloten in volle lockdown, nog niet goed weten wie je vrienden zijn en het jaar erop weer de kans niet hebben om betrouwbare contacten op te bouwen doordat je niet op een gewone manier met elkaar om kan gaan," zegt Anita Sanders, zelfstandig psycholoog in Gent.

Hoop bieden is belangrijk

Bij BRUCC, het centrum voor psychologische dienstverlening verbonden aan de VUB, steeg het aantal hulpvragen zo sterk dat het centrum zich genoodzaakt zag extra hulptroepen in te schakelen. Coördinator Katrien Bonneu: "We werden overrompeld. Aan de ene kant zien we veel eenzaamheid en mentale welzijnsvragen, maar aan de andere kant ook meer dringende problemen zoals zelfverwonding en suïcidale uitingen." 

De problemen zijn er, en die moeten we serieus nemen, maar we kunnen iets voor elkaar betekenen.

Kirsten Pauwels, directeur Centrum ter Preventie van Zelfdoding

Ook een aantal psychologen ziet een stijging van dat soort dringende problemen. Maar volgens Kirsten Pauwels, directeur van het Centrum ter Preventie van Zelfdoding, komen er niet méér telefoontjes binnen bij Zelfmoordlijn 1813 dan normaal in deze periode. "We zien wel dat meer jongeren ons contacteren, zowel via de telefoon als de chat."

Pauwels hamert op het belang van hoop en perspectief. "De problemen zijn er, en die moeten we serieus nemen, maar we kunnen iets voor elkaar betekenen", zegt ze. "We proberen te stimuleren dat mensen contact houden met elkaar, ook als ze elkaar fysiek niet kunnen zien. Voor het eerst geven we bijvoorbeeld online sessies om mensen te leren signalen uit hun omgeving op te pikken. De omgeving hoeft geen hulpverlener te worden, maar ze kunnen wel leren hoe ze het gesprek aan kunnen gaan en mensen kunnen motiveren hulp te zoeken."

Gevolgen op lange termijn

Voor wie hulp zoekt, er zijn heel wat organisaties waar je terecht kan. Een voorbeeld is Awel, een aanspreekpunt voor kinderen en jongeren waar zij anoniem hun verhaal kunnen doen. 

"Tijdens de zomermaanden zagen we min of meer een terugkeer naar het normale", aldus medewerker Hanne Jacobs. "Jongeren zijn bijzonder veerkrachtig. Maar nu, tijdens de tweede lockdown, voeren we zo'n 30 procent meer gesprekken dan in dezelfde periode vorig jaar. Angst en spanning, depressieve gevoelens en somberheid halen recordhoogtes."

Nu de vaccins in aantocht zijn, betekent dat hopelijk ook dat de samenleving weer iets meer "open" kan. Goed nieuws voor jongeren, dus. Maar dat betekent niet dat we van de problematiek af zijn, zegt bijvoorbeeld Lieve Dams, psychiater in Heusden-Zolder. "Ik stel mij oprecht de vraag wat de gevolgen op lange termijn zijn. Jongeren moeten af en toe buiten de lijntjes kunnen kleuren, maar leven nu in een wereld die overheerst wordt door controle. Hun vrije gevoel om een eigen identiteit te ontwikkelen is grotendeels weggevallen. Ik vrees dat de schade pas over enkele jaren zichtbaar zal zijn."

Verantwoording
VRT NWS baseerde zijn bevraging op het psychologenbestand van de website vind-een-psycholoog.be. Hier staan zo'n 1.300 hulpverleners geregistreerd. Daarvan contacteerden wij er zo'n 900.

We stelden hen steeds dezelfde vragen: ziet u een toename van aanmeldingen van jonge mensen (15-25 jaar)? Ziet u een toename van specifieke klachten bij deze mensen? Ziet u een toename in de ernst van de klachten? En: als u een wachtlijst heeft, groeit die dan? Ook vroegen we waar mogelijk dit te onderbouwen met cijfers. 

We ontvingen veel reacties, waaronder veel van psychologen die pas recent gestart waren, aangaven niet of nauwelijks met jongeren te werken of zich om een andere reden niet gekwalificeerd vonden om op onze vragen te reageren. Er bleven 84 reacties over van psychologen die onze vragenlijst hebben ingevuld. 

Deze antwoorden hebben we verwerkt door ze onder te brengen in verschillende categorieën, zodat we ze systematisch konden analyseren. Ook hebben we alle antwoorden geanonimiseerd verwerkt. De gehele analyse is hier te bekijken. 

Deze analyse pretendeert geen representatief of volledig beeld te schetsen van alle psychologen in Vlaanderen en Brussel, maar kan wel enkele trends identificeren. 

Meest gelezen