Een zo goed als vleugelloos familielid van de klerenmot op het subantarctische Marioneiland.
Leihy & Chown

Darwin had gelijk over waarom insecten het vermogen om te vliegen verliezen

De meeste insecten kunnen vliegen, maar het is opvallend dat op eilanden veel soorten dat vermogen verloren hebben. Volgens de vader van de evolutieleer Charles Darwin was de verklaring daarvoor eenvoudig: een insect dat vliegt, loopt veel kans door de wind naar zee geblazen te worden. Dat is niet erg gunstig en de evolutie zorgt voor de rest. Veel van zijn tijdgenoten waren het daar niet mee eens, maar een nieuwe studie geeft Darwin nu gelijk, zij het in een iets moderner jasje. 

De meeste insecten kunnen vliegen, maar op de subantarctische eilanden zou je dat niet zeggen. Op die kleine eilandjes die tussen Antarctica en de continenten Australië, Zuid-Amerika en Afrika liggen, hebben bijna alle insecten dat vermogen verloren. Vliegen wandelen er rond, motten kruipen er over de grond. 

"Darwin was uiteraard op de hoogte van het feit dat insecten op eilanden de gewoonte hebben hun vleugels te verliezen", zei doctoraatsstudent Rachel Leihy van de Australische Monash University, de belangrijkste auteur van de nieuwe studie. 

"Hij en de beroemde botanicus Joseph Hooker hadden een ernstig meningsverschil over waarom dat gebeurde. Het standpunt van Darwin was bedrieglijk eenvoudig. Als je vliegt, word je naar de zee geblazen. De insecten die op het land overblijven om de volgende generatie te produceren, zijn diegene die het meest onwillig zijn om te vliegen, en uiteindelijk doet de evolutie de rest. Voilà", zei Leihy. 

Maar omdat Hooker zijn twijfels niet onder stoelen of banken stak, geloofden ook vele andere geleerden Darwins verklaring niet. Ze zeiden, met andere woorden, simpelweg dat hij het mis had. De discussie is nog steeds niet beslecht, maar de stabiliteit van de habitat waar de insecten in leven wordt nu vaak gezien als de meest plausibele verklaring.  

Satellietfoto van Marioneiland, een van de Prins Edwardeilanden die tussen Zuid-Afrika en de Zuidpool liggen.
NASA/Public domain

Roaring forties en furious fifties

Bijna al die discussies negeren echter de regio waar we het toppunt van het verlies van het vliegvermogen vinden: de subantarctische eilanden die zowat tussen 46 en 60 graden zuiderbreedte liggen, ten noorden van Antarctica. Bijna de helft van de insecten is daar zijn vermogen om te vliegen verloren, terwijl het gemiddelde wereldwijd op zo'n 5 procent wordt geschat. 

Die eilanden liggen in de 'roaring forties', sterke westenwinden tussen 40 en 50 graden, en de 'furious fifties', nog sterkere winden meer naar het zuiden, tussen 50 en 60 graden zuiderbreedte. (Nog verder naar het zuiden vind je zelfs de 'screaming' of 'shrieking sixties'.) De subantarctische eilanden behoren dan ook tot de winderigste plaatsen op aarde. 

"Als Darwin het echt fout had, zou wind op geen enkele manier mogen verklaren waarom zo veel insecten hun vermogen om te vliegen verloren hebben op deze eilanden", zei Leihy. 

De onderzoekers van de Monash University gebruikten een grote, nieuwe dataset over insecten op subantarctische en arctische eilanden om elk idee te onderzoeken dat ooit naar voren was geschoven als verklaring voor het verlies van het vliegvermogen, ook Darwins idee dat het de wind was. 

Ze kwamen tot de conclusie dat Darwin gelijk had wat deze 'meest winderige plaatsen' betreft. Geen enkel van de andere ideeën, ook die van Hooker niet, kunnen de mate verklaren waarin subantarctische insecten hun vliegvermogen verloren hebben, maar het idee van Darwin wel. 

De variatie in de windsnelheden blijkt de beste verklaring voor de variatie in het aantal soorten en geslachten die hun vliegvermogen kwijtgespeeld zijn op de eilanden, al kan ook de stabiliteit van de habitats een rol spelen. Die maakt dat de insecten niet verplicht zijn te gaan vliegen als hun habitat ongeschikt wordt, bijvoorbeeld door droogte.  

De onderzoekers besluiten dat de wind een erg belangrijke, zij het niet exclusieve, rol speelt bij het zich voordoen van vleugelloosheid bij insecten op eilanden.

De onderzoekers hebben wel de verklaring van Darwin dat vliegende insecten naar de zee worden geblazen en zich dus niet of minder voortplanten, aangepast aan de moderne ideeën over hoe het verlies van het vermogen om te vliegen evolueert. 

Winderige omstandigheden maken het moeilijker voor insecten om te vliegen en zorgen er ook voor dat het hen meer energie kost. Daardoor stoppen ze met te investeren in het vliegvermogen en zijn dure onderliggende machinerie, vleugels en vleugelspieren, en heroriënteren ze die middelen naar hun voortplanting; 

"Het is opmerkelijk dat Darwins ideeën na 160 jaar nog steeds leiden tot inzichten in de ecologie", zei Leihy. 

Professor Steven Chown, mede-auteur van de studie, voegde eraan toe dat het Zuidpoolgebied een buitengewoon laboratorium is waarin een aantal van de langst meegaande mysteries op aarde opgelost kunnen worden en waar een aantal van de belangrijkste ideeën getest kunnen worden.

De studie van Rachel Leihy en Steven Chown is gepubliceerd in Proceedings of the Royal Society B. Dit artikel is gebaseerd op een persbericht van de Monash University.   

Gravure van Charles Darwin op latere leeftijd. Darwin is, samen met Alfred Russel Wallace, de bedenker van de evolutietheorie.
Public domain

Meest gelezen