André als Franstalige woordvoerder bij een persconferentie van het nationaal crisiscentrum in maart vorig jaar.

Microbioloog Emmanuel André kritisch voor aanpak coronacrisis in ons land: "We werden gehinderd door de politiek"

Het wetenschappelijke tijdschrift Nature heeft zeven wetenschappelijke raadgevers uit evenveel verschillende landen gevraagd hoe ze terugkijken op de COVID-19-pandemie. Voor ons land is dat microbioloog Emmanuel André van de KU Leuven, bekend als gewezen Franstalige woordvoerder van het nationaal crisiscentrum. Hij spaart zijn kritiek niet op het Belgische politieke systeem en de politici. 

Onder de titel "We werden gehinderd door de politiek", stelt André dat ons land onvoorbereid was bij het begin van de pandemie, zonder een voorraad beschermende uitrusting en met te weinig dokters, verpleegkundigen en laboratoriumtechnici. 

Dat kwam volgens hem doordat België de afgelopen decennia de samenhang tussen preventie en curatieve zorg verbroken heeft en daardoor een gezondheidsysteem ontmanteld heeft dat in de loop van eeuwen opgebouwd was. 

Het feit dat we niet voorbereid waren, verergerde een aantal andere, moeilijker te vermijden kwetsbaarheden, zo schrijft André in Nature, namelijk het feit dat ons land dichtbevolkt is en een ouder wordende bevolking heeft, en dat die bevolking erg mobiel is, zowel binnen als buiten de grenzen. 

Het ingewikkelde Belgische institutionele systeem, waarbij negen ministers van Volksgezondheid verantwoording moesten afleggen aan zes regeringen met een verschillende samenstelling, was een verdere hinderpaal voor het beheersen van de crisis, volgens André, net als het feit dat het zo lang geduurd heeft voor er een nieuwe federale regering was. 

Dat heeft geleid tot een ongecoördineerde verzameling van 'adviserende comités' met overlappende bevoegdheden, waarvan de samenstelling afhankelijk was van de grillen van de politici. "Begin september, toen de signalen van een tweede golf duidelijk werden, werden de virologen in het meest invloedrijke adviesorgaan gedeelteijk vervangen door een lobbyist en een gewezen CEO van de post", zo voegt hij eraan toe.

Maandenlang heeft geen enkele politicus de verantwoordelijkheid op zich genomen om een langetermijnplan op te stellen met duidelijke drempels voor het uitvoeren van controlemaatregelen tegen de ziekte, aldus André. Er werd evenmin voor gezorgd dat kwetsbare personen of de meest getroffen economische sectoren een eerlijke en snelle compensatie zouden krijgen. 

Begin september werden de virologen in het meest invloedrijke adviesorgaan gedeelteijk vervangen door een lobbyist en een gewezen CEO van de post

Emmanuel André

Terwijl de media wetenschappers in de schijnwerpers plaatsten, drongen sommige politici aan op een versnelde afzwakking van onpopulaire maatregelen om de goedkeuring van het publiek te krijgen en in de hoop de economische impact te beperken, zo schrijft André. Maar dat leidde uiteindelijk tot een verlenging van de lockdown en net meer economische schade. 

2021 moet anders worden, volgens André, we moeten consequent zijn en ervoor zorgen dat wat we hopen ons niet misleidt. Er zullen immers nog onverwachte moeilijkheden opduiken, er zullen mensen aarzelen om zich te laten vaccineren en niet iedereen zal gelijke toegang hebben tot een vaccin. We moeten een volledig functionerend 'controle en tracing systeem' hebben voor de infectie, anders zal een grotere testcapaciteit het aantal besmettingen niet terugdringen. 

De wetenschappelijke gemeenschap moet volgens André de grenzen tussen de verschillende disciplines en landen blijven oversteken "om de samenleving meer kennis, meer bewijzen en betere beleidslijnen aan te reiken, om eindelijk de schade van deze pandemie te verlichten."

"We moeten ervoor zorgen dat niemand wordt achtergelaten als we uit deze complexe crisis komen - en dat onze dooreengeschudde wereld meer gelijk wordt, meer samenwerkt en efficiënter wordt in het aanpakken van wereldwijde uitdagingen", zo besluit hij.   

Dokter Mona Nemer in 2008 bij een toespraak aan de University of Ottowa.
Phillip Jeffrey/Wikimedia Commons/CC BY-SA 2.0

CDC helemaal anders dit keer

De overige wetenschappelijke raadgevers die in Nature hun verhaal doen, komen uit Ghana, Costa Rica, Taiwan, Bolivië, Litouwen en Canada.

Opvallend daarbij is dat virologe Eugenia Corrales-Aguilar uit Costa Rica haar beklag doet over de Amerikaanse Centers for Disease Control and Prevention (CDC). 

Costa Rica heeft altijd naar de CDC gekeken voor advies als het om besmettelijke ziektes gaat, maar dit keer reageerde de CDC erg anders dan bij eerdere infecties, volgens Corrales-Aguilar.  

De CDC gaf dit keer geen niet-gepolitiseerde, op bewijzen gebaseerde informatie, en dit is in deze uitbraak een uitdaging geweest, zo schrijft ze. 

Corrales-Aguilar denkt dat ze in 2021 vooral bezig zal zijn met communicatie over vaccins, om te proberen mensen te bereiken die niet begrijpen dat vaccins de situatie volledig veranderen. Weten hoe je informatie moet communiceren naar niet-wetenschappers is erg moeilijk, zo schrijft ze. "Er is zo veel onzin en desinformatie."

Een heel ander geluid komt er uit Canada waar dokter Mona Nemer in 2017 de nieuwe functie van eerste wetenschappelijke adviseur van de regering kreeg. Ze begon bijna onmiddellijk te overleggen met haar tegenhanger in het Verenigd Koninkrijk en hield verleden jaar een simulatie van een pandemie met het VK en de VS. Die contacten bleken bijzonder waardevol tijdens de pandemie omdat de nieuwste informatie over alles wat het virus te maken had regelmatig uitgewisseld werd. 

Kort na de eerste uitbraak in Canada in januari zette Nemer multidisciplinaire wetenschappelijke adviesgroepen op die haar snel adviezen gaven om door te geven aan de premier en de regering. 

"Als gevolg daarvan, leidde de wetenschap het nemen van beslissingen in real-time op een manier die ik nog nooit eerder gezien heb. Het contrast met bepaalde andere delen van Amerika was opvallend", zo schrijft Nemer in Nature

Volgens haar moeten landen hun wetenschappelijke adviessystemen plaatselijk en op wereldvlak versterken om in de toekomst existentiële bedreigingen het hoofd te bieden, en moeten ze het vertrouwen van het publiek in wetenschappelijk onderzoek opbouwen.  

"Als mensen de wetenschappelijke methode begrijpen, stelt hen dat in staat om informatiebronnen in vraag te stellen en om te gaan met onzekerheid, wat uiteindelijk helpt om de verspreiding van verkeerde informatie te minimaliseren", zo schrijft Nemer. 

Meest gelezen