Soldaten van de Nationale Garde bij het Paleizenplein in Sint-Petersburg, één dag voor demonstranten daar opnieuw willen verzamelen.
Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved

Van ontradingscampagnes op school tot boetes voor sociale media: hoe Rusland nieuw protest in de kiem smoort

Medewerkers van de opgesloten oppositiepoliticus Aleksej Navalny hebben opgeroepen om morgen opnieuw de straat op te gaan, voor het tweede weekend op rij. Maar de Russische autoriteiten doen er alles aan om dat te verhinderen. Het centrum van Moskou wordt hermetisch afgesloten, naaste medewerkers van Navalny staan onder huisarrest omdat ze de coronaregels overtreden hebben, socialemediabedrijven worden op het matje geroepen en er is een grote ontradingscampagne in scholen en universiteiten.

analyse
Marijn Trio
Marijn Trio is buitenlandjournalist bij VRT NWS en volgt Rusland op de voet.

De coronaregels overtreden kan je in Rusland duur te staan komen. Toch als je dat doet door deel te nemen aan een niet toegestane oppositiebetoging. Navalny’s belangrijkste medewerker Ljoebov Sobol, Oleg Stepanov – directeur van Navalny’s bureau in Moskou, Anastasia Vasiljeva – zijn dokter, Maria Alechina – van Pussy Riot – en Oleg Navalny – broer van – kregen allen huisarrest tot 23 maart. 

Het Russische Onderzoekscomité zoekt Leonid Volkov – de belangrijkste strateeg van Navalny die sinds 2019 in het buitenland woont – omdat hij minderjarigen zou hebben aangespoord om deel te nemen aan illegale betogingen.

In de aanloop naar de volgende betoging, is de jacht op medewerkers van Navalny geopend. Aleksej Navalny zelf zit in de gevangenis, waar hij wacht op een uitspraak over een omzetting van een eerdere voorwaardelijke gevangenisstraf in een effectieve. De oppositiepoliticus die maandenlang in Berlijn herstelde van een bijna dodelijke vergiftiging, werd meteen na zijn terugkeer naar Rusland opgepakt en vastgezet.

Aleksej Navalny tijdens een hoorzitting over zijn beroep tegen zijn aanhouding. Door corona verscheen hij vanuit de gevangenis via videolink.
Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved

President Vladimir Poetin laat steeds uitschijnen dat Navalny zijn koude kleren niet raakt: hij noemt hem nooit bij naam – hij verwijst naar hem als “de blogger” of “de Berlijnse patiënt” – en zegt dat hij dus ook geen enkele reden zou hebben om hem te proberen te vermoorden. 

Maar de krachtige reactie van de autoriteiten doet toch vermoeden dat de opposant heel wat zenuwachtigheid veroorzaakt: Navalny werd bij aankomst op de luchthaven in Moskou met groot vertoon gearresteerd, nadat zijn vlucht eerst was omgeleid. Later werd hij in een haastig opgezette rechtbank in het politiekantoor veroordeeld tot een aanhouding van een maand. En ook de reactie op de demonstraties van zaterdag was ongezien: meer dan 4.000 betogers werden opgepakt, een nooit vertoond hoog aantal.  

Niemand slaagt er in om meer Russen op de been te brengen dan Navalny. 40.000 betogers in Moskou afgelopen weekend: het lijkt misschien weinig op een bevolking van 12 miljoen, maar de autoriteiten lijken er alles aan te doen om te verhinderen dat dit opnieuw gebeurt morgen.

Betogers op 23 januari 2021 in Sint-Petersburg.
Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved.

Er is opgeroepen om te betogen in het hele land. In Moskou plannen de betogers te verzamelen voor het hoofdkwartier van de FSB – de Russische binnenlandse veiligheidsdienst, die ervan beschuldigd wordt achter de moordaanslag op Navalny te zitten. Maar de politie van de hoofdstad kondigde aan dat de toegang tot een groot deel van het centrum wordt beperkt. Acht metrostations worden gesloten.

Scholen waarschuwen kinderen

Daarnaast is er een grote ontradingscampagne op poten gezet in het onderwijs. De Russische minister van Onderwijs Sergej Kravtsov spoorde deze week senatoren aan om scholen ertoe aan te zetten hun leerlingen duidelijk te maken dat ze niet mogen deelnemen aan illegale protesten.

In verschillende regio’s en steden werden sindsdien in allerijl noodvergaderingen georganiseerd met ouders. De directie van heel wat scholen in Sint-Petersburg stuurde onheilspellende waarschuwingsberichten in chatgroepen met ouders: “Bescherm uw kinderen voor hun deelname aan destructieve acties die kunnen leiden tot psychologische problemen in de toekomst, maar ook tot onvoorspelbare gevolgen in hun dagelijks leven.” 

Bij de betogers waren veel jonge mensen. Het zijn die jongeren, die nieuwe generatie, die het Kremlin het meeste schrik aanjagen.
Copyright 2020 The Associated Press. All rights reserved.

Ouders van laatstejaarsstudenten in Nizjni Novgorod moesten een document ondertekenen, waarin ze verklaren dat ze verantwoordelijk zijn voor waar hun kind zich ophoudt op zondag 31 januari. In het document staat dat de betoging illegaal is en de politie daarom met hun kinderen kan “vechten”. Ook de ouders wordt aangeraden om niet in de buurt van de protesten te komen. 

Op de Instagramprofielen van scholen en zelfs kinderdagverblijven in heel Rusland verscheen een post met de titel “Hoe aan uw kind uit te leggen dat deelname aan een betoging niet veilig is?”. Het kind kan gewond raken en hoge boetes krijgen waar de ouders voor moeten opdraaien, blijkt uit de post. Op de achtergrond staan zwart-witfoto’s van agenten die een jong kind tegen de grond werken.

Sociale media

De autoriteiten gebruiken dus sociale media om mensen af te raden om te gaan betogen. Maar de sociale media kregen het tegelijk ook met de Russische autoriteiten aan de stok, omdat ze er niet in geslaagd zouden zijn om oproepen “aan minderjarigen om deel te nemen aan illegale betogingen” tijdig offline te halen. 

Video’s waarin jonge TikTok-gebruikers opriepen om mee te gaan betogen, werden in totaal honderden miljoenen keren bekeken. Heel wat van die video's zijn intussen wel degelijk offline gehaald, maar circuleren wel bijvoorbeeld nog op Twitter.

Vertegenwoordigers van TikTok, Facebook, Telegram, YouTube, Twitter en VKontakte moeten zich nu gaan verantwoorden bij Roskomnadzor, het staatsorgaan dat de media controleert. De bedrijven riskeren boetes tot 4 miljoen roebel (43.000 euro). En de druk is hoog om er in de aanloop naar volgende betogingen wél iets aan te doen, want een tweede overtreding kan een boete opleveren van een tiende van de jaarlijkse inkomsten van het mediabedrijf.

Een persoonlijke strijd

Of al die pogingen van de Russische autoriteiten de demonstranten ook echt zullen weerhouden van de straat op te gaan, weten we morgen. Maar door de gebeurtenissen van de voorbije weken is Aleksej Navalny nu echt de belangrijkste uitdager geworden van president Poetin. 

Na de bijna dodelijke vergiftiging van de oppositiepoliticus is de confrontatie nog meer persoonlijk geworden. Vorige week publiceerden Navalny en zijn team een videodocumentaire over “het paleis van Poetin”: een gigantische luxevilla aan de Zwarte Zee, die volgens Navalny voor Poetin werd gebouwd met corrupt geld. De video op Youtube werd al meer dan 100 miljoen keer bekeken.

Maar waar deze confrontatie heen leidt, is niet duidelijk. Mogelijk wacht Navalny een jarenlange gevangenisstraf. Zullen er dan tienduizenden aanhangers wekenlang op straat blijven komen om hem te steunen? En stevent Rusland af op een scenario zoals in buurland Wit-Rusland, waar een lange tijd onverschillige meerderheid zich plots achter de oppositie schaart en zich tegen de president keert? 

Of sterft het protest – zoals meestal in Rusland – langzaamaan uit? President Poetin heeft in elk geval brede steun, ook van de elites en de ordediensten, en heeft ook alle tijd: de volgende presidentsverkiezingen in Rusland zijn pas in 2024. Daarna kan hij nog eens voor twee termijnen gaan, tot 2036.

Meest gelezen