Het virusremmende middel beschermt fretten minstens 24 uur lang tegen een infectie met het coronavirus.
Erasmus MC

Neusspray beschermt fretten 24 uur lang tegen corona: zal het middel ooit ook bij mensen werken?

Nederlandse en Amerikaanse onderzoekers hebben een antiviraal middel ontwikkeld dat fretten 24 uur lang beschermt tegen een infectie met het coronavirus. Het onderzoek zit nog in een heel vroeg stadium en als alles goed gaat, zal het nog zowat een jaar duren voor het op de markt komt. Viroloog Rik de Zwart gaf uitleg over het onderzoek in "Nieuwe feiten", professor infectieziekten Steven Callens noemt het een "interessant concept", maar zegt dat er nog veel onbeantwoorde vragen zijn.  

Erik de Zwart is universitair hoofddocent aan de afdeling Viroscience van het Erasmus MC in Rotterdam. Dat universitair ziekenhuis heeft het nieuwe middel ontwikkeld samen met onderzoekers van de Amerikaanse Columbia University en de Cornell University. 

Het middel kan 24 uur bescherming geven, het zit in de neus en het voorkomt dat het virus onze cellen binnen kan dringen, zei De Zwart in "Nieuwe feiten". 

Beluister hier het interview met Rik de Zwart in "Nieuwe feiten":

Erasmus MC

Een coronavirus heeft een soort vetmanteltje en dat hebben onze cellen ook, zo zei hij. Om onze cel binnen te dringen, moet het coronavirus zijn membraan, zijn vetmantel, laten versmelten met die van onze cellen en daar gebruikt het het spike-eiwit voor, het eiwit dat ook in vaccins zit. 

Om die versmelting mogelijk te maken, moet het spike-eiwit van vorm veranderen en bij die verandering zijn er twee onderdelen van het eiwit die in elkaar moeten ritsen, zoals een ritssluiting. Het nieuwe middel gaat echter precies tussen die twee onderdelen zitten en belet zo die vormverandering van het spike-eiwit. Daardoor kan het virus niet in de cellen binnendringen en zich dus ook niet vermenigvuldigen.

Voor wie graag een meer technische uitleg wil: het nieuwe middel is een lipopeptide, een molecule die deels bestaat uit vet (lipide) en deels uit een klein stukje eiwit (een peptide, een bouwsteen voor eiwitten). Het vetdeeltje werkt als een anker waarmee het zich vasthaakt aan het membraan, de vetmantel, en het eiwitdeeltje blokkeert de ritssluiting van het spike-eiwit. 

Het middel is voorlopig alleen getest op een klein aantal fretten. Die zijn net als nertsen erg gevoelig voor het coronavirus en ze vangen het virus op langs de bovenste luchtwegen.

De onderzoekers besmetten eerst drie fretten met het virus en plaatsten die elk in hun eigen kooi. Daarna werd bij zes fretten het middel in de neus ingespoten, terwijl zes andere fretten een placebo kregen, een niet werkzaam middel. 

Die twaalf fretten werden vervolgens over de kooien verdeeld en ze bleven daar 24 uur in contact met hun besmette soortgenoot. Het middel bleek 100 procent effectief, zo zei De Zwart: de fretten die de placebo hadden gekregen, ontwikkelden allemaal een infectie met corona, van de zes fretten die het antivirale middel hadden gekregen, raakte er geen enkele besmet. 

Vragen

Het middel is dus enkel nog maar getest bij enkele fretten en er blijven dus nog veel vragen open. Een daarvan is of de neus ook bij de mens de toegangspoort is voor het virus. Daar gaan we voorlopig wel van uit, zei De Zwart, het werkte in elk geval in onze proefdiermodellen maar het zal uiteindelijk nog moeten blijken of dat ook bij mensen zo is. 

Als het virus in staat is om bij mensen de neus te passeren en rechtstreeks in de longen binnen te komen, zal een neusspray natuurlijk niet het antwoord zijn, zo zei hij, en dan zouden we het middel misschien wel met een soort van puffer moeten toedienen, zodat het ook in de longen terechtkomt. 

Een tweede vraag is hoelang het middel precies beschermt tegen een infectie. Dat is voorlopig moeilijk te zeggen, zei De Zwart, nu hebben we het middel getest op 24 uur. De fretten kregen vier dagen na elkaar om de 24 uur het middel toegediend en of het ook langer zou kunnen beschermen moeten we nog uitzoeken. Hij vermoedt dat het tussen een en twee dagen zal zijn. 

Ook is het niet duidelijk hoe vaak je het middel na elkaar kan gebruiken. De onderzoekers denken niet onmiddellijk aan dagelijks gebruik, maar eerder aan gebruik voor noodsituaties, bijvoorbeeld iemand die naar het ziekenhuis moet of die absoluut een reis moet maken. Uiteindelijk zou je ook kunnen denken aan een bezoek aan een concert of een theater, zei De Zwart, "maar dat gaan we vandaag niet meer redden." 

Een jaar

De hamvraag blijft natuurlijk of het middel veilig is voor mensen en of het werkt. De Zwart verwacht dat de onderzoekers binnen zes maanden toestemming zullen krijgen voor testen op mensen. Dan moet nog aangetoond worden dat het middel veilig is en dat het werkzaam is. Als dat het geval is, moet er ook nog voldoende van het middel geproduceerd worden en dan zouden we toch al een jaar verder zijn, ook al sluit De Zwart niet uit dat in crisistijden als deze sommige procedures sneller zouden kunnen verlopen. 

Mogelijk is het coronavirus dan al grotendeels onder controle dankzij vaccinaties. "Wat we hopen is eigenlijk dat we op een gegeven ogenblik door die vaccins dat virus steeds verder terugdringen, en als er dan ergens een uitbraak is, dan kunnen we daar heel specifiek naar toe en dan kunnen we de mensen die daar omheen zitten, allemaal deze neusspray geven zodat we het virus meteen kunnen indammen", zei De Zwart daarop. 

En mogelijk kan het middel ook de inspiratie zijn voor de aanpak van andere virussen. In cellen in het labo is aangetoond dat het middel net zo goed werkt tegen de nieuwe varianten van het coronvirus als tegen de 'oerversie', zei De Zwart, en op lange termijn kan je ook denken dat een vergelijkbaar middel, met een andere eiwitsequentie, ingezet zou kunnen worden tegen andere luchtwegvirussen. Dan zouden we bij een uitbraak van een ander virus veel sneller een middel klaar hebben om in een vroeger stadium van de uitbraak het virus in kwestie in te dammen. 

Professor infectieziekten Steven Callens van het UZ Gent merkte ook op dat we hopelijk al verlost zijn van COVID-19 voor het middel op mensen toegepast zou kunnen worden. Hij zei aan de redactie dat er nog veel vragen onbeantwoord blijven aangezien het middel nog maar in één diermodel getest is. Hij noemde het middel "in elk geval interessant als concept" maar zei ook dat hij zelfs een beetje betwijfelt of de molecule in kwestie op de markt zal komen. Hij merkte op dat het niet het eerste profylactische - preventieve - medicijn is, maar het zal ons niet van de pandemie verlossen, zo zei hij. Afwachten dus. 

De studie over het nieuwe middel is gepubliceerd in Science

Onderzoekers (vlnr) Rik de Zwart, Kati Schmitz en Rory de Vries in het Erasmus Medisch Centrum.
Erasmus MC

Meest gelezen