Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved.

Wie is Aung San Suu Kyi, de omstreden Nobelprijswinnares die door het leger opzij werd gezet in Myanmar?

In het Zuidoost-Aziatische land Myanmar heeft het leger de macht overgenomen en regeringsleider Aung San Suu Kyi gevangen gezet. Opniéuw. Aung San Suu Kyi zat tussen 1990 en 2010 al 15 jaar lang in huisarrest. Ze groeide uit tot het gezicht van het vreedzame protest tegen het onderdrukkende bewind van de militaire junta. Het leverde haar de Nobelprijs op, al is die vandaag omstreden wegens de brutale behandeling van de Rohingya-minderheid in Myanmar. Wie is Aung San Suu Kyi?  

Aung San Suu Kyi is de dochter van generaal Aun San, die in Myanmar wordt gezien als de "vader des vaderlands. Na een jarenlange strijd bedong Aung San de onafhankelijkheid van Birma/Myanmar, maar zelf maakte hij dat niet meer mee. 

Hij werd vermoord in 1947, nauwelijks een half jaar voor de onafhankelijke republiek Birma in 1948 het levenslicht zag. Op het moment van de aanslag was zijn dochter Aung San Suu Kyi 2 jaar.

Niet Aung San maar zijn protégé U Nu werd de eerste premier van van het onafhankelijke Birma. In 1962 werd hij echter afgezet door het leger. Met een militaire staatsgreep kwam er een einde aan de prille democratie. Ze werd  vervangen die door een socialistisch geïnspireerde dictatuur die tot 1988 zou standhouden. 

Straatprotest leek die toen ten val te brengen, maar werd bloedig neergeslagen door de militairen. Met een nieuwe coup kon een nieuwe generatie binnen het leger de macht overnemen.

Bekijk hier de reportage van "Terzake" over Aung San Suu Kyi en de toestand in Myanmar en lees voort onder de video:

Videospeler inladen...

Huisarrest

Op dat moment kwam ook Aung San Suu Kyi overtuigend op het voorplan. Ten tijde van het straatprotest keerde ze naar haar vaderland terug vanuit het Verenigd Koninkrijk, waar ze had gestudeerd, trouwde en kinderen kreeg. Als dochter van "vader des vaderlands" Aung San wordt ze een van de gezichten van het straatprotest. Ze raakte betrokken bij de Nationale Liga voor de Democratie, de NLD, en won in 1990 met grote overmacht de verkiezingen. 

Maar de uitslag werd niet erkend door de legerleiding, en Aung San Suu Kyi kreeg tussen 1990 en 2010 in totaal 15 jaar huisarrest. In die periode werd ze het gezicht van vreedzaam verzet tegen een onderdrukkend bewind. Het leverde haar in 1991 ook de Nobelprijs voor de Vrede op.

Aung San Suu Kyi verscheen opnieuw op het politieke toneel nadat ze in 2010 werd ontheven van haar huisarrest. Vijf jaar later, in 2015, won ze een overweldigende meerderheid in het parlement in de eerste vrije verkiezingen in decennia in Myanmar. Staatshoofd kon ze volgens de grondwet niet worden -omdat haar kinderen de Britse nationaliteit hebben-, maar de facto was ze wel de leider van Myanmar.

Fragiele democratie

De verkiezing van Aung San Suu Kyi was zonder meer historisch te noemen. In een periode van 70 jaar onafhankelijkheid is Myanmar meer dan een halve eeuw lang een dictatuur geweest. Daar kwam in 2015 dus een einde aan:  voor het eerst na het korte democratische experiment (1948-1962) had Myanmar opnieuw een democratisch verkozen staatshoofd.

Maar een echte democratie? Dat nu ook weer niet. De machtsbalans tussen Aung San Suu Kyi en het leger is altijd fragiel gebleven. De greep die het zo machtige leger op het land heeft, bleef aanzienlijk. De macht van het leger is ook verankerd in de grondwet. Zo blijft een vierde van de zetels voorbehouden voor de legertop en gaan ministerposten zoals Defensie, Binnenlandse Zaken, Migratie en Grensgebieden altijd naar het leger, ongeacht de regering die aan de macht is. 

Marionet van het leger?

"De macht is nooit helemaal verdreven uit de legerbarakken", zegt ook Gie Goris, gewezen hoofdredacteur van Mo en een Myanmar-kenner. Ook het nietsontziende optreden van de voorbije jaren tegen de Rohingya, de moslimminderheid uit het westen van het land, toont dat trouwens aan.

Beluister hier het gesprek met Gie Goris in "De wereld vandaag" op Radio 1 (de tekst gaat hieronder door):

Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved.

De manier waarop Aung San Suu Kyi omging met de Rohingya deed haar in het Westen veel van haar pluimen verliezen. Veel internationale stemmen vonden en vinden dat ze haar Nobelprijs voor de Vrede zou moeten inleveren omdat ze de andere kant op keek toen het leger de Rohingya brutaal aanviel en op bloedige wijze verdreef naar Bangladesh. 

Dat werd internationaal een genocide genoemd, maar Aung San Suu Kyi nam de verdediging van het leger op zich. Wat haar het verwijt opleverde dat ze slechts een marionet was van het leger. 

Paniekreactie

Als het leger al die tijd zoveel macht heeft kunnen houden, waarom pleegt het dan nu een staatsgreep? "Niemand begrijpt dat goed", zegt Gie Goris. "Het is een beetje een paniekreactie omdat de macht van de NLD, de partij van Aung San Suu Kyi, toch veel groter is geworden dan de militairen voor mogelijk hadden gehouden." 

(lees door onder de foto)

Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved.

In november vorig jaar behaalde Aung San Suu Kyi, nog altijd veruit de populairste politicus van het land, met haar partij NLD een overweldigende meerderheid bij de tweede vrije verkiezingen sinds het einde van de militaire junta in 2011. De belangrijkste oppositiepartij USDP, die gesteund wordt door het leger, strandde op een 25-tal zetels. 

Fraude, volgens het leger, dat er al snel mee dreigde om de macht over te nemen. "Zijn partij is vernederd geworden, en dat is een positie die het leger niet kan slikken", zegt Goris.

Dat leger heeft nu dus toch weer de macht gegrepen. Voor minstens een jaar, luidt het. Opnieuw keert Myanmar van een pril democratisch experiment terug naar een militaire junta. 

Aung San Suu Kyi roept de bevolking van Myanmar op om zich niet neer te leggen bij deze machtsgreep. Vanuit het Westen krijgt haar oproep bijval. "Haar positie was dan wel in vraag komen te staan, vooral in het Westen", zegt Gie Goris. "Maar dat belet niet dat iedereen, tenminste in datzelfde Westen, zich nu achter haar roep voor het herstel van de democratie zal scharen.

Meest gelezen