De Britse vaccinatiecampagne: eindelijk een succesverhaal voor Boris Johnson

Elke dag krijgen ongeveer vierhonderdduizend Britten een coronavaccin. Een dezer dagen wordt de kaap van tien miljoen gerond. Als Europeaan kun je daar alleen maar met afgunst naar kijken. En de brexiteers strooien nog wat zout in de wonde door zichzelf op de borst te slaan: "wat een geluk dat we uit de EU zijn gestapt".

analyse
Ivan Ollevier
Ivan Ollevier is journalist bij VRT NWS. Hij volgt al jaren de Britse politiek en maatschappelijke discussies.

Margaret Keenan is zo gezond als een vis. De 91-jarige was de eerste die in het Verenigd Koninkrijk een vaccinprik kreeg, nu bijna twee maanden geleden al, op een koude en mistige 8 december, in een ziekenhuis in Coventry. Sindsdien draait de Britse vaccinatiecampagne op volle toeren, en op het eerste gezicht zonder veel haperingen.

Margaret Keenan krijgt de allereerste prik

De twinkeling in de ogen van Boris Johnson verraadde dat hij er wel enig duivels plezier in schepte, toen hem de eerste keer een vraag werd gesteld over de ruzie tussen de Europese Unie en farmabedrijf AstraZeneca. Maandenlang moest hij van zijn hooghartige en hoofdschuddende Europese ambtgenoten horen dat de brexit een ongelooflijke vergissing was, dat de Britten het nooit op hun eentje zouden kunnen klaren. Ze tikten nog net niet met hun wijsvinger tegen het voorhoofd. Kan Johnsons binnenpretje dan nog verbazen?

Duizelig van de U-bochten

Van de lente vorig jaar tot een flink stuk in januari struikelde de anti-coronastrategie van Boris Johnson van de ene miskleun naar de andere. Hij greep te laat in toen bleek dat het coronavirus langzaam maar zeker het land aan het binnenkruipen was. Hij gaf het slechte voorbeeld ("Ik heb gisteren een ziekenhuis met COVID-patiënten bezocht, en ik heb ze allemaal de hand geschud. Dat zal ik blijven doen"). Hij greep alweer te laat in toen een tweede golf op komst was. De teststrategie ging compleet de mist in. Hij deed beloftes die hij niet kon waarmaken en je werd duizelig van het aantal U-bochten dat zijn regering nam.

Een miljoenengok

Maar nu al veel meer dan tien procent van de Britse bevolking gevaccineerd is, glundert hij. De oorzaak van zijn succes ligt deels in zijn persoonlijkheid. Johnson houdt wel van een gok, en toen hij in mei al een grote bestelling plaatste bij AstraZeneca was nog niet eens duidelijk of dat bedrijf er wel in zou slagen een vaccin te produceren. Maar zijn instinct was wel juist toen hij besefte dat de politieke winst van een geslaagde vaccinatiecampagne zonder meer gigantisch zou zijn. Dat was hem wel een gok met vele miljoenen ponden aan overheidsgeld waard.

De tweede oorzaak van zijn succes was de snelle actie van het Britse geneesmiddelenagentschap, dat erin slaagde om eerst het Pfizervaccin en kort daarop dat van AstraZeneca goed te keuren. Het getalm van de Europese tegenhanger ervan maakte dat de Britten drie weken voor het continent al konden beginnen in te enten. Verdachtmakingen vanuit medische kringen in Europa dat het agentschap onder grote politieke druk handelde en onzorgvuldig tewerk is gegaan, zijn niet bewezen. Er zijn zelfs geen aanwijzingen voor.

Bekijk hier het Journaal-item over de Britse vaccinaties (de tekst gaat hieronder door):

Videospeler inladen...

"Het is geen wedstrijd"

De Europese Commissie was er in december als de kippen bij om erop te wijzen dat het Britse vaccinatiesucces niets te maken had met de brexit. Welnee, klonk het, het Verenigd Koninkrijk had gewoon een beroep gedaan op een noodprocedure die ook openstaat voor de EU-lidstaten, maar die kozen voor internationale solidariteit en samenwerking. "Het is geen wedstrijd", hoorde ik een viroloog daar nog aan toevoegen.

"Nee? Is het geen wedstrijd?", luidt het antwoord in Britse brexitkringen. Als er elke dag duizenden doden vallen, is het dan niet van levensbelang, letterlijk van levensbelang zelfs, om het virus zo snel mogelijk te verslaan? Is dat dan geen wedstrijd tegen het virus? En waar sta je dan met je internationale solidariteit als een land dat beslist heeft zijn eigen weg te gaan je voor de ogen van de hele wereld voor schut zet? Wanneer dat land erin slaagt om tienduizenden levens te redden, alleen al door zijn eigen inkoopprogramma te volgen?

Dunkirk Spirit

Natuurlijk verlopen de Britse vaccinaties niet overal even rimpelloos. Huisartsenpraktijken klagen over de onregelmatige bevoorrading, en in sommige delen van het land komt het programma maar moeizaam op gang. Maar het is de grootste logistieke overheidscampagne sinds de Tweede Wereldoorlog en de solidariteit onder de Britten is indrukwekkend. 

Wat hun etnische achtergrond of afkomst ook moge zijn, telkens weer slagen de Britten erin om in tijden van crisis aan één zeel te trekken en het algemeen belang voor te laten gaan op het eigenbelang. Het is hun befaamde Dunkirk Spirit uit de Tweede Wereldoorlog, toen duizenden nauwelijks zeewaardige bootjes en scheepjes honderdduizenden soldaten konden evacueren vanop een omsingeld strand in Noord-Frankrijk.

Weifelende Britten

En zo is de vaccinatiestrategie plotseling onderdeel geworden van de ruime politieke discussie over de toekomst van het land na de brexit. Volgens de brexiteers heeft het Verenigd Koninkrijk bewezen dat het, door niet mee te doen aan het inkoopprogramma van de Europese Unie, mogelijk tienduizenden levens heeft gered, en dat soevereiniteit loont. 

Daarom, argumenteren ze, is het toch zonneklaar dat het Verenigd Koninkrijk op eigen benen kan staan, dat het ook zonder de Europese Unie succesvol kan zijn. Het is maar een vermoeden, maar het zou me niet verbazen mochten veel weifelende Britten de voorbije weken overtuigde brexiteers zijn geworden.

Meest gelezen