Archieffoto
AFP or licensors

Maak van politieagenten een spreekbuis van het volk in plaats van hen in het gelid te dwingen

Geweld tegen politieagenten is een symptoom van een maatschappij die haar samenhang verliest. Korpsen extra bewapenen om zich tegen agressie te beschermen, lijkt de juiste reactie, maar is het niet. Beter is het om agenten als spreekbuis van het volk te zien, die de vinger aan de pols houden. Zo kunnen ze respect en waardering terugwinnen, zegt gevangenisdirecteur Hans Claus in deze opinie.

Vijfendertig jaar geleden koos ik ervoor om politieagent te zijn. Ik was jong, een pas afgestudeerde criminoloog, en ik voelde me geroepen om de zwakkeren in de samenleving te beschermen. Zoveel was me in mijn studie toch duidelijk geworden: de machtigen der aarde waren minder op de arm der wet aangewezen dan zij die onderaan de maatschappelijke ladder stonden.

Het was het jaar 1985. De CCC (Cellules Communistes Combattantes, een extreemlinkse organisatie die in de jaren 80 verschillende aanslagen pleegde in België, red.), de Bende van Nijvel (een groep criminelen die in de jaren 80 meerdere roofovervallen pleegden waarbij tientallen doden vielen, red.)... Heftige jaren voor een piepjonge flik.

Lang heb ik het niet gedaan. Ik kreeg al snel de kans om gevangenisdirecteur te worden. Steile klim, maar meteen de verbanning naar de duistere oorden van ons bestel. Daar werd het me duidelijk dat de zwakkeren vooral ook het voorwerp waren van het strafrecht. De onderkant van de samenleving was oververtegenwoordigd in de secties van de gevangenis.

Berlijnse Muur

Vijfendertig jaar later is het alleen maar erger geworden. De ongelijkheid in de samenleving is zwaar toegenomen. De oogverblindende vitrines, poepchique restaurants en hotels hebben tijdens de ongeziene economische boom na de val van de Berlijnse Muur (op 9 november 1989, red.) de kernen van de steden onbetaalbaar gemaakt voor een steeds grotere groep mensen.  

De ongelijkheid en de polarisatie zijn hand over hand toegenomen, in die mate dat de democratie zelf in gevaar komt. Kijk maar naar de VS en naar Frankrijk.

Als klap op de vuurpijl wordt de politie nu aangevallen door zij die ze geroepen zijn te beschermen. De politieagent is op straat de zichtbare vertegenwoordiger van de maatschappelijke orde, die men onrechtvaardig vindt.  Andere vertegenwoordigers van die orde zijn anoniem, zitten in cenakels waar de gewone werkloze niet bij kan.

Op 13 januari 2021 kwam het in Brussel tot rellen na een vreedzame betoging. Verschillende agenten raakten daarbij gewond. Een van hen is Kelly. Bekijk hier haar getuigenis in "De zevende dag" van 17 januari 2021 (en lees voort onder de video):

Videospeler inladen...

Die politie beter beschermen in de uitoefening van haar essentiële taak is natuurlijk de eerste reactie, maar moeten we niet wat dieper graven? 

Er klopt iets niet als de sterke macht zelf om bescherming vraagt. Daar zonder meer op ingaan, opent een vicieuze cirkel van geweld die heel de samenleving kan ontwrichten.

Illusies

Gezien de ernst van de situatie moeten we breder denken. Wanneer worden we bijvoorbeeld wakker uit die heilloze en krampachtige illusie dat iedereen gelijke kansen krijgt? Is het geen tijd om de mythe dat België het meest egalitaire land ter wereld is, te doorprikken? Moet de armoede werkelijk nog schrijnender en zichtbaarder worden voor we er op structurele wijze iets aan doen? Moeten de discriminatie en het racisme nog pijnlijker en openlijker worden voor men ze daadwerkelijk aanpakt? 

De hachelijke positie van de politieman of –vrouw staat symbool voor de hachelijke situatie waarin de maatschappelijke samenhang zich bevindt.

Ik zou geen politieagent willen zijn in deze dagen. Ik bewonder zij die het hopelijk met veel jeugdig geloof in een betere wereld toch willen doen, maar nu dreigen ze te worden meegesleurd in een spiraal van geweld.

Niet de hoeveelheid wapens die de agent om de gordel draagt is evenwel het symbool van een rechtvaardige samenleving, maar wel de kwaliteiten van politie en justitie om met gezag de communicatie aan te gaan en waar nodig te herstellen. 

Spreekbuis

Laat de politie de spreekbuis van de mensen zijn. Agenten kunnen ons de schrijnende verhalen vertellen die zich achter de voordeuren van onze huizen aan het afspelen zijn. De dooltocht van velen op zoek naar maatschappelijke erkenning, de zovele doodlopende paden naar de hulpverlening, het wegebbende vertrouwen in een overheid die hen bescherming zou moeten bieden, maar hen in de plaats daarvan probeert te verwijderen of te beboeten.

Laat ons de politieagenten tot herauten (boodschappers, aankondigers, red.) van het recht maken, in plaats van hen in het gelid te dwingen, ook al is dat op het eerste zicht om hen zelf te beschermen.

Mensen die politiemensen aanvallen persoonlijk in de ogen zien en niet wegzetten als een dossier, is een goede piste. Het gesprek aangaan, zonder daarbij straffeloos te worden, is zoveel belangrijker dan gewoon te seponeren (niet vervolgen, red.) enerzijds of op te sluiten anderzijds.

Kanarie

Maar dat is niet genoeg. De politie moet ook als een kanarie in de koolmijn aan de brede samenleving in wier dienst ze staat, durven te zeggen waar het fout loopt, waar de hoge waarden die ze zegt in het vaandel te voeren in de rauwe praktijk verdampen in de dagelijkse strijd om het bestaan.

Als ze dat zou durven uit te spreken, zal ze als vanzelf haar gezag terugwinnen.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.

Meest gelezen