AP1980

Valéry Giscard d'Estaing (94) overleden: een Franse president met keizerlijke allures

Oud-president Valéry Giscard d'Estaing (VGE) van Frankrijk is overleden aan de gevolgen van COVID-19. Hij is 94 jaar oud geworden. Giscard d'Estaing was president van Frankrijk van 1974 tot 1981, maar ook deels de architect van wat vandaag de Europese Unie is. En ook de ECU, de voorganger van de euro, kwam uit de koker van de kasteelheer uit de Auvergne. Bekijk en lees hieronder een portret.

Europeeër als hij was, werd VGE in 1926 geboren in de Duitse stad Koblenz, waar zijn vader ambtenaar was tijdens de Franse bezetting van het Rijnland na de Eerste Wereldoorlog. Zijn familieleden gedroegen zich als adellijke kasteelheren, maar waren in feite burgers die de naam "d'Estaing" verwierven als buitenechtelijke erfgenamen van de echte adel. Een van zijn voorouders zou overigens een minnares van koning Lodewijk XV geweest zijn.

Als jonge verzetsheld vocht Giscard tijdens de bevrijding van Parijs in 1944 en daarna trok hij met het Franse leger Duitsland binnen. Na de oorlog studeerde hij af aan de prestigieuze school ENA en als "énarque" daalde hij daarna neer in kabinetten en de administratie.

Onder president Charles de Gaulle werd Giscard minister van Financiën (1962-1966), maar die grote ego's (letterlijk) werkten elkaar al snel op de heupen. Onder president Georges Pompidou was VGE minister van Economie

Bekijk hieronder een videoportret van Giscard d'Estaing en lees verder onder het videofragment:

Videospeler inladen...

Vous n'avez pas, Monsieur Mitterrand, le monopole du coeur

Giscard tegen Mitterrand tijdens het verkiezingsdebat in 1974

Bekijk hier een video over de Franse presidentsverkiezingen van 1974 die VGE won (en lees eronder voort):

Videospeler inladen...

Na diens dood in 1974 zat het een beetje mee. Giscard -lid van een kleine centrumpartij- maakte gebruik van een revolte binnen de gaullistische partij -geleid door Jacques Chirac- om als niet-gaullist de kandidaat van rechts te worden. Bij de presidentsverkiezingen versloeg hij de socialist François Mitterrand en schreed hij daarop statig het Elysée, de grandeur en de geschiedenis binnen.  (Lees verder onder de foto).

De gelegenheidsalliantie tussen Giscard en zijn premier Chirac bleef niet lang duren.
AP1974

De Frans-Duitse as bouwt aan Europa

De nauwe samenwerking en vriendschap met de sociaaldemocratische West-Duitse bondskanselier Helmut Schmidt smeedde de twee voormalige vijanden samen tot de drijvende as van Europa. Beiden stonden (in het neutrale Engels) aan de wieg van wat nu de regelmatige Europese toppen van staatshoofden en regeringsleiders zijn.

De grootste uitdaging in die tijd was de monetaire chaos na het einde van het Bretton Woods-syteem in 1971. In 1979 lanceerden Giscard en Schmidt daarom het Europees Monetair Systeem (EMS), waarbij de meeste Europese munten de schommelingen tegenover elkaar beperkten tot 2,25 procent. Het was het begin van de monetaire samenwerking in Europa.

Giscard stond ook aan de wieg van de voorloper van de euro en nam toen de andere Europese leiders flink beet. Dat een Frans president de Engelse naam "European Currency Unit" (ECU) steunde als monetaire rekeneenheid voor het EMS, was vreemd. Terug na de top waar de beslissing viel, liet VGE zich ontvallen dat dat "toevallig" ook de naam was van een middeleeuwse Franse munt, de écu. Ken uw klassiekers. (Lees verder onder de foto).

Met Helmut Schmidt kon Giscard het Europese project in volle crisistijd weer op gang trekken.

Buitenlands hield Giscard vast aan de gaullistische politiek van Frankrijk (en bij uitbreiding Europa) als derde macht naast de VS en de Sovjet-Unie, steunend op een eigen kernmacht. In 1975 riep hij in het kasteel van Rambouillet de eerste G7-top samen. Buiten Europa was Giscard actief in Afrika, waar Franse troepen in 1978 in Zaïre een rebellie tegen Mobutu neersloegen en een jaar later keizer Bokassa afzetten in wat nu de Centraal-Afrikaanse Republiek heet. (Lees verder onder de foto).

Aldo Moro (Italië), Harold Wilson (VK), Gerald Ford (VS), Giscard, Schmidt (Duitsland) en Takeo Miki (Japan) op de eerste G-7-top.
1975 AP

Tweestrijd verhinderde herverkiezing

Na zijn verkiezing vormde VGE een tandem met zijn gaullistische premier Jacques Chirac. Samen voerden ze een modernisering door, waardoor onder meer een beperkte vorm van abortus legaal werd, net als echtscheiding met wederzijdse toestemming.

Dat laatste was ook van toepassing op de twee politici, van wie de ambities elkaar in de weg stonden. In 1976 verving Giscard Chirac als premier door zijn medestander Raymond Barre en nadien werd de centrumrechtse coalitie geteisterd door tweestrijd tussen de gaullisten van Chirac en de nieuwe republikeins-liberale UDF waarin VGE zijn "giscardiens" in 1978 samenvoegde. 

In deze moeilijke tijden... hoop ik dat de Voorzienigheid over Frankrijk waakt! Tot ziens!

Giscard tijdens zijn emotioneel afscheid als president

Bij de verkiezingen van 1981 kwam Chirac apart op en ook nadat hij het in de eerste ronde had moeten afleggen tegen de president, weigerde hij om zijn aanhangers in de tweede ronde op te roepen om voor Giscard te stemmen. De socialist Mitterrand won en een ziedende Giscard besloot zijn "septennat" op tv met de woorden "au revoir", waarna hij theatraal en langzaam uit beeld wegstapte door het Elysée.

Bekijk hier de afscheidswoorden van VGE als president van Frankrijk in 1981 (en lees voort onder de video):

Videospeler inladen...

Terugkeer naar het Europese podium

Het werd echter geen afscheid. Giscard bleef als leider van "zijn UDF" erg invloedrijk en verschanste zich in zijn thuishaven als voorzitter van de regionale raad van de Auvergne (1986-1994), waar hij in een kasteel resideerde. Daarnaast zat hij ook in het Europees Parlement.

Die liefde voor Europa maakte een schitterende comeback mogelijk, toen hij in 2001 de voorzitter werd van de Europese Conventie, die een heuse Europese grondwet moest uitschrijven. Dat gebeurde nog wel op voorspraak van zijn oude rivaal Chirac die het intussen dan toch tot president had geschopt.

Die conventie leverde in 2003 een grondwet op die grotendeels het werk was van de oude sluwe vos Giscard. De grondwet kelderde door afkeuring in enkele lidstaten, maar werd in een andere vorm realiteit in wat het EU-Hervormingsverdrag van Lissabon is geworden. Het was een prachtige afsluiter voor een groot en intellectueel erg beslagen, maar nukkige man die zeker geen last had van valse bescheidenheid.

Bekijk hier een reportage over het voorzitterschap van de Europese Conventie dat VGE in 2001 te pakken kreeg:

Videospeler inladen...
AP2003

Dankzij Giscard d'Estaing konden Herman Van Rompuy en Charles Michel Europees president worden

Valéry Giscard d'Estaing was in 2002 en 2003 de voorzitter van de Conventie, die een tekst opstelde van een Europese Grondwet. Wijlen Jean-Luc Dehaene was vicevoorzitter van de Conventie. VGE stelde voor om de vergaderingen van staatshoofden en regeringsleiders in de toekomst te laten leiden door een vaste voorzitter, een "president".  In die tijd was er een wisselend voorzitterschap: de premier van het land dat EU-voorzitter was leidde de vergaderingen, na zes maanden was iemand anders aan de beurt. 

De Europese Commissie (voorzitter Prodi) was bang dat die nieuwe president meer macht zou krijgen dan de Commissievoorzitter. Ook  Belgie, Nederland en Luxemburg  hadden bedenkingen bij het voorstel. Toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Louis Michel maakte die bezwaren bekend tijdens een bijeenkomst van de Conventie op 5 december 2002. Het mocht zeker niet gaan om iemand die geen regeringsleider was. 

In een interview met VRT relativeerde Valéry Giscard d'Estaing die dag de "rol" van de toekomstige president, als antwoord op de kritiek. 

Zijn idee haalde het uiteindelijk. De Europese Grondwet is er nooit gekomen, maar de nieuwe functie werd wel opgenomen in het Verdrag van Lissabon. En ook al was België geen voorstander van de nieuwe functie, toch zijn twee van de drie "presidenten" tot nu toe Belgen geweest: Herman Van Rompuy en huidig voorzitter Charles Michel. 

Videospeler inladen...

Meest gelezen