Na de bosbranden, stormen en overstromingen van 2020: pakt de wereld dit jaar de klimaatverandering aan?

In 2020 werd de wereld geteisterd door bosbranden, overstromingen, stormen en andere natuurgrillen. Vaak waren die nog intenser of onverwachter dan de voorbije jaren. Maar er is ook goed nieuws: door die rampen is er een internationale dynamiek ontstaan om de klimaatopwarming verder aan te pakken. In dit artikel blikken we terug, maar kijken we ook vooruit: wordt 2021 het jaar van de ommekeer?

2020 was een klimaatjaar om snel te vergeten...

Bosbranden in de VS, Australië, Siberië en Brazilië. Smeltend ijs aan de polen. Overal ter wereld hitterecords, van Moskou over Europa tot aan de Zuidpool. Azië werd getroffen door stormen die heviger toesloegen dan ooit tevoren. En een sprinkhanenplaag raasde door Afrika. In 2020 konden we er niet meer naast kijken: er schort iets met onze planeet. (tekst loopt door onder de video)

Bekijk hier de video met een serie beklijvende beelden van afgelopen jaar, van Californië over Oekraïne en Bangladesh tot Australië: "Dit eist een heel zware tol":

Videospeler inladen...

Voorlopig zijn we niet bijster goed bezig om daar iets aan te doen. Ja, door de coronacrisis hebben we wereldwijd 7 procent minder CO₂ uitgestoten, maar lockdowns zijn uiteraard geen structurele oplossing voor het klimaatprobleem.

En het klimaatakkoord van Parijs dan, dat de opwarming van de planeet wil beperken tot ruim onder de 2°C (en liefst zelfs tot anderhalve graad)? Dat zette tot nu toe ook niet veel zoden aan de dijk. Momenteel stevenen we af op ruim 3°C extra tegen het einde van de eeuw. Dat is ver boven de 2°C, de grens waarbinnen de gevolgen van de klimaatopwarming enigszins onder controle gehouden kunnen worden. We zitten nu trouwens al aan 1,2°C. 

Alok Sharma, de Britse minister van Industrie en Energie die de VN-klimaatconferentie van volgend jaar zal voorzitten, verwoordt het zo: "In de toekomst zullen de mensen zich afvragen of er genoeg is gedaan om de opwarming te beperken tot anderhalve graad, en zo de mensen en de natuur te beschermen tegen de impact van de opwarming. Als we eerlijk zijn, moeten we momenteel zeggen dat het antwoord 'nee' is." 

Doen we momenteel genoeg? Als we eerlijk zijn, moeten we 'nee' antwoorden

Alok Sharma, de Britse minister van Industrie, gaat in november de klimaatconferentie voorzitten

...maar 2020 drukte ons ook met de neus op de feiten

Het klimaatrampjaar 2020 maakte duidelijk dat het echt wel tijd is om in te grijpen. En dat op de korte termijn. Om de doelen te halen van het klimaatakkoord van Parijs, moet er vooral de volgende tien jaar veel meer actie ondernomen worden. 

En eigenlijk moeten we zelfs voorbij de doelen van Parijs mikken, op slechts 1,5°C opwarming. Dan zouden de gevolgen veel minder verstrekkend zijn. Klimaatexperts van de Verenigde Naties berekenden dat we daarvoor de volgende tien jaar onze jaarlijkse wereldwijde uitstoot met zes tot zeven procent moeten verminderen.

De natuurrampen die 2020 troffen, duwden de wereld met de neus op de feiten. Hier: bosbranden in Australië.

Zeven procent minder broeikasgassen, dat was nu toevallig dit jaar een welkom neveneffect van de coronacrisis. Heel veel zal dus afhangen van de heropleving van de economie volgend jaar: kiezen we voor een groene heropleving of voor business as usual?

Dit jaar stonden de eerste klimaatleiders op

Er wacht de wereld een moeilijke opdracht, maar er is ook reden tot hoop. In 2020 veranderde de houding van de wereldleiders immers tegenover het klimaatprobleem. 

Neem nu de EU. Die kondigde dit jaar de Green Deal aan: ze wil tegen 2050 klimaatneutraal worden. In de loop van het jaar heeft Europa bovendien ook het tussentijds doel stevig aangescherpt. Tegen 2030 moet er niet langer 40% minder uitgestoten worden dan in 1990, maar 55%. Daar komt ook nog een ambitieus transportplan bovenop, waarvan de details volgende zomer duidelijk moeten worden.

Toen de huidige Amerikaanse president Trump het door bosbranden getroffen Californië bezocht, verzekerde hij dat "het wel weer zal afkoelen". De nieuwe president Biden wil daarentegen een voortrekkersrol spelen.
Copyright 2020 The Associated Press. All rights reserved

Ook enkele Aziatische economieën deden grote beloften. Japan, 's werelds vijfde uitstoter, en Zuid-Korea willen klimaatneutraal worden. Elders op de planeet stelden Zuid-Afrika en Canada zich hetzelfde doel. 

En dan was er nog de overwinning van Joe Biden in de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Hij zal de VS een heel andere klimaatkoers doen varen. Zo liet hij al snel weten dat hij zijn land weer zal laten aansluiten bij het klimaatakkoord van Parijs. Zijn klimaatgezant John Kerry zal scherpere ambities eisen. En in het voorjaar van 2021 wil de nieuwe president al een extra klimaattop organiseren, specifiek voor de landen met de grootste uitstoot van broeikasgassen. De VS, op China na de grootste uitstoter van broeikasgassen, wil duidelijk een leidersrol opeisen in het wereldwijde klimaatbeleid.

Maar de grote verrassing van het afgelopen jaar, die kwam er eind september. Toen stelde ook China zich onverwachts vrij ambitieuze klimaatdoelen. Het land dat op zijn eentje goed is voor een derde van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen, wil tegen 2060 klimaatneutraal worden. Dat is tien jaar later dan de meeste andere landen, maar desalniettemin een enorme opsteker.

Alles samen zijn de landen die zich hebben verbonden tot klimaatneutraliteit, goed voor meer dan de helft van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen. Er is dus een momentum.

De tandem Biden-Kerry wil wereldwijd de leiding nemen in het klimaatdebat

Met beloftes alleen raakt de wereld er niet

Ook Antonio Guterres, secretaris-generaal van de VN, beseft dat de nood hoog is. Hij hield begin december nog een emotionele toespraak. "Onze planeet is kapot, en er bestaat geen vaccin voor de aarde", waarschuwde hij. Het enige medicijn: snelle klimaatactie. 

Hét doel voor de VN voor 2021, volgens Guterres: "Een wereldwijd front  richting klimaatneutraliteit". Lees: zo veel mogelijk landen mee in het bad krijgen van een wereldwijd klimaatpact.

Maar met al die voornemens zijn we er nog niet. De meeste landen beloven klimaatneutraliteit over dertig jaar, en in het geval van China zelfs over veertig jaar. Hoe gaan ze die beloftes waarmaken? Dat is de hamvraag. Officiële engagementen staan er nog niet op papier.

Onze planeet is gebroken, en er bestaat geen vaccin voor de aarde

António Guterres, secretaris-generaal van de VN

En er is best wel reden tot scepsis. Neem nu China: dat is voor zijn energie nog altijd heel afhankelijk van steenkool, en zal in het volgende decennium nog zijn piekuitstoot bereiken. Ook Zuid-Afrika hangt nog heel erg af van steenkool. En welke keuzes zullen grote economieën maken als ze op verzet stoten, zoals de EU in Polen, of Frankrijk op de gele hesjes? Of wanneer de groene transitie niet zo snel en succesvol verloopt als verhoopt? 

In 2021 moet het gaan gebeuren

Om die reden wordt de VN-klimaatconferentie van november in Glasgow héél belangrijk. Daar moet blijken hoe gemeend de engagementen zijn en hoeveel scherper de ambities kunnen.

Er zal trouwens nog een complex dossier op tafel liggen: dat van een nieuwe koolstofmarkt. Daarin zouden de regels moeten worden vastgelegd waarbinnen uitstootrechten verhandeld kunnen worden. Maar experten waarschuwen dat een slechte deal heel nadelig zou kunnen uitdraaien voor de wereldwijde strijd tegen de broeikasgassen. Een koolstofmarkt zit zo ingewikkeld in elkaar dat er gevaar bestaat op dubbele tellingen of fraude. 

En wat met de landen die zich nu toe stil hielden, zoals India, Indonesië, Rusland of zelfs Brazilië? Zullen die ook op de klimaatkar durven springen? We komen het allemaal volgend jaar te weten, wie weet al op de klimaattop van de nieuwe Amerikaanse president. 

Meest gelezen