"Ergste rellen in 40 jaar" in Nederland: wie zijn de relschoppers, wat drijft hen en hoe moet het nu verder?

De afgelopen dagen kwam het in meerdere steden in Nederland tot confrontaties tussen gewelddadige betogers en de politie, na uit de hand gelopen protesten tegen de corona­maatregelen. Wie zijn de relschoppers die Nederland in de ban houden? Wat drijft hen? En hoe moet het nu verder?

In Nederland kwam het gisterenavond opnieuw tot grote rellen in verschillende steden. 

Onder meer in  Rotterdam en Den Bosch ging het er hevig aan toe. Geweldplegers gingen tekeer tegen de politie, gooiden met stenen en staken vuurwerk af. Ze sloegen ook aan het plunderen: vitrines en volledige interieurs van winkels zijn verwoest. De politie had moeite om het geweld onder controle te krijgen. Zo vertelt onze Nederlandcorrespondent Joris van Poppel.

Ook in andere steden kwam het tot confrontaties tussen de politie en relschoppers. In Amsterdam en Den Haag bijvoorbeeld, maar ook in Helmond, Zwolle en Geleen, net over de grens in Nederlands-Limburg.

Bekijk hier de rellen na de derde dag avondklok in Nederland en lees daarna verder.

Videospeler inladen...

In Nederland reageren inwoners en politici massaal verbijsterd. "Ongezien, zeker in deze orde van grootte", zo sprak NOS-journalist Ewoud Kieviet in "De wereld vandaag" op Radio 1. Volgens de Nederlandse politie zou het gaan om de ergste rellen in 40 jaar.

Hoe komt het dat de situatie in Nederland plots zo ontspoord is? Wie zijn die geweldplegers en wat drijft hen? En zal de politie hen in toom kunnen houden, of dreigt de situatie opnieuw uit de hand te lopen? We gingen op zoek naar antwoorden.

1. Wie zijn die relschoppers?

Het is niet eenvoudig om de identiteit van de relschoppers te achterhalen. De groep was in ieder geval zeer divers. "Er was een kleinere kern die gewoon wilde demonstreren", zo vertelt Willem Woelders, de Nederlandse politiechef verantwoordelijk voor de handhaving van de coronamaatregelen. "Dat is prima, dat mag in Nederland. Maar daar is een grotere groep bij gekomen die uit was op rellen en vernielingen."

Virusontkenners, politiekgemotiveerden en types die een kans zagen om helemaal uit hun dak te gaan, kwamen samen

Henk Ferwerda, criminoloog

"In ieder geval maken voetbalhooligans daar deel van uit. Het gaat ook om autonomen en andere groeperingen die in het verleden geweld probeerden te gebruiken als ze de kans kregen, zowel tegen de overheid, tegen de politie, als tegen particulieren." Onderzoek moet nog uitwijzen om welke groeperingen het precies gaat.

Volgens criminoloog Henk Ferwerda is het belangrijk om te ontrafelen wie de relschoppers precies zijn, om geweld in de toekomst te vermijden. Net als Woelders bevestigt hij dat de groepen relschoppers divers zijn. "Virusontkenners, politiek gemotiveerden en types die een kans zagen om helemaal uit hun dak te gaan, kwamen samen. De groepen mengen zich en dan kan de politie ze niet uit elkaar houden", zo omschrijft Ferwerda de daders aan de Nederlandse omroep NOS.

Bekijk hier de reportage van "Terzake" met daarin veiligheidsexpert Jelle van Buuren (Universiteit Leiden) en lees voort onder de video:

Videospeler inladen...

Als onderzoeker onderscheidt Ferwerda drie soorten rellen: massa-gestuurde rellen, zoals demonstraties die uit de hand lopen, afspraak-gestuurde rellen waarbij hooligans of politiekgemotiveerde demonstranten afspreken om geweld te plegen, en incident-gestuurde rellen, waarbij een incident of gebeurtenis ontaardt in rellen.

In verschillende steden zag Ferwerda de drie soorten samen: vreedzame betogingen van enkele mensen die het fundamenteel oneens zijn met het corona­beleid liepen uit de hand toen geweldplegers zich aansloten bij het protest. Voor anderen was de avondklok de reden om zich bij de rellen aan te sluiten.

Mensen die enkel uit zijn op geweld misbruiken volgens Ferwerda dus deels de betogingen van vreedzame demonstranten om over te gaan tot geweld. Maar de criminoloog heeft het bij NOS ook over "brave huisvaders" en "jongeren die denken in de anonimiteit van de groep mee te kunnen doen". Beide groepen wilden volgens Ferwerda niet dat het ontspoorde, maar kwamen uit sensatie kijken. "Bij die categorie meelopers helpt het om ze uit de anonimiteit te halen, om beelden openbaar te maken."

2. Waar komt die agressie nu precies vandaan?

De intensiteit en de duur van de rellen zijn opvallend. Waar komt die woede in de verschillende steden precies vandaan? Volgens Nederlandcorrespondent Joris van Poppel steunt 95 procent van de Nederlanders de maatregelen en de avondklok in ieder geval wel. "Maar er is een groep die de maatregelen niet accepteert. Voor hen is de avondklok de druppel die de emmer heeft laten overlopen." In Nederland is er ook veel discussie geweest over het nut van een avondklok. "Een veelgehoorde analyse is dat die discussie voor nog meer twijfel heeft gezorgd."  

Ze voelen zich opgesloten en hebben een heel kort lontje

Net als Ferwerda heeft van Poppel het dus over de invoering van de avondklok als lont in het kruitvat en trigger van het geweld. "De groep die het niet eens is met de maatregelen is gefrustreerd omdat er zo weinig te doen is. Ze voelen zich opgesloten en hebben een heel kort lontje." Die combinatie zorgt er volgens van Poppel voor dat ze dingen gaan doen die "totaal verbijsterend" zijn. 

Beluister hier het gesprek met Nederland-correspondent Joris van Poppel in "De ochtend" en lees daarna verder.

3. Was de politie onvoldoende voorbereid?

Op sociale media circuleerden massaal oproepen om opnieuw samen te komen en geweld te plegen. Was de politie daar dan niet op voorzien? Volgens van Poppel is er niet zozeer sprake van onvoldoende voorbereiding, maar wel van een capaciteits­probleem. "Dit vraagt het uiterste van de politie. In Nederland heeft elke regio zijn eigen peloton van de Mobiele Eenheid (agenten van de Nederlandse politie die ingezet kunnen worden om de openbare orde te handhaven, red.). Normaal helpen de regio’s elkaar. Maar als er op meerdere plekken problemen zijn, dan kan dat gewoon niet", legt van Poppel uit.

Er is niet zozeer sprake van onvoldoende voorbereiding, maar wel van een capaciteitsprobleem

Joris van Poppel, Nederlandcorrespondent

"In Den Bosch bijvoorbeeld hebben ze de hele avond zitten wachten op de Mobiele Eenheid omdat die al actief was in steden in de buurt als Helmond en Eindhoven, die net iets eerder aanspraak maakten op de Mobiele Eenheid. Dat is het probleem."

Bekijk hier het gesprek met politiechef Willem Woelders uit "Terzake" en lees daarna verder.

Videospeler inladen...

4. Hoe moet het nu verder?

De kans bestaat dat de situatie in Nederland opnieuw zal ontsporen. Van Poppel sprak met enkele burgemeesters, die voortdurend in veiligheidsoverleg beraadslagen over de beste manier van aanpak. "Voorlopig hopen ze het nog aan te kunnen met de politie. Ze willen ook inzetten op jongerenwerkers, om te kijken wat er leeft en of ze hen kunnen sussen. Het is nog maar de vraag of dat zal lukken op zo'n korte termijn."

Maar er wordt ook al verder gedacht. Mogelijk zal ook het leger ingezet worden."Dat is natuurlijk een heel verregaande stap", aldus van Poppel. Bovendien is het leger getraind om oorlogen uit te vechten in het buitenland, ze staan ook in voor de bewaking van het koninklijk paleis, maar "ze weten niets van crowd control, ze weten niet hoe ze de orde moeten handhaven als er zo'n grote groep tegenover hen staat", zo herhaalt van Poppel de kritiek tegen het idee.

In ieder geval denkt Nederland er niet aan om de avondklok in te trekken en de relschoppers hun zin te geven. Ten eerste omdat ze het geweld van de relschoppers niet willen belonen, maar ook omdat de meeste Nederlandse virologen zeggen dat een avondklok echt werkt. "Het aantal besmettingen in Nederland is vrij hoog, veel hoger dan in België, dus die avondklok is gewoon noodzakelijk", aldus van Poppel.

De komende dagen zal het dus nog spannend worden, concludeert van Poppel. "Welke kant gaat het op? Wie buigt er? Zijn het de relschoppers of heeft de Nederlandse regering toch nog iets achter de hand om ze op een of andere manier te sussen?"

Onze reporter Stijn Vercruysse is in Rotterdam. Bekijk hier zijn liveverslag en zijn reportage over de toestand ter plaatse in "Het Journaal":

Videospeler inladen...

5. Kan dit ook in België gebeuren?

Toen ons land de avondklok invoerde, leidde dat niet tot grote rellen. Criminoloog Henk Ferwerda, zelf een Nederlander, wijt dat aan een cultuurverschil tussen België en Nederland. "België heeft een andere cultuur, Nederlanders zijn toch meer een 'ja, maar'-volkje. Als de overheid ons iets oplegt, moeten we er altijd wat van vinden."

Al moeten Nederlanders er volgens Ferwerda rekening mee houden dat de overheid dit niet doet "om mensen te pesten", maar omdat het land kampt met een behoorlijk gezondheids­probleem. "Ik snap dat veel mensen het intussen beu zijn. Met name jongeren: we weten uit onderzoek dat ze alle beperkingen zat zijn. Maar om nu te zeggen dat we iets van de Belgen kunnen leren, dat weet ik niet."

Toch lijkt de woede mogelijk ook over te slaan naar ons land. Via sociale media wordt er opgeroepen om rel te schoppen in Belgische grenssteden zoals Turnhout. De burgemeester van Turnhout, Paul Van Miert (N-VA), heeft al gezegd dat hij de dreiging '"heel serieus neemt" en dat de politie zich voorbereidt op mogelijk geweld.

Burgemeester Raf Terwingen (CD&V) van Maasmechelen reageert in "Het Journaal":

Videospeler inladen...

Meest gelezen