Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved.

Extreem vriesweer in het zuiden van de Verenigde Staten: het verhaal van de perfecte storm

Het extreme winterweer in het zuiden van de Verenigde Staten heeft een hoge tol geëist. Tientallen doden, miljoenen huishoudens zonder elektriciteit en water, vaccinatiecampagnes die stilvallen, ziekenhuizen die de noden niet kunnen lenigen, kapotte leidingen alom... De sneeuwstormen leggen heel wat pijnpunten bloot en roepen ook vragen op.

Intussen stijgen de temperaturen weer, maar de de voorbije week was het ongezien koud in het zuiden van de VS, met recordtemperaturen tot -17 graden Celsius in Dallas. De koudegolf strekte zich over een groot gebied uit, niet alleen in Texas maar ook in de naburige staten Kentucky, Missouri en Louisiana. Energiespecialist Cliff Krauss van The New York Times gaf in een podcast via een verhakkelde telefoonlijn tekst en uitleg bij de omvang van de ramp.

Bekijk hieronder de Journaalreportage van woensdag over het extreme winterweer in de VS (en lees voort onder de video):

Videospeler inladen...

Texas, een staat apart

Op het vlak van energie zijn de Verenigde Staten letterlijk verenigd. Het elektriciteitsnetwerk van bijna alle staten is verbonden met dat van de buren. In geval van storingen in één staat kan er dus stroom van een andere staat worden ingevoerd. In Texas is dat niet het geval. De staat heeft een brede mix van energiebronnen. Olie, steenkool, kernenergie, wind, zon en vooral gas leveren voldoende energie voor het grootste deel van het jaar.  

Het hele energienetwerk, de infrastructuur en ook de huizen zijn gebouwd voor het weer van vroeger

Cliff Krauss, energieredacteur New York Times

Maar de koude sloeg dit jaar zo hard toe dat er bij elk van die energiebronnen problemen waren. Dat gaat van bevroren installaties en turbines tot leidingen of netwerken. Tegelijk schoot de vraag naar stroom door het dak. De operatoren zagen zich genoodzaakt om installaties tijdelijk stil te leggen om erger te vermijden. Uiteindelijk duurden die blackouts steeds langer. "Het weer was uitzonderlijk",  zegt Cliff Krauss hierover, "het hele energienetwerk, de infrastructuur en ook de huizen zijn gebouwd voor het weer van vroeger." 

De slingerende straalstroom

Wetenschappers zijn er nog niet helemaal uit wat het aandeel is van de klimaatverandering in deze extreme winterprik. Ik praat erover met klimatologe Valerie Trouet die aan de University of Arizona werkt. Zij is gespecialiseerd in het klimaatonderzoek op basis van wat de jaarringen van bomen prijsgeven (dendroklimatologie). Een weerfenomeen dat een belangrijke rol speelt bij deze kou is de straalstroom. Dat is een brede band van wind die op tien kilometer hoogte boven onder andere de noordpool stroomt. 

Die wind wordt aangedreven door het verschil tussen koude lucht in het noorden en warme lucht in het zuiden. Hoe groter het verschil tussen beide hoe krachtiger de stroom. Een krachtige straalstroom heeft een strakke vorm en prijkt als een kroontje boven de Noordpool. Een zwakke straalstroom gaat meer slingeren en meanderen. Dat is precies wat er in de Verenigde Staten gebeurt, zegt Valerie Trouet. 

de slingerende straalstroom, hoe zwakker de stroom hoe meer hij naar beneden afzakt

Eenvoudig gesteld, je kan die noordelijke straalstroom als grens zien tussen warm en koud. Als hij meer meandert naar het zuiden zorgt ze daar voor koud weer. Zo'n slingerende, meanderende stroom zien we steeds vaker, zo leert het onderzoek van de jaarringen in Europa. "De straalstroom is de voorbije 300 jaar nog nooit zo golvend geweest als nu het geval is." 

De straalstroom is de voorbije 300 jaar nog nooit zo golvend geweest als nu het geval is

Valerie Trouet, dendroklimatoloog Universiteit van Arizona

Die koudeprik afkomstig uit het noorden is bovendien steviger in de Verenigde Staten dan in Europa, zegt Jolien Van Opdenbosch van het KMI. Dat komt omdat in Europa de koude luchtstroom nog getemperd wordt door de vrij warme oceaan. De Verenigde Staten strekken zich als één landmassa uit tot in het noorden en die buffert de koude niet.  

Slag om de arm

In theorie hebben we dus een verklaring voor de koudeprikken en de slingerende straalstroom. De Noordpool warmt op, het verschil met het zuiden wordt kleiner en zo ontstaan er meanders. Maar er blijven toch nog onbekenden, zeggen de wetenschappers. Dus honderd procent zekerheid hebben we niet. Zo zijn er ook weerfenomen op grotere hoogte dan de straalstroom die een invloed kunnen hebben, meent klimatoloog Jan Lenaerts van de Colorado University. 

Ook kunnen de wisselende temperaturen in de oceanen, El Niño en La Niña, een rol spelen. Maar er zijn wel zaken waar we zeker van zijn. Zonder opwarming van het klimaat zou deze koude-uitbraak nóg kouder geweest zijn. "Het Noordpoolgebied is sinds het begin van de 20e eeuw al drie graden Celsius warmer. Dus ook al was het koud in de VS, het zou nóg kouder zijn geweest zonder opwarming", aldus Lenaerts.

Jan Lenaerts, klimatoloog Colorado University, in Ter Zake van augustus 2019

Ook al was het koud in de VS, het zou nóg kouder geweest zijn zonder klimaatopwarming

Jan Lenaerts, klimatoloog Colorado University

Hitte- of koudegolven, overstromingen of droogtes, weersextremen zijn er altijd geweest en zullen er altijd zijn. Maar de Wereld Metereologische Organisatie verwacht door de klimaatopwarming meer van die extremen. 

Meest gelezen