Videospeler inladen...

Vuurkorven zijn een ramp voor onze longen

Hoe gezellig ook, vuurkorven zijn een ramp voor onze longen. Vier uur brandjestook in de tuin geeft dezelfde uitstoot van fijn stof als een autorit van Brussel naar Moskou en terug, maar dan geconcentreerd in en om je tuin. Van een ongemakkelijke waarheid gesproken.

opinie
David De Pue en anderen
Onderzoeker Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek (ILVO) (zie volledige lijst van luchtwetenschappers-ondertekenaars onderaan het artikel)

Toen het in de tweede helft van november duidelijk werd dat we geen grote versoepelingen mogen verwachten in de aanloop naar de feestdagen, stelde viroloog Steven Van Gucht in De Morgen voor om met kerst buiten rond een vuurkorf te zitten. Hoewel hij nadien toegaf dat dit niet het meest ecologische advies was, bleek het idee zich als een lopend vuurtje te verspreiden.

Nauwelijks een week later rapporteerde VRT NWS over een ongeziene stijging in de verkoop van vuurkorven. In het populaire televisieprogramma "Iedereen Beroemd" op Eén zit sinds kort een rubriek waarin warme gesprekken worden gevoerd met toevallige passanten, rond een strategisch geplaatste vuurkorf.  

Bekijk hier een bijhorende reportage uit "Het Journaal" van 12 december 2020 over de stijgende verkoop van vuurkorven én de bijhorende gevaren (en lees voort onder de video):

Videospeler inladen...

“Waarom enkel een stoeltje klaarzetten als je ook een gezellig vuurtje kan stoken?”, is het idee erachter. De Mediahuiskranten Gazet van Antwerpen en Het Nieuwsblad pakten onlangs uit met een test van verschillende modellen vuurkorven. “Zorg dat jij of je gezelschap niet in de rook zitten en de rook niet richting de woning van je buren waait”, geven ze wel mee, waarmee ze in tegenstelling tot de andere nieuwsberichten wel te kennen geven dat er bij de nieuwste hype toch een vuiltje aan de lucht zit. Ook de brandweer blijkt geen fan wegens het brandrisico.

Luchtverontreiniging draagt bij aan sterfte door COVID-19

Dat mensen van deze vreselijke tijd het beste willen maken, is niet meer dan logisch. Dat een gezellig moment samen rond een vuurtje in de tuin kan helpen om de zorgen even te vergeten ook. Je zou je dan ook kunnen afvragen waarom we het nodig achten om net nu – te midden van een coronapandemie – een punt te maken van de hoge fijnstofuitstoot van vuurkorven. We zien daarvoor twee redenen. 

Ten eerste is er mogelijk een verband tussen luchtverontreiniging en COVID-19: recent Belgisch onderzoek toont aan dat patiënten op intensieve zorg langer aan een beademingstoestel hangen wanneer ze voorafgaand aan hun opname kortdurig zijn blootgesteld aan luchtverontreiniging. 

Die studie werd uitgevoerd voorafgaand aan de coronapandemie, maar onlangs suggereerden studies in de Verenigde StatenChina en Engeland een verband tussen chronische blootstelling aan luchtverontreiniging en COVID-19-sterfte. Gezien de beperkte hoogte en korte afstand valt te verwachten dat de blootstelling aan rook en fijn stof bij vuurkorven en vuurschalen ook hoger zal zijn dan bij andere bronnen. 

Ten tweede is de kans reëel dat vuurkorven die nu zijn aangekocht in de context van corona, ook nadat we het virus de baas zijn geworden nog  regelmatig dienst zullen doen. Er is veel onzekerheid over de langetermijneffecten van corona, maar alvast door de aan de pandemie gelinkte vuurkorfhausse bestaat - wegens het fijn stof - een risico op langetermijneffecten op de menselijke gezondheid.

Fijn stof veroorzaakt in Vlaanderen jaarlijks 4.800 doden

In Vlaanderen woont 78 procent van de bevolking in een gebied met te veel fijnstofdagen, terwijl 93 procent wordt blootgesteld aan een PM2.5-concentratie (fijnstofdeeltjes kleiner dan 2.5 micrometer) boven de advieswaarde van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Hoewel de luchtkwaliteit significant verbeterd is in de voorbije decennia, lijkt de trend voor fijn stof de laatste jaren te slabakken. 

Net dat fijn stof heeft de grootste gezondheidsimpact van alle verontreinigende stoffen in de lucht. Het jaarlijks aantal doden in Vlaanderen te wijten aan PM2.5 wordt geschat op 4.800. Dat is minder dan de 8.500 Vlamingen die reeds aan COVID-19 het leven lieten, maar waar we corona binnenkort de baas kunnen met vaccins, is de aanpak van luchtverontreiniging complexer. 

Wat vaststaat is dat luchtkwaliteitsbeleid, net zoals geneeskunde, gebaat is bij een evidence-based-aanpak. Fijn stof zoals we dat in de lucht meten bestaat uit rechtstreeks uitgestoten componenten (of primair fijn stof) en een secundaire fractie die via ingewikkelde fysico-chemische processen gevormd wordt uit gassen. 

Wat betreft de primaire fijnstofuitstoot wijzen de cijfers bij ons en in de buurlanden in dezelfde richting: die van de huishoudens. Maar liefst 54 procent van de primaire PM2.5-uitstoot in Vlaanderen in 2018 is toe te schrijven aan huishoudens, een pak hoger dus dan de bijdrage van het verkeer (23 procent) en de industrie (16 procent). 

Bekijk hier een bijhorende reportage uit "Het Journaal" van 26 december 2020 over de nadelige gevolgen van vuurkorven en mét tips om het veilig(er) te houden (en lees voort onder de video):

Videospeler inladen...

Het leeuwendeel van die uitstoot door huishoudens, maar liefst 96 procent, is toe te schrijven aan houtverbranding in kachels en haarden. Een opvallend cijfer als je weet dat geschat wordt dat slechts een vijfde van de gezinnen (soms) hout stookt. Daarnaast heeft houtstook ook een groot aandeel in de totale uitstoot van kankerverwekkende PAKs (Polycyclische Aromatische Koolwaterstoffen) en dioxines. 

Niet toevallig wijst een recent artikel in het topblad Nature op de noodzaak iets te doen aan emissiebronnen die op dit moment weinig aangepakt worden, waarbij specifiek houtstook en niet-uitlaat-emissies van verkeer (stofdeeltjes door slijtage van banden, remmen en de weg) genoemd worden.

Geen hout stoken bij overschrijding fijn-stof-drempel

Sinds 2016 adviseert de VMM om geen hout te stoken voor de gezelligheid of als bijverwarming  bij overschrijding van de informatiedrempel voor fijn stof. Dit was recent nog het geval in het weekend van 28 november. 

Wat de zaken niet vergemakkelijkt, is het feit dat die informatiedrempel sneller overschreden wordt op rustige, koude winterdagen met weinig wind: weersomstandigheden die uitnodigen om buiten rond een vuurtje te zitten. Daarnaast werkte de Vlaamse overheid onlangs een Green Deal uit met als doelstelling de schadelijke uitstoot door huishoudelijke houtverbranding tegen 2030 minstens te halveren. 

Om dit te bereiken wil men in eerste instantie oude, slechtwerkende kachels en vuurhaarden uitfaseren. Omdat vuurkorven in de tuin strikt genomen niet onder huishoudelijke houtverwarming vallen, worden ze niet behandeld in die Green Deal. Nochtans kan je ze qua uitstoot vergelijken met een open haard, een type houtverbranding waarbij de hoogste uitstoot optreedt. In de praktijk betekent dit dat er bij 4 uur hout stoken in een vuurkorf of vuurschaal evenveel fijn stof zal vrijkomen als bij een autorit van ca. 5000 km, of van Brussel naar Moskou en terug. 

De ongemakkelijke waarheid

We schreven dit stuk omdat die informatie doorgaans ontbreekt in mediaberichten over vuurkorven. We richten ons met dit schrijven niet tot beleidsmakers, maar wel tot mensen die – al dan niet onder impuls van die mediaberichten – overwegen om een vuurkorf aan te kopen. 

Er zijn wellicht heel wat mensen die nog niet van deze problematiek op de hoogte waren. We zijn er ons van bewust dat het alweer geen prettige boodschap is, maar ook ongemakkelijke waarheden moeten worden verteld. Als luchtwetenschappers steunen we wel volop de oproep om elkaar niet binnen, maar buiten te ontmoeten. Neem dus gerust een extra dekentje en een warme drank, en maak het gezellig met ledlichtjes. Dit is misschien wat minder warm, maar je longen en buren zullen je dankbaar zijn.

Dr. David De Pue (ILVO) - Lic. Frans Fierens (IRCEL, VMM) - Dr. Jordy Vercauteren (VMM) - Prof. Dr. Luc Int Panis (UHasselt) - Prof. Dr. Willy Maenhaut (UGent) - Prof. Dr. Tim Nawrot (UHasselt) - Prof. Dr. Hannelore Bové (UHasselt)

De auteurs schreven dit stuk in eigen naam.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.

Meest gelezen