Videospeler inladen...

Na de uitschuiver van staatssecretaris De Bleeker: waarom moeten de prijzen van de coronavaccins geheim blijven?

Is het zo verkeerd dat staatssecretaris voor Begroting Eva De Bleeker (Open VLD) de prijzen voor de verschillende vaccins tegen het coronavirus even op Twitter heeft gezet? Ja, zegt een expert, want er is een goede reden om daar niet over te communiceren. De Belgische farmasector reageert verontrust. Volgens politiek analist Ivan De Vadder gaat het om een fout die De Bleeker kan blijven achtervolgen.

Juridisch is het duidelijk: de Europese Commissie heeft met de farmabedrijven contracten gesloten waarin staat dat er niet gecommuniceerd mag worden over de prijs van de vaccins tegen het coronavirus. 

"Technisch gezien heeft staatssecretaris De Bleeker dus contractbreuk gepleegd", zegt Walter Van Dyck in "De ochtend" op Radio 1. Van Dyck doet aan de Vlerick Business School onderzoek naar de farmasector. "In theorie zouden de producenten ons land dus voor de rechtbank kunnen dagen. Al denk ik niet dat het zover zal komen."

Farmabedrijf Pfizer bevestigt alvast dat het de fout ziet als een schending van de contractuele geheimhoudingsplicht. "Die prijzen vallen onder de geheimhoudingsclausule van het contract met de Europese Commissie", zegt woordvoerder Elisabeth Schraepen van Pfizer België Benelux. "Dat kan ik bevestigen, maar verder geven wij geen commentaar."

Waarom zijn vaccinprijzen zo geheim?

Maar waarom is die geheimhouding nodig? Mogen wij, als burgers, niet weten hoeveel belastinggeld wordt gebruikt om vaccins aan te kopen? "Ik kan me zeker voorstellen dat je dat als burger wil weten", geeft Van Dyck toe. 

"Transparantie is de norm in de politiek. Maar soms kunnen er goede redenen zijn om toch ergens niet over te communiceren. En uit mijn onderzoek blijkt dat het economisch verstandiger is om de prijzen voor vaccins stil te houden, want anders worden ze duurder." 

Vaccins zijn typisch een product waar bedrijven geen grote winsten op kunnen maken, legt Van Dyck uit: "Vaccins zijn goedkope producten, dus moet je je winst halen uit het aantal dat je verkoopt. Je zit met een beperkt aantal producenten die wereldwijd een groot aantal vaccins moeten verkopen om winst te kunnen maken. En dat moet je doen door met verschillende prijzen te werken voor rijkere en armere landen."

"Als rijkere landen zouden weten hoeveel de armere landen voor hun vaccins betalen, dan zullen ze eisen dat zij ook een lagere prijs krijgen. En dat kan niet. We hebben daar een wiskundig model op losgelaten, en dan zie je dat de uiteindelijke prijs gevoelig gaat stijgen."

Herbekijk ook de analyse van onze reporter ter plaatse Michaël Van Droogenbroeck, het gesprek met Walter Van Dyck en de commentaar van Staatssecretaris Eva De Bleeker: (lees verder onder de beelden)

Videospeler inladen...

Als je transparant communiceert over die prijzen, dan zie je dat vaccins net duurder gaan worden

Walter Van Dyck, Vlerick Business School

Transparantie zou volgens Van Dyck dus ten koste gaan van economische rechtvaardigheid: "Je kunt die winst niet gaan halen in armere landen. En die bedrijven moeten tenslotte wel winst kunnen maken, om hun ontwikkelingskosten te dekken." 

"Door de wereldwijde pandemie is er een overeenkomst met de producenten dat ze bijna tegen kostprijs gaan werken. Aan de prijs van AstraZeneca zie je dat ze dat heel sterk hebben doorgetrokken, met een lage prijs. Bij de andere bedrijven lijken ze een hogere winstmarge te willen. Dat is een afweging die elk bedrijf afzonderlijk maakt. Allicht hebben ze in grote lijnen wel een idee van de prijs die de concurrentie vraagt. En nu hebben ze daar zekerheid over gekregen."

Walter Van Dyck denkt niet dat het lek echt grote gevolgen zal hebben: "België en Europa zitten bij de rijkere landen, dus er zullen geen landen op basis van onze prijzen geneigd zijn om een lagere prijs te vragen voor hun vaccins. Ook voor onze reputatie zie ik geen grote schade: we hebben een goede naam bij de farmabedrijven en dit zal maar een klein deukje geven. Maar het was natuurlijk beter niet gebeurd."

We hebben een goede naam bij de farmabedrijven en dit zal maar een klein deukje geven

Walter Van Dyck, Vlerick Business School

Pharma.be, de koepel van de Belgische farmabedrijven, is er toch niet gerust op. CEO Caroline Ven vreest dat het lek de overheid én de consument kan schaden. 

"De geheimhoudingsplicht zorgt ervoor dat farmaceutische bedrijven niet van elkaar weten wat de afspraken zijn", zegt de topvrouw. “Bedrijven weten nu tot waar ze kunnen onderhandelen, omdat ze weten wat anderen hebben bekomen.”  

Ze merkt op dat de prijzen voor de COVID-19-vaccins heel redelijk zijn en in de buurt liggen van wat een griepvaccin kost. 

Bekijk hier de reactie van Caroline Ven van pharma.be (lees verder onder de video): 

Videospeler inladen...

Volgens Dimitri Eynikel, die voor Artsen zonder Grenzen strijdt voor betaalbare geneesmiddelen, zorgt het gebrek aan transparantie ervoor dat armere landen nu vaak meer betalen dan rijkere, omdat ze niet van de prijzen op de hoogte zijn:

"De geest is uit de fles, iedereen gaat nu vervelende vragen stellen"

En hoe zit het met de politieke gevolgen voor Eva De Bleeker? Ook die zullen niet zo heel groot zijn, denkt VRT NWS-expert Ivan De Vadder: "Dit wordt een klein smetje op haar blazoen. Maar zoiets kan natuurlijk blijven hangen, zoals de rekenfout die Vlaams minister van begroting Philippe Muyters (N-VA) ooit maakte. De kans is groot dat dit De Bleeker ook blijft achtervolgen."

Dit wordt een klein smetje op haar blazoen

Ivan De Vadder

Volgens De Vadder gaat het om een inschattingsfout van een onervaren staatssecretaris: "De oppositie was haar constant onder vuur aan het nemen omdat ze dachten dat er geen budget voorzien was voor het vaccin. De discussie daarover had tot 's nachts geduurd. Daarop heeft men in regeringskringen beslist om te reageren door die tabel vrij te geven. Maar zo gedetailleerd had het natuurlijk niet gemoeten, een totaalbedrag had volstaan."

"En nu is de geest uit de fles: iedereen gaat daar vragen over stellen. Terechte en vervelende vragen, die we beter hadden vermeden in onze relaties met de Europese Unie. Ik denk dat men een onervaren staatssecretaris als De Bleeker daar beter wat hulp had kunnen bieden vanuit de kabinetten van Volksgezondheid of Justitie, waar ze van afhangt."

"En zo heeft de oppositie een mooie goal kunnen scoren", zegt De Vadder. "Door steeds weer aan te dringen op die cijfers hebben ze haar tot een fout gedwongen. Al is dat voor de oppositie pas duidelijk geworden nadat ze de tweet weer verwijderd had.  Ze hebben haar dan terug naar het parlement gehaald om uitleg te geven. Pour la petite histoire: De Bleeker lag op dat moment wat te slapen, na het nachtelijke debat van de dag ervoor."

Herbeluister hieronder het gesprek met Ivan De Vadder in "De ochtend":

Vicepremier Vincent Van Quickenborne (Open VLD), van wie De Bleeker afhangt, komt haar intussen te hulp. Op Twitter wijst hij erop dat de prijzen al eerder waren uitgelekt, en dat Europa goed onderhandeld heeft.

Meest gelezen