AFP or licensors

Deal or no deal: vandaag écht de laatste kans voor een brexitakkoord? 5 vragen en 5 antwoorden

De laatste onderhandelingsdag tussen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie is ingegaan. Vandaag valt de beslissing of de Britten op 31 december uit de Unie stappen met of zonder een handelsakkoord. De vraag van een miljoen: komt er nog een akkoord? En wat is het no-deal-scenario?

1. Waarom is vandaag zo cruciaal?

Nadat op 31 januari van dit jaar de Britten de Europese Unie officieel hadden verlaten, ging een overgangsperiode in van 11 maanden. Op die tijd moesten Europa en het Verenigd Koninkrijk het nog eens raken over een handelsakkoord. Op 31 december eindigt die overgangsperiode, vanaf 1 januari 2021 is de uitstap van het Verenigd Koninkrijk uit de EU finaal. Op woensdag hebben de Britse premier Boris Johnson en de Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen de deadline voor een handelsakkoord op zondagavond gezet. Vandaag is het dus in principe de laatste dag waarop er een deal uit de bus kan komen.

2. Wat staat er op het programma vandaag?

Vanavond is de ultieme vergadering gepland, waar de knoop zal worden doorgehakt. Gisteren hebben de twee toponderhandelaars Michel Barnier voor de EU en David Frost voor het Verenigd Koninkrijk tot 's avonds samengezeten om toch nog een doorbraak te forceren.

"De vraag is wie de onderhandelingen zal opblazen en daar dan ook de politieke verantwoordelijkheid voor zal dragen", analyseert Leen De Witte, Europakenner van onze redactie.  "Tot nu toe was daar niemand toe bereid, maar het is afwachten, misschien komt er toch nog een verrassing. Boris Johnson zou ook naar Brussel komen, maar alleen als er een deal is. Op dit moment is iedereen voorbereid op elk scenario."

Beluister hier het gesprek met Leen De Witte in "De ochtend" op Radio 1. De tekst gaat daaronder voort. 

AFP and licensors

3. Wat zijn de struikelblokken?

De grootste struikelblokken in de onderhandelingen zijn de visserij en de regels over eerlijke concurrentie, het zogenoemde level playing field. De EU en het Verenigd Koninkrijk zijn het ook oneens of het Europese Hof van Justitie in de toekomst mag oordelen over handelsgeschillen tussen de EU en het VK.

Er moet een akkoord komen over de toegang die vissers van het Europese vasteland krijgen tot de Britse wateren. De EU dreigt ermee dat de Britse vissers hun waar niet meer zullen mogen verkopen op de Europese markt als die toegang hen ontzegd wordt. Omdat dit zo'n heikel punt is, had de Europese Unie voorgesteld om de regels over visserij voorlopig te behouden zoals ze zijn, ook na 31 december, tot er een degelijk akkoord is. Maar gisteren bevestigde de Britse regering dat de marine al enkele schepen paraat heeft gemaakt als voorbereiding op een no-deal-scenario. Die schepen zullen patrouilleren om te vermijden dat Europese vissers na de brexit illegaal komen vissen in de Britse soevereine wateren.

De Engelse vissers zijn voorlopig ook nog in het ongewisse.
AFP and licensors

Verder wil de EU niet dat de Britten volledige toegang krijgen tot de Europese markt, zonder zich aan enkele regels te onderwerpen. De Britse bedrijven zouden door de brexit namelijk niet meer moeten voldoen aan sommige Europese standaarden en milieuwetgeving, waardoor ze competitiever kunnen zijn dan Europese bedrijven. De Britten willen zich dan weer niet schikken naar Europa, omdat dat net het doel was van de brexit, zeggen ze.

4. Wat zijn de verwachtingen?

"Op dit moment is de sfeer erg negatief, als je alle reacties van Europese leiders op een rij zet, dan hoor je dat de kans op een deal erg klein is", zegt Leen De Witte. Volgens de Britse regering zijn de voorwaarden van de EU nog steeds "onacceptabel". Boris Johnson zei de voorbije dagen ook dat de kans op falen "erg  reëel" was. Ook volgens commissievoorzitter von der Leyen is een no-deal-scenario de meest waarschijnlijke uitkomst van de gesprekken.

Het lukt Boris Johnson niet om de EU uit elkaar te spelen

Veerle De Vos, in Londen

Het kan ook dat Boris Johnson een politiek spel speelt. "Ook vorige keer heeft Johnson op het laatste nippertje nog een akkoord met de EU uit de brand gesleept, dat was een politieke overwinning voor hem", zegt Veerle De Vos die in Londen is. "Volgens mij heeft hij daar nu ook heel lang op gegokt, maar dat plan lijkt tegen te vallen. Het lukt niet om de EU uit elkaar te spelen. Johnson was bijvoorbeeld heel boos dat hij de Franse president Emmanuel Macron en de Duitse bondskanselier Merkel niet apart mocht spreken. De EU blijft een blok, en het akkoord waar hij op gehoopt had, glipt door zijn vingers."

Volgens Leen De Witte is een akkoord moeilijk, maar in principe wel doenbaar: "De EU is wel bereid om pragmatisch te zijn. Je kan een handelsverdrag afsluiten op Europees niveau, waardoor het dan niet door de verschillende nationale parlementen moet. In dat geval is het praktisch nog haalbaar om een akkoord te hebben voor 1 januari. Maar de voorwaarde is dan wel dat er een akkoord is."

De EU wil pragmatisch zijn, maar de voorwaarde is wel dat er een akkoord is

Leen De Witte, Europakenner

"Volgens verschillende Europese leiders willen de Britten van twee walletjes eten: toegang tot de Europese markt maar niet onderworpen zijn aan regels. Je kan je afvragen waar de onderhandelingen dan nu nog over gaan, na maanden vast te zitten in dezelfde patstelling. Het is natuurlijk wel zo dat de politieke druk in de laatste fase van onderhandelingen altijd enorm wordt opgevoerd. Een beetje drama, dat hoort erbij, om toch op het laatste moment nog een akkoord te bereiken. Op dit moment is er weinig hoop, maar het kan wel nog altijd. We hebben alles al gezien tijdens deze brexitonderhandelingen."

Bekijk hier het gesprek met VRT NWS-journalist Ivan Ollevier in "De zevende dag". De tekst gaat daaronder voort. 

Videospeler inladen...

5. Wat als er geen akkoord komt vandaag?

Hoe moet het dan verder? Als er geen handelsakkoord komt, dan zullen er vanaf 1 januari belastingen geheven worden op producten en grenscontroles gedaan worden tussen het Verenigd Koninkrijk en de EU. Zal dat tot chaos leiden? "Er zijn nu al lange files, veel bedrijven willen nog voor de deadline goederen over de grens transporteren. Op 1 januari komen daar nog controles bij", zegt Leen De Witte. Volgens de Britse oppositiepartij Labour is de douane ook helemaal niet voorbereid op die controles. 

Vrachtwagens schuiven aan in Dover, Engeland. 11 december 2020.
Copyright 2020 The Associated Press. All rights reserved

"De zenuwen aan de Britse kant lopen ook op", zegt Veerle De Vos, in Londen. "Reizigers beginnen te beseffen wat de gevolgen zullen zijn, maar ook vooral kleine bedrijven maken zich zorgen. Ze realiseren zich dat ze de eerste slachtoffers zullen zijn van de situatie, en kunnen zich ook niet voorbereiden, aangezien ze pas twee weken voor de deadline zullen weten waar ze aan toe zijn."

Kleine bedrijven beseffen dat ze de eerste slachtoffers zullen zijn van de situatie

Veerle De Vos, in Londen

"Transport via de lucht valt in principe stil als er geen regels meer zijn", gaat Leen De Witte verder. "De Europese Commissie heeft wel al noodplannen gepubliceerd. Om de chaos te beperken zouden dezelfde regels de komende zes maanden blijven gelden. De voorwaarde is wel dat de Britten hetzelfde doen. Als je dan kijkt naar de marineschepen die zullen patrouilleren, dan is het wel duidelijk dat ze daar niet toe bereid zijn en de spanningen oplopen."

Kan het zijn dat er later nog een handelsakkoord komt? "Het is afwachten hoe het vandaag loopt. Het is natuurlijk niet zo dat omdat het Verenigd Koninkrijk en de EU van elkaar scheiden dat ze niets meer met elkaar te maken hebben. Het kan ook zijn dat ze de komende dagen al met die onderhandelingen doorgaan, als duidelijk wordt dat er toch geen echte uitkomst in zicht is."

Beluister ook het gesprek met Veerle De Vos vanuit Londen:

Meest gelezen