"Hun vrijheid zal beperkt blijven, geen valse hoop geven": experts reageren op oproep om jongeren eerst te vaccineren

De open brief waarin bekende en minder bekende Vlamingen oproepen om jongeren bij de vaccinaties tegen corona voorrang te geven op 45-plussers, lokt uiteenlopende reacties uit. Wat zegt de wetenschap? En wat willen jongeren eigenlijk zelf?

Wat zegt de taskforce vaccinatie?

Bij de taskforce vaccinatie, die de volgorde bepaalt waarin leeftijdsgroepen gevaccineerd worden, staan ze open voor de oproep in de brief. Gewezen hoogleraar huisartsen­geneeskunde en lid van de taskforce Jan De Maeseneer is er zelfs door geraakt: “Ik vind het heel mooi dat een oudere generatie solidariteit toont met de jongere. In de taskforce gaan we dat signaal zeker bekijken. Net zoals we ook rekening houden met signalen van andere groepen uit de samenleving, zoals risicopatiënten.”

Met dat laatste geeft De Maeseneer al meteen aan dat de taskforce niet zomaar kan ingaan op de oproep in de open brief. Daarvoor moeten er te veel afwegingen gemaakt worden. Het vaccinatieschema omgooien om jongeren voorrang te geven, heeft onvermijdelijk gevolgen voor andere groepen. 

Heeft het wel zin om jongeren eerst te vaccineren?

Viroloog Marc Van Ranst (KU Leuven) vindt dat de politiek die knoop moet doorhakken. Hij waarschuwt ook voor verkeerde verwachtingen bij jongeren. “Als je jongeren vertelt dat ze als eersten aan de beurt gaan komen, dan denken ze misschien dat ze meteen weer alles zullen mogen doen.  Maar de mondmaskerplicht en de regels rond afstand bewaren blijven natuurlijk gelden. Die kunnen we als maatschappij niet zomaar loslaten. Dat kunnen we alleen maar als iedereen gevaccineerd is en er groepsimmuniteit bereikt is. Jongeren zullen dus nog altijd in hun vrijheid beperkt blijven, ook al worden ze bij de eersten gevaccineerd.”

Bekijk hieronder het gesprek met Marc Van Ranst in "Het Journaal" (en lees verder onder de video):

Videospeler inladen...

Op Twitter zegt Van Ranst dat de strenge coronamaatregelen versoepeld kunnen worden zodra de grootste risicogroepen gevaccineerd zijn. Vanaf dan zullen jongeren weer een stuk van hun vrijheid hebben. 

Biostatisticus Geert Molenberghs (UHasselt/KU Leuven) heeft nog een andere waarschuwing: “Van de coronavaccins weten we dat ze voorkomen dat het virus ons doodt of zwaar ziek maakt. Maar op dit moment is het nog niet duidelijk of ze ook voorkomen dat we het virus overdragen. Het kan best zijn dat iemand die gevaccineerd is nog altijd mensen besmet, zonder iets van het virus te merken. Vooraleer we de vaccinatiestrategie aanpassen, is het belangrijk dat we daar een duidelijk zicht op hebben.”

Met dat laatste is ook statisticus Joris Meys het eens. "Uit de eerste resultaten van het onderzoek naar in hoeverre de vaccins bescherming bieden tegen het doorgeven van het virus blijkt dat voor een deel zo te zijn, maar ook die bescherming is niet honderd procent."

Volgens Meys lijkt het tegenintuïtief, maar het zou beter zijn om de meer kwetsbare mensen eerst te vaccineren om op die manier de druk op onze gezondheidszorg te verminderen. "Als je op die manier vaccineert, dan kan de maatschappij sneller opengaan. We kunnen de jongeren het beste helpen door eerst de mensen van veertig en vijftig jaar te vaccineren."

Maarten Vansteenkiste, motivatiepsycholoog aan de UGent, vindt de open brief een mooi signaal van intergenerationale solidariteit, maar waarschuwt er, net zoals Marc Van Ranst, voor dat we de realiteit niet uit het oog mogen verliezen. “We mogen jongeren zeker niet de valse hoop geven dat vaccinatie gelijkstaat met absolute vrijheid.” 

“Dit is een collectief verhaal dat ons naar een collectieve vrijheid moet leiden en echte vrijheid komt er maar bij collectieve vrijheid”, benadrukt Vansteenkiste. “Wanneer je begint te pleiten voor een bepaalde groep, dan trek je de kaart van de individuele vrijheid. Dan wordt het mogelijk een opbod tussen verschillende groepen. Wat we willen doen, is in de versoepelingen hier en daar ruimte creëren voor de jongeren, zoals we vorige week al gedaan hebben met de naschoolse activiteiten voor 12+'ers.”

Waarom zijn jongeren extra kwetsbaar?

Sarah Bal, klinisch psychologe en gedragstherapeute voor jongeren in het UZ Gent, vindt het een zinvolle oproep om jongeren eerder aan de beurt te laten komen in de vaccinatiestrategie nadat de risicopatiënten aan de beurt gekomen zijn. “Het is zeer slecht gesteld met de mentale gezondheid van jongeren. En ik zeg altijd: There’s no health without mental health (gezondheid bestaat niet zonder geestelijke gezondheid).” 

“Er moet naar de stem van de jongeren geluisterd worden", gaat Bal verder. "Ik denk wel dat ze zich nog aan de regels zullen houden, mochten ze eerder gevaccineerd worden, want dat doen ze nu ook al een hele tijd. Ik zie niet in waarom de 30- tot 50-jarigen bijvoorbeeld niet na hen kunnen komen? Het is essentieel om te luisteren naar hoe het gesteld is met het mentale welzijn van jongeren. 50 procent van de mentale problemen die er bij volwassenen zijn, vindt zijn oorsprong tijdens de jeugdjaren.” 

Bal houdt dan ook een pleidooi voor versoepelingen voor jongeren zodra het kan. “Volwassenen kunnen werken, ze kunnen hun auto nemen om ergens naartoe te gaan, ze hebben al een vriendenkring, ze kunnen op reis gaan. Jongeren hebben dat allemaal niet en kunnen ook nergens op terugvallen. Dat is letterlijk moordend. Er zijn al veel meer crisissituaties nu en veel meer zelfmoordpogingen dan voor corona. Stel alternatieven voor. Zorg dat ze elkaar kunnen zien, ze snakken ernaar.” 

Wat vinden de jongeren zelf?

De Vlaamse Vereniging van Studenten (VVS) vindt het belangrijk dat jongeren perspectief krijgen, maar zegt dat experten het best geplaatst zijn om te bepalen hoe dat moet. 

Jongeren komen zelf aan het woord in deze reportage van "Het Journaal" (lees voort onder de video):

Videospeler inladen...

Niet alle studenten staan trouwens zelf meteen te springen om voor de oudere generaties gevaccineerd te worden. Velen onder hen beseffen ook dat vaccins niet automatisch tot de vrijheid zullen leiden, zoals viroloog Van Ranst en motivatiepsycholoog Vansteenkiste waarschuwen. Wel bevestigen ze dat het belangrijk is dat ze perspectief krijgen. 

“We moeten vooral weer onderwijs kunnen volgen en naar de jeugdbeweging kunnen gaan”, laat Sander Vanmaercke (22), student Theologie en Religiewetenschappen aan de KU Leuven onze redactie weten. “Studenten snakken ernaar om eindelijk weer les te krijgen op de campus in plaats van uren per dag naar een schermpje te moeten staren.  Dat ze maar zo snel mogelijk de hele samenleving vaccineren, zonder te focussen op leeftijdsgroepen." 

De Vlaamse Jeugdraad is heel blij dat er nu zoveel aandacht is voor jongeren, maar wenst geen standpunt in te nemen over de vaccinatie­strategie. "We willen de kwetsbaren in onze maatschappij niet voorbijsteken”, klinkt het. Als er opnieuw ruimte is voor versoepelingen, dan hoopt de Vlaamse Jeugdraad wel dat kinderen en jongeren tussen 6 en 30 jaar voorop zullen staan. “Het belangrijkste is: hoe kunnen bepaalde activiteiten voor jongeren weer doorgaan, hoe kunnen ze elkaar zien?”

Bekijk hieronder een recent gesprek met de voorzitter van de Vlaamse Jeugdraad Amir Bachrouri uit "De afspraak":

Videospeler inladen...

Noot van de nieuwsombudsman :

Fien Ollevier heeft in het interview met de redactie wel degelijk aangegeven dat het nog niet duidelijk is in welke mate vaccins voorkomen dat het virus nog wordt overgedragen. (Het is dus ook nog niet duidelijk in welke mate ouderen mee beschermd kunnen worden door het vaccineren van jongeren.) Ze spreekt zich alleen uit voor voorrang voor jongeren als dat wél duidelijk zou worden. In de huidige stand van zaken heeft ze geen uitgesproken mening over de kwestie of jongeren voorrang moeten krijgen.

Meest gelezen