Een hamerhaai zit verstrikt in een net.
Seawatch.org

Populaties van oceanische haaien zijn laatste 50 jaar met meer dan 70 procent gekrompen

De populaties van oceanische haaien en roggen zijn sinds 1970 wereldwijd met 71 procent gedaald. Dat blijkt uit een nieuwe studie. De belangrijkste oorzaak is de sterk toegenomen visserij op de open zeeën. Haaien zijn de toppredatoren in de oceanen en als ze verdwijnen kan dat grote gevolgen hebben voor de hele mariene voedselketen, zo waarschuwen ecologen. 

Als marien bioloog Stuart Sandin over haaien praat, lijkt het wel alsof hij het over de Jedi van de oceanen heeft. "Het zijn geweldige roofdieren, snelle zwemmers en ze hebben wonderbaarlijke zintuigen - ze kunnen elke verstoring in de oceaan detecteren vanop een grote afstand" - zoals geuren of kleine veranderingen in de stromingen. 

Dat vermogen om snel alles op te merken wat abnormaal is in hun omgeving, helpt hen om prooien te vinden in de uitgestrekte open oceanen. Maar het maakt hen ook bijzonder kwetsbaar voor de toegenomen druk van de internationale visserij. Wereldwijd is het aantal visserijvloten verdubbeld sinds 1950 en in de open zeeën is de druk van de visserij sinds 1970 18 keer groter geworden.

"Als je een vislijn in de open oceaan uitgooit, zijn haaien er vaak het eerste bij - of ze nu het belangrijkste doelwit zijn of niet", zei Sandin, die werkt aan het Scripps Institution of Oceanographyin de VS.   

Kortvinmakreelhaaien of makohaaien, de snelste haaien ter wereld, op een visveiling in Vigo in Spanje.
José Antonio Gil Martínez/Wikimedia Commons/CC BY-SA 2.0

Bedreigd of kritiek

Wetenschappers weten al tientallen jaren dat individuele haaiensoorten er op achteruitgaan, maar de nieuwe studie, gebaseerd op 57 wereldwijde gegevensbanken en de Rode Lijst van de IUCN, maakt duidelijk hoe dramatisch de instorting is van de wereldwijde populaties in de laatste 50 jaar. 

Wereldwijd is het aantal oceanische haaien en roggen met meer dan 70 procent teruggevallen tussen 1970 en 2018, zo blijkt uit de studie. Vooral in tropische wateren hebben de dieren het moeilijk: in de Indische Oceaan is het aantal haaien en roggen sinds 1970 afgenomen met bijna 85 procent.

Uit de cijfers blijkt dat alle oceanische haai- en roggensoorten, op de gladde hamerhaai na, de afgelopen halve eeuw zijn achteruitgegaan. Van de 31 soorten zijn er nu 24 geclassificeerd als kwetsbaar of bedreigd op de Rode Lijst van de Internationale Unie voor het Behoud van de Natuur (IUCN). De oceanische witpunthaai, de geschulpte hamerhaai en de grote hamerhaai zitten zelfs in de categorie kritiek of ernstig bedreigd. 

Dat betekent dat die 24 soorten een 'hoog', 'zeer hoog' of  'extreem hoog' risico lopen op uitsterven. 

"De afgelopen 50 jaar zijn behoorlijk verwoestend geweest voor de wereldwijde haaienpopulaties", zei Nathan Parcoureau, een bioloog aan de Simon Fraser University in Canada en een mede-auteur van de studie. 

Een geschulpte hamerhaai in de buurt van Jarvis-eiland.
Kevin Lino/NOAA/NMFS/PIFSC/ESD

Trage voortplanting

Haaien worden soms opzettelijk gevangen door vissersvloten, maar vaker zijn ze onbedoelde 'bijvangst' bij de visserij op andere soorten zoals tonijn of zwaardvis.

Haaien en roggen zijn vissen met een skelet uit kraakbeen in de plaats van been. In tegenstelling met de meeste andere vissen duurt het over het algemeen verschillende jaren voor ze geslachtsrijp zijn en ze brengen minder nakomelingen voort. 

"Op het vlak van timing planten ze zich eerder voort zoals zoogdieren - en dat maakt hen kwetsbaar", zei Pacoureau. "Hun populaties kunnen zich niet zo snel herstellen als vele andere soorten vissen."

Het aantal schepen dat vist op de open oceanen is sterk toegenomen sinds de jaren 50, omdat door de krachtiger motoren het bereik van de schepen flink groter is geworden. En hoewel de opwarming van de aarde en de vervuiling ook het overleven van de haaien bedreigen, is de toegenomen druk van de visserij de grootste bedreiging voor alle oceanische haaiensoorten. 

"Als je de toppredatoren in de oceaan weghaalt, heeft dat gevolgen voor elk onderdeel van het marien voedselnetwerk", zei Stuart Pimm, een ecoloog aan de Duke University die niet meegewerkt heeft aan de nieuwe studie. "Haaien zijn de leeuwen, tijgers en beren van de oceaanwereld, en ze helpen de rest van het ecosysteem in evenwicht te houden."

Oceanische witpunthaaien, herkenbaar aan de witte verkleuring van de rugvin.
NOAA/NMFS/Pacific Islands Fisheries Science Center Blog

Hoop

“De soorten die we hebben bestudeerd, zijn enkele van de toproofdieren van de oceaan”, zei Richard Sherley, bioloog aan de Universiteit van Exeter. “Ze leven ver van de kust en lijken dus immuun voor de directe impact van de mens. Maar dat is niet zo. Onze wereldwijde analyse wijst op een duizelingwekkende daling.”

Sherley spreekt van “zeer reële risico’s” voor de soorten als er niet snel en resoluut wordt opgetreden om de druk van de visserij op de populaties te beperken.

Maar er is hoop, zegt hij. De langstlevende soorten gingen aanvankelijk sneller achteruit, maar twee soorten - waaronder de grote witte haai - tonen sinds het begin van de jaren 2000 tekenen van lokaal herstel.

“Een paar lichtpuntjes in de gegevens tonen aan dat zelfs deze langlevende dieren kunnen herstellen wanneer op wetenschap gebaseerde visserijbeperkingen worden ingevoerd en gehandhaafd.”

Het onderzoek concludeert dan ook dat meer van dergelijke beperkingen dringend nodig zijn om de soorten zuurstof te geven op lange termijn. 

Het onderzoek is uitgevoerd door een internationaal team met wetenschappers uit universiteiten en andere instellingen uit Australië, Brazilië, Canada, de EU, Frankrijk, Nieuw-Zeeland, Sri Lanka, Taiwan, de VAE, het VK en de VS. De studie is gepubliceerd in Nature.  Dit artikel is gebaseerd op telexen van AP en IPS. 

Meest gelezen