Persconferentie 31 augustus 2001: minister van Volksgezondheid Magda Aelvoet (Agalev) en premier Verhofstadt (VLD)

Paars-groen? Een onmiskenbare déjà vu

De nieuwe regering is nog jong. Bovendien vertroebelt de coronacrisis onze blik erop. Toch doemen uit de mist stilaan de contouren op van een typisch paars-groen bouwwerk. Het gevoel van déjà vu is onmiskenbaar. We lijken terug gekatapulteerd in de tijd. Naar de periode 1999-2003. Zo betoogt Bart Maddens.

opinie
Bart Maddens
Bart Maddens doceert politieke wetenschappen in Leuven. Hij is Vlaams-nationalist.

Herman Van Rompuy noemde dat ooit een frivool intermezzo. Wat was er zo frivool aan? Er waren de gimmicks van de politieke vernieuwing, het verleidelijk fonkelende zilverfonds, de gratis-politiek… Paars-groen vierde de budgettaire teugels om de mensen te plezieren met leuke cadeautjes: de afschaffing van het kijk- en luistergeld, gratis op de bus, gratis op de trein voor jongeren en ouderen,… Het kon allemaal niet op. De factuur werd doorgeschoven naar later. 

Opendebatcultuur?

Dat was een onderdeel van de truc die Guy Verhofstadt gebruikte om zijn bonte coalitie bij elkaar te houden. Hij liet alle partijen scoren. Niet dat er geen gekibbel was, maar het werd geframed als “opendebatcultuur”. De groenen kregen de kernuitstap, de socialisten mochten de geldkraan openzetten, en de liberalen werden tevreden gehouden met de ethische dossiers en de politieke vernieuwing. 

Je ziet vandaag precies hetzelfde gebeuren. Dit keer vormt de coronacrisis het perfecte alibi voor een sociale Sinterklaaspolitiek, tot blijdschap van de socialisten. De groenen krijgen vrije baan om hun ding te doen met de kerncentrales. De schadelijke fallout daarvan zal pas voor na 2024 zijn, hopen de andere partijen. Bijkomend voordeel : als het tot een energie-fiasco komt zullen ze de schuld daarvoor gemakkelijk kunnen afwentelen op Groen.  

De liberalen hebben het minst om mee te scoren

De liberalen hebben voorlopig het minst om mee te scoren. Ze moeten het stellen met iets wat ze hebben kunnen afblokken : een meerwaardebelasting. De ethische dossiers zijn bevroren.  Al kan dat nog veranderen. “We moeten als regering getuigen van vernieuwingsdrang, net zoals de regering Verhofstadt ethisch progressieve stappen nam begin jaren 2000”, aldus minister Van Quickenborne (DS 9/11).  

Maar misschien kunnen de liberalen zich optrekken aan een andere duidelijke parallel met de eerdere paars-groene periode : de politieke vernieuwing.  Begin 2000 pakte Guy Verhofstadt fier uit met de “Commissie Politieke Vernieuwing”.  Er werden academici en experts ingehuurd om zich te beraden over een verdere democratisering van het politieke systeem. Vandaag wordt die paars-groene commissie heropgericht, nu onder de noemer van een “Breed democratisch debat”.

Schijnbewegingen

Verhofstadt deed wat de experts vroegen. Het particratische systeem van de aparte lijsten voor opvolgers bij verkiezingen werd prompt afgeschaft... om twee jaar later even prompt weer te worden ingevoerd. Niet alleen de burgers kregen cadeautjes van paars-groen, maar ook de partijen : een forse verhoging van hun dotatie. Vandaag zien we die paars-groene hypocrisie opnieuw opduiken : enerzijds lippendienst bewijzen aan de nieuwe politieke cultuur, anderzijds de kabinetten uitbreiden en de indexsprong voor de partijdotaties afschaffen.

De grootste triomf van Guy Verhofstadt inzake politieke vernieuwing was de organisatie van een heus burgerreferendum in 2000.  De burgers konden zich daarbij uitspreken over prangende vragen zoals daar zijn : “Moet de overheid een kwaliteitsvolle dienstverlening aanbieden?”. Pittig detail : de resultaten van deze peperdure volksbevraging zijn nooit gepubliceerd. Dat kwam misschien ook omdat het stemformulier van dit “burgerreferendum” door 90% van de burgers bij het oud papier werd gelegd. 

Overvloed aan communicatie

Natuurlijk is een referendum vandaag niet meer zo politiek correct. De jongste decennia hebben teveel burgers een verkeerde stem uitgebracht bij serieuze referenda in andere landen. Het woord “referendum” komt niet voor in het huidige regeerakkoord. De paars-groenen grijpen nu liever naar een nieuw modieus speeltje : de loting. Uitgelote burgers zullen zich mogen beraden over onze instellingen. Als de manipulatie daarvan mislukt, en de lotelingen komen niet tot de verhoopte conclusies, dan zullen we ook over die resultaten niet veel vernemen.

Het gebrek aan ernstig beleid onder Verhofstadt werd gecompenseerd door een overvloed aan communicatie. Het was een constante goednieuwsshow. Die werd op een uiterst professionele wijze gebracht, zij het via schimmige constructies. Ook vandaag wordt de regering De Croo vooral geprezen omwille van haar sterke communicatie (één enkele uitschuiver niet te na gesproken). Maar de meest opvallende gelijkenis is dat die propaganda uitgesproken Belgicistisch klinkt. Verhofstadt wou ons mordicus doen geloven dat we in een modelland leven, waar de hele wereld naar opkijkt. Door Alexander De Croo worden we nu ingelijfd in zijn tricolore team van 11 miljoen. 

Het Belgische fanatisme van De Croo is problematisch

Bij het Belgicisme van Verhofstadt kon je nog de schouders ophalen. Het Belgische fanatisme van De Croo daarentegen is problematischer. Want dat dreigt schadelijk te zijn voor de volksgezondheid. Het risico bestaat immers dat de Vlaams-nationalisten de coronaregels minder stipt zullen naleven nu die in de markt worden gezet als onderdeel van een Belgicistisch politiek project.

Zijn er dan geen verschillen tussen paars-groen vroeger en nu? Natuurlijk wel. Zo is er dat ene kleine detail dat ik hierboven bewust onvermeld heb gelaten. Dit is geen paars-groene, maar wel een paars-groen-oranje regering. CD&V maakt nu zelf deel uit van de paars-groene frivoliteit, die door Herman Van Rompuy zo werd verfoeid. Het grappige is zelfs dat de casting van de CD&V-ministers (jong, mediageniek en onbevangen), dit beeld nog heeft versterkt. De teletubbies, nu ook bij CD&V. Had de partij pakweg Koen Geens, Servais Verherstraeten en Nathalie Muylle naar de regering gestuurd, dan had die een minder lichtvoetige indruk gemaakt.   

O ja, de CD&V doet mee

Misschien heeft CD&V lessen getrokken uit de verkiezing van 2003. Toen is inderdaad gebleken dat frivool regeren electoraal lonend kan zijn. Tenslotte hebben de paarse partijen in 2003 toen een spectaculaire overwinning geboekt. Alleen vergde dat een meester-illusionist als Guy Verhofstadt. En die illusie heeft niet lang geduurd. Een jaar later was de betovering al verbroken. CD&V-N-VA kon de verkiezingen van 2004 winnen door uit te pakken met een anti-Verhofstadt. Yves Leterme doorprikte de paars-groene zeepbel. De kiezers vielen massaal voor een grijze muis die sérieux uitstraalde en frivoliteit zou vervangen door degelijkheid.

Dat is nu geen optie meer voor CD&V, die zelf in het paars-groene bad zit. Of toch? Niet alle CD&V’ers voelen zich kiplekker in deze regering. De “ernstige” boegbeelden blijven op de achtergrond aanwezig en kunnen een comeback maken. Zelfs voorzitter Joachim Coens bleek al niet te beroerd om subtiel afstand te nemen van de regering. Zou het kunnen dat de partij mikt op een Januskop-strategie? Met twee gezichten : frivool en jeugdig aan de ene kant, ernstig en degelijk aan de andere kant? Met één been in de regering, en één been erbuiten? 

Slaagt Joachim Coens waar Bart De Wever faalde?

Dat is een beetje wat de N-VA deed in de regering Michel : aan de ene kant meebesturen (“Deze regering voert een goed beleid”) aan de andere kant de regering als een buitenstaander kritisch beoordelen (“Deze regering heeft meer dash nodig”). Op die manier kon de N-VA uitzenden op twee kanalen tegelijkertijd: dat van de verantwoordelijke beleidspartij en dat van de anti-establishmentpartij.

Om daarmee weg te komen heb je natuurlijk iemand nodig als Bart De Wever, met een uitzonderlijke retorische flair. Behalve dat Bart De Wever daar helemaal niet mee weggekomen is. Zijn partij heeft een vijfde van haar kiezers verloren. Zou Joachim Coens wel kunnen slagen waar Bart De Wever faalde? Dat is twijfelachtig. Het is nu eenmaal wat het is: CD&V zit in het frivole paars-groene bootje, en moet varen.  

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.

Meest gelezen