Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.

Niet meer onschendbaar: deze rechtszaken hangen Donald Trump boven het hoofd zodra hij geen president meer is

Wanneer Joe Biden morgen de eed heeft afgelegd als 46e president van de Verenigde Staten, verliest zijn voorganger Donald Trump zijn onschendbaarheid. Trump komt dan oog in oog te staan met justitie, want er lopen al jaren verschillende gerechtelijke onderzoeken tegen hem. Zien we de aftredende president binnenkort op de beklaagdenbank?

Een unicum in de geschiedenis: Donald Trump is de eerste Amerikaanse president die tijdens zijn ambtstermijn twee keer door het Congres in staat van beschuldiging is gesteld (impeached) en in de Senaat een afzettingsprocedure moet doorstaan. 

De eerste keer wilden de Democraten hem afzetten omdat hij er bij de Oekraïense president Volodimir Zelenski op had aangedrongen om een onderzoek op te starten tegen Hunter Biden, de zoon van Trumps politieke tegenstander Joe Biden. De Republikeinse meerderheid in de Senaat lag echter dwars. Nu wordt Trump verantwoordelijk geacht voor de bestorming van het Amerikaanse parlementsgebouw door zijn aanhangers, op 6 januari. 

De Capitoolbestorming krijgt mogelijk ook een strafrechtelijk staartje voor de aftredende president. Het ministerie van Justitie in het District of Columbia (dat in de Amerikaanse rechtspraak zelf kan aanklagen) liet namelijk verstaan dat het niet alleen een onderzoek heeft geopend naar de mensen die het parlementsgebouw hebben bestormd. 

"We kijken naar iedereen die betrokken is", klinkt het. "Als het bewijsmateriaal een misdaad suggereert, zullen ze worden aangeklaagd." Ook Trump zou dus vervolgd kunnen worden voor zijn mogelijke rol in de bestorming van het Capitool, wegens aanzetten tot geweld. Kort voor de bestorming hield hij een opruiende toespraak.

De bestorming van het Capitool door aanhangers van Trump op 6 januari kan nog een strafrechtelijk staartje krijgen voor de aftredende president.
2021 Getty Images

Aan de galg gepraat door advocaat

Maar dat is lang niet de enige rechtszaak die Trump boven het hoofd hangt. Er lopen al jaren verschillende gerechtelijke onderzoeken tegen hem, waartegen zijn entourage alles in het werk stelde om ze te vertragen of waarover beweerd werd dat Trump als president niet vervolgd kon worden. Dat laatste argument vervalt nu alleszins. Mogelijk komen al die onderzoeken nu in een hogere versnelling.

Enkele van die onderzoeken zijn het gevolg van een getuigenis van Trumps voormalige advocaat Michael Cohen voor het Congres in februari 2019. Daarin praatte Cohen Trump als het ware aan de galg, met beschuldigingen over financieel gesjoemel en belastingfraude. Cohen werd zelf veroordeeld voor misbruik van campagnegeld, omdat hij enkele weken voor de presidentsverkiezingen van 2016 zwijggeld heeft betaald aan twee vrouwen die seksuele relaties zouden hebben gehad met Trump: pornoactrice Stormy Daniels en model Karen McDougal.

Trumps voormalige advocaat Michael Cohen.
2018 Getty Images

Financieel gesjoemel en belastingfraude

Trump zelf werd in bovenstaande zaak nooit aangeklaagd, maar de getuigenverklaring van Cohen in het Congres zette het een en ander in beweging. Trumps voormalige advocaat beschuldigde de president van belastingfraude en financieel gesjoemel binnen het familiebedrijf Trump Organization. Volgens Cohen zou de Trump Organization twee verschillende cijfers hebben gebruikt. Enerzijds dreef Trump de waarde van zijn bezittingen op om leningen bij banken te kunnen krijgen of om potentiële zakenpartners te overtuigen. Anderzijds gebruikte hij lagere waarden om zo weinig mogelijk belastingen te moeten betalen.

De openbaar aanklager van het Manhattan-district in New York startte daarop met een strafrechtelijk onderzoek naar "uitgebreid en langdurig crimineel gedrag bij de Trump Organization". Trump riskeert vervolgd te worden voor het vervalsen van bedrijfsgegevens, verzekerings- en belastingfraude. 

De openbaar aanklager vroeg acht jaar aan belastingaangiften op, zowel persoonlijke als die van Trumps bedrijf. Hij kreeg die nog niet, want Trump en zijn entourage voeren hier al meer dan een jaar een juridisch gevecht over, dat de voortgang van het onderzoek sterk belemmert. Het is nu wachten op een uitspraak van het Hooggerechtshof. Los daarvan is het niet duidelijk hoe ver het onderzoek staat en hoeveel tijd er nog nodig is om tot een conclusie te komen. Dat kan maanden zijn, maar evengoed jaren.

De Trump National Golf Club nabij Los Angeles. Trump wordt ervan verdacht de waarde van zijn vastgoed te hebben opgedreven om leningen te krijgen en zakenpartners over de streep te trekken.

Een soortgelijk, maar civiel gerechtelijk onderzoek voert het ministerie van Justitie van de staat New York. Ook hier onderzoekt men of Trump loog over de waarde van zijn activa om leningen of belastingvoordelen te krijgen. Verschillende vastgoedprojecten van Trump worden onderzocht, zoals Seven Springs net buiten New York City en de Trump National Golf Club nabij Los Angeles. 

Ook bij een poging om het Americanfootballteam Buffalo Bills te kopen, zou Trump de waarde van zijn vastgoed hebben opgedreven. Net als bij het strafrechtelijk onderzoek vechten Trump en zijn advocaten ook in dit onderzoek een robbertje uit met de aanklagers over het recht om de  documenten te mogen inzien. En ook hier is het afwachten of het ooit tot een rechtszaak komt.

Seksueel misbruik

En dan zijn er de vrouwen. Tientallen vrouwen hebben Trump in het verleden beschuldigd van ongepast seksueel gedrag. In sommige gevallen gaan die beschuldigingen terug tot de jaren 70. Twee vrouwen ondernamen intussen juridische stappen.

In een boek dat uitkwam in 2019 beschuldigde columniste E. Jean Carroll Trump ervan dat hij haar in het midden van de jaren 90 verkracht zou hebben in een pashokje in een warenhuis in New York. Trump hield zijn onschuld staande. Volgens hem beschuldigde Carroll hem enkel om haar boek te promoten. Een boek dat zijns inziens overigens vol verzinsels staat. De vrouw stapte daarop naar de rechter. 

Ze beschuldigde Trump niet alleen van verkrachting, maar ook van laster en eerroof omdat hij haar beschuldigde van leugens. Carroll wil ook een DNA-staal van Trump bemachtigen, zodat onderzocht kan worden of het overeenkomt met DNA-materiaal dat op een jurk is gevonden die Carroll naar eigen zeggen op dat moment in het pashokje droeg. Tot nog toe kon Trump zich achter zijn presidentschap verschuilen, mogelijk zal hij in de (nabije) toekomst alsnog DNA moeten afstaan.

Tientallen vrouwen beschuldigden Trump van ongepast seksueel gedrag. Twee van hen stapten naar de rechter, onder wie Summer Zervos, een voormalige deelneemster van Trumps tv-programma "The Apprentice".
Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

Ook Summer Zervos stapte in 2017 naar de rechter en beschuldigde Trump van laster. Zervos nam in 2007 deel aan het tv-programma "The Apprentice", een talentenjacht waarin Trump lang voor hij president was op zoek ging naar een man of vrouw die een van zijn bedrijven zou kunnen leiden. Zowat elke Amerikaan kent het zinnetje "You're fired" aan het einde van elke aflevering. Volgens Zervos heeft Trump haar destijds aangerand. 

Enkele weken voor de verkiezingen in 2016 beweerde ze dat hij haar borst vastgenomen had en haar zonder toestemming had gekust. Trump ontkende alles en noemde haar een "leugenaar". Hij ging ermee akkoord om in deze zaak te getuigen, maar zijn advocaten zijn erin geslaagd om die getuigenis te laten uitstellen. In de loop van dit jaar zou duidelijk moeten worden of hij alsnog moet getuigen.

Zelfverrijking als president

Al deze gerechtelijke onderzoeken werden tijdens Trumps presidentschap opgestart, maar gaan grotendeels over de periode toen hij nog geen president was, maar een zakenman en tv-figuur. Toch richt justitie ook haar pijlen op de voorbije vier jaar in het Witte Huis. Zo loopt er al sinds 2018 een zaak tegen Trump voor de districtsrechtbank van Washington D.C. wegens schending van de zogenoemde Foreign Emoluments Clause.

Dat is een bepaling in de Amerikaanse grondwet die verbiedt dat iemand met een federaal ambt een geschenk, betaling of iets anders van waarde ontvangt van een buitenlandse staat of leiders, functionarissen of vertegenwoordigers daarvan, tenzij het Congres daarvoor zijn toestemming geeft. De anticorruptieclausule moet voorkomen dat een buitenlandse staat Amerikaanse functionarissen zou beïnvloeden of dat een president beleidsbeslissingen zou nemen op basis van eigenbelang in plaats van het nationale belang.

De Trump Tower in Manhattan, in New York City.
AP

Trump wordt ervan verdacht dat hij die clausule heeft geschonden en dat hij via zijn zakenimperium talloze financiële voordelen van buitenlandse regeringen heeft aanvaard, zonder daar eerst de toestemming van het Congres voor te hebben gekregen. Een Chinese staatsbank huurde bijvoorbeeld kantoorruimte in de Trump Tower in Manhattan, voor naar schatting bijna 2 miljoen dollar per jaar. 

In een andere wolkenkrabber in Manhattan, de Trump World Tower, verhuurde Trumps imperium kantoorruimte aan de regeringen van Afghanistan, India, Irak, Koeweit, Qatar, Maleisië, Saudi-Arabië, Slovakije en Thailand. Buitenlandse delegaties gaven ook immense bedragen uit in Trumps hotels tijdens zijn presidentschap.

Er zijn verschillende rechtszaken aangespannen op basis van deze clausule, onder meer door een grote groep van meer dan 200 Democratische Congresleden. Trump slaagde er wel in om de wettigheid van deze klachten aan te vechten, onder meer voor het Hooggerechtshof. Maar over de grond van de zaak - heeft Trump de clausule geschonden en dus de wet overtreden? - heeft nog geen enkele rechtbank zich uitgesproken.

De zoektocht naar extra stemmen

In de laatste maanden van zijn presidentschap heeft Trump mogelijk de kiemen gezaaid voor nog een strafrechtelijk onderzoek. In zijn logica dat de presidentsverkiezingen van november 2020 hem ontstolen zijn, zette Trump de kiesautoriteiten in de staat Georgia onder druk om voldoende stemmen "te vinden" om hem alsnog tot winnaar in de staat te kunnen uitroepen. Zo'n onderzoek is er voorlopig nog niet, maar Amerikaanse media meldden de voorbije dagen dat aanklagers in de staat Georgia wel degelijk overwegen om er een te openen.

Komt het er, dan riskeert de president vrijwel zeker een veroordeling, zeggen althans enkele ervaren aanklagers. Zij vergelijken een omstreden telefoontje van de president naar een hoge ambtenaar die de verkiezingen in Georgia superviseert met "communicatie in de drugswereld of georganiseerde misdaad" en zijn ervan overtuigd dat Trump de staatswetgeving daarmee heeft overtreden. "Het barst van de dreigende ondertoon en tactieken van de lange arm", zegt de voormalige aanklager Michael J. Moore in The New York Times.

Trump begin januari in Georgia, tijdens de campagne voor twee belangrijke Senaatszetels. Overtrad hij de wet door de kiesautoriteiten in de staat onder druk te zetten om het resultaat van de presidentsverkiezingen in november aan te passen?
AFP or licensors

En wat met het Ruslandonderzoek?

En kent u Robert Mueller nog? De speciale aanklager voerde bijna twee jaar lang een onderzoek naar Russische inmenging in de presidentsverkiezingen van 2016. Muellers rapport bevestigde dat Rusland heeft geprobeerd de verkiezingen te beïnvloeden, maar hij heeft geen bewijs gevonden dat Trump en zijn campagneteam met de Russen hebben samengewerkt. 

Toch blijft Muellers onderzoek aan Trump kleven. Mueller onderzocht ook een aantal aantijgingen van belemmering van de rechtsgang. Zo zou Trump druk hebben uitgeoefend op voormalig FBI-directeur James Comey om een zaak tegen Trumps eerste nationale veiligheidsadviseur Michael Flynn te laten vallen.

Speciaal aanklager Robert Mueller. Vormt zijn rapport alsnog de basis voor een aanklacht tegen Trump wegens belemmering van de rechtsgang?
Copyright 2019 the Associated Press. All Rights Reserved.

Hoewel hij in het rapport op de vlakte bleef - "dit rapport komt niet tot het besluit dat de president een misdaad heeft begaan, maar het pleit hem ook niet volledig vrij" - benadrukte Mueller later tijdens een getuigenis in het Congres vooral het tweede deel van die zin. Trump liet na verschijning van het rapport niet na om iedereen erop te wijzen dat het onderzoek - dat hij steevast een "grote heksenjacht" heeft genoemd - hem wel degelijk vrijpleitte. 

"De president is niet vrijgepleit voor de daden die hij gesteld zou hebben", reageerde Mueller in het Congres. Hij benadrukte ook dat een zittende president niet aangeklaagd kan worden, maar dat dat niet meer geldt zodra iemand president af is.

In theorie zou het ministerie van Justitie, dat weldra in handen is van een Democratische minister, alsnog een aanklacht kunnen indienen tegen Trump wegens belemmering van de rechtsgang. Joe Biden, die op 20 januari de eed aflegt als president, heeft al laten verstaan dat hijzelf zijn minister die opdracht niet zal geven. Maar hij zei ook dat hij het ministerie niet zal tegenhouden als het zelf actie onderneemt. Een deel van de Democratische partij is er alvast voor gewonnen. Het zou "de rechtstaat versterken na een presidentschap waarin die verzwakt werd", klinkt het.

Eerste ex-president in de rechtbank?

Een waslijst van mogelijke rechtszaken dus. De kans dat Trump na zijn presidentschap voor een rechter moet verschijnen, is dus zeker niet uitgesloten. Al is dat op dit moment nog niet het geval. Zodra hij geen president meer is, wordt het in elk geval moeilijk voor hem om rechtszaken te blijven uitstellen. Mocht Trump effectief vervolgd worden en voor de rechter moeten verschijnen, dan zou dat de eerste keer in de Amerikaanse geschiedenis zijn. Nooit eerder werd een ex-president voor de rechter gesleept. Al waren daar wel redenen voor.

De Republikein Richard Nixon werd bijvoorbeeld niet vervolgd in het Watergateschandaal nadat hij in 1974 was afgetreden (voor hij impeached en afgezet kon worden): hij kreeg gratie van zijn opvolger Gerald Ford. De Democraat Bill Clinton gooide het in 2001 op zijn laatste werkdag op een akkoordje met speciaal aanklager Robert Ray om niet vervolgd te worden wegens meineed (in de zaak-Lewinsky die eerder tot zijn impeachment had geleid, maar waarvoor hij niet werd afgezet). Clinton betaalde onder meer een boete van 25.000 dollar en ging ermee akkoord dat zijn vergunning om als advocaat te werken voor 5 jaar werd ingetrokken.

Richard Nixon trad in 1974 af voor hij impeached en afgezet kon worden. Zijn opvolger Gerald Ford verleende hem gratie.
Bill Clinton gooide het op de laatste dag van zijn presidentschap op een akkoordje met speciaal aanklager Robert Ray om niet vervolgd te worden wegens meineed (in de zaak-Lewinsky die eerder tot zijn impeachment had geleid, maar waarvoor hij niet werd afgezet).
1998 AP

In Washington geldt de gewoonte dat voormalige presidenten niet vervolgd worden om wat ze tijdens hun presidentschap hebben uitgespookt. Wat Trump echter uniek maakt, is dat hij niet alleen vervolgd dreigt te worden voor wat hij tijdens zijn presidentschap zou hebben misdaan, maar ook voor zijn potentieel crimineel gedrag als zakenman, vóór hij president was. Of zoals Paul Rosenzweig, een voormalige aanklager in het onderzoek naar Clinton, aan persagentschap AP zei: "Nooit eerder hebben we een president gehad die op geloofwaardige wijze beschuldigd is van crimineel gedrag voor zijn presidentschap."

Gratie

Om aan een deel van die rechtszaken te ontkomen, zou Trump zichzelf op zijn laatste dag als president - vandaag dus - gratie kunnen verlenen. De vraag is of dat zo'n goede zet zou zijn. Ten eerste zou hij daarmee alleen veroordelingen voor federale misdaden ontlopen. De onderzoeken naar belastingfraude, financieel gesjoemel en het mogelijke onderzoek naar het onder druk zetten van de kiesautoriteiten in Georgia worden bijvoorbeeld op het niveau van de staten gevoerd.

Bovendien zou zichzelf gratie verlenen min of meer een schuldbekentenis zijn. De kans is ook reëel dat een rechtbank Trumps cadeau aan zichzelf ongedaan maakt. Geen enkele president deed het hem in elk geval voor. In 1974 oordeelde het ministerie van Justitie dat een president zich zelf geen gratie kan verlenen omdat dat in zou gaan tegen de "fundamentele regel dat niemand rechter kan zijn in zijn eigen zaak". 

Meest gelezen