Videospeler inladen...

"Lezen is een feest": Jeugdboekenmaand is 50 jaar jong 

Corona of niet, de Jeugdboekenmaand viert haar 50e verjaardag met een digitale startshow en daarna volop op school, in de bib, de boekhandel of thuis. Omdat zelf lezen, voorlezen en voorgelezen worden een feest is. Ambassadeurs als Kapitein Winokio, Gerda Dendooven of Wouter Deprez zorgen voor de ambiance.

Op maandag 1 maart kijken zo’n 30.000 kinderen vanuit hun klas naar de startshow van de Jeugdboekenmaand in Antwerpen. 1.200 klassen hebben zich daarvoor aangemeld, maar de livestream is voor iedereen toegankelijk. Kapitein Winokio brengt er in in première het Jeugdboekenmaand-feestlied.

Eerst was er de Jeugdboekenweek die twee weken duurde en sinds 2017 loopt het boekenfeest een maand lang. Met als doelgroep kinderen tussen 3 en 15 jaar. Het is een organisatie van Iedereen Leest, in samenwerking met scholen, bibliotheken en boekhandels. Traditioneel is er ook een mooie affiche van de hand van een bekende illustrator. Dit jaar is dat Leo Timmers.

Lezen is yoga voor de geest

Kapitein Winokio is ambassadeur van de Jeugdboekenmaand, net als comedian en columnist Wouter Deprez, podiumdichteres Esohe Weyden en illustratrices Laura -@nietnulaura- Janssens en Gerda Dendooven. “Kinderen moéten niet lezen,” zegt Kapitein Winokio in “De zevende dag”, maar lezen is wel yoga voor de geest, het verruimt je verbeelding, scherpt je fantasie, sterkt je tegen alle uitdagingen in het leven. Zeker voor een kinderbrein dat een spons is.” Wouter Deprez wijst erop dat 12 jaar een "gevaarlijke leeftijd is", omdat veel kinderen dan afhaken. "Maar als je die overgang kan maken, dan heb je het voor de rest van je leven mee."

Voor Gerda Dendooven gaat het over "kinderen zin geven om te lezen." Dendooven is vaak in scholen te vinden. “Als ik voorlees in een klas doe ik dat ook voor alle kinderen die misschien nooit een boek in de handen houden of nooit voorgelezen worden. Zodat iedereen af en toe eens kan wegdromen in een verhaal. Ik merk dat het altijd lukt. Ik blijf een soort queeste voeren om het plezier van lezen door te geven,” zegt Dendooven in “De ochtend” op Radio 1.

In coronatijd is dat natuurlijk moeilijker. Lezingen zijn nu online. “Ik kan nu helaas niet tegelijk vertellen en tekenen en bewegen; ik moet het doen binnen het formaat van een camera. En vooral: ik zie de gezichten van de kinderen niet en mis hun reacties.” Maar ook nu is het heel belangrijk om lezen te promoten, vindt Gerda Dendooven. “Laat kinderen op alle mogelijke plekken lezen. Omwille van het plezier van het verhaal en ook om tussen de regels te leren lezen. Voor het behoud van de democratie is dat heel belangrijk.”

Om de snelheid van de maatschappij tegen te gaan is een boek een geweldig ding

Wordt het kinder- en jeugdboek stilaan niet weggeconcurreerd door TikTok of games? “Het kan ook in de andere richting gaan,” zegt Gerda Dendooven. “ Ik heb het lezen zelf ontdekt door een tv-serie van Astrid Lindgren, "Emil" of "Michiel van de Hazelhoeve". 

"Lezen gaat inderdaad traag en soms moet je door de eerste pagina’s heen bijten. Maar daarna kom je een wereld die je helemaal zelf moet visualiseren aan de hand van taal. De traagheid, het geleidelijk binnenglijden in een verhaal, is heel mooi. Om de snelheid van onze maatschappij een beetje tegen te gaan is een boek een geweldig ding.”

De intimiteit van een voorleesritueel heeft veel voordelen

Uit een enquête van Iedereen Leest eind vorig jaar bleek dat maar liefst 9 op de 10 Vlamingen voorlezen aan kinderen tussen 2 en 5 jaar en 58 procent aan kinderen tussen 6 en 12 jaar. Voorlezen is belangrijk, zegt ook Vanessa Joosen, docente jeugdliteratuur aan de UAntwerpen en recensente voor De Standaard. “De intimiteit van een voorleesritueel heeft impact op heel veel vlakken: het gevoel van samenzijn, samen een verhaal beleven, inzicht krijgen in een verhaalstructuur, taalvaardigheid … Ik vind dat levensnoodzakelijke aspecten van een kinderleven."

Taboes doorbreken

In de 50 jaar dat de Jeugdboekenmaand bestaat is er natuurlijk veel geëvolueerd, stipt Vanessa Joosen aan.  De emancipatiestrijd van de jaren 70 ging niet voorbij aan het kinderboek. “Het idee dat kinderen enkel maar onschuldig waren werd wat verlaten. Het ging toen over het mondig maken van kinderen, hen inzicht geven in hoe de wereld functioneert, zodat zij erin kunnen participeren, zodat hun mening meetelt.” Veel taboes werden toen doorbroken, ook in kinderboeken. 

Later, in de jaren 80, verpopten kinder-en jeugdboeken tot een volwaardige vorm van literatuur, “met ruimte voor vormelijke experimenten, aandacht voor mooie taal, een geloofwaardig verhaal en meer belang van illustraties.” 

Jeugdliteratuur is in beweging

Die evolutie duurt tot vandaag. “De jeugdliteratuur is een sector in beweging, ook in Vlaanderen. We hebben kwalitatief hoogstaande auteurs, illustratoren en uitgeverijen. Het is absoluut de moeite om hen in de bloemetjes te zetten. Bovendien hebben velen van hen ook het talent om in een bib of voor een klas te staan en te vertellen over hun werk. “

Over waardering gesproken: positief nieuws is dat er een nieuwe Vlaamse prijs voor kinder- en jeugdliteratuur aankomt. Die zal in februari 2022 voor de eerste keer worden uitgereikt en is evenveel geld waard als de nieuwe "volwassenenprijs": 50.000 euro. Een heel goeie zaak, vindt Vanessa Joosen: “Als je de jeudliteratuur apart neemt, zoals bij de Boekenpauw en de Boekenleeuw, dan krijg je veel minder media-aandacht en krijgen auteurs en illustratoren minder geld. Ik ben heel blij met de nieuwe prijs en hoop dat die heel breed opgepikt zal worden.”

Wat lezen kinderen graag? Dé lezer bestaat niet

De vraag “die al 50 jaar meegaat” is toch wel wat kinderen zelf graag lezen. In de top-10 van best verkochte kinderboeken staan bijvoorbeeld steevast reeksen, zoals de “De waanzinnige boomhut”, terwijl die populaire boeken zelden bekroond worden door professionele jury's. Wie bepaalt er eigenlijk wat goed is? Vanessa Joosen: “Een heel aantal auteurs slaagt er in om een mooi evenwicht te vinden: toegankelijk genoeg schrijven om een breed publiek aan te spreken mét de nodige literaire en esthetische kwaliteiten.” 

“Soms vragen mensen mij: “Lezen kinderen dit boek graag?” Terwijl je nooit zou vragen: “Lezen volwassenen dit boek graag?” Dé lezer bestaat niet. Er zijn kinderen die veel lezen en wat moeilijker boeken aankunnen; sommige kinderen houden van filosoferen, andere houden van spanning en avontuur. Die diversiteit zit in de Jeugdboekenmaand. Het is de bedoeling om kinderen met zoveel mogelijk boeken in contact te brengen, hen dingen te laten ontdekken waar ze zelf niet zouden opkomen, maar waar ze ook wel van genieten.” 

Mona en Victoria Laureyns houden van lezen, vertellen ze in "De zevende dag":

Videospeler inladen...

En hoe zit het met de diversiteit? Zijn er boeken voor kinderen van alle achtergronden? “Dat is op dit moment een van de interessantste evoluties,” vindt Vanessa Joosen. “Veel uitgeverijen kijken kritisch naar hun aanbod en zetten zelf stappen om hun aanbod diverser te maken.”

Kinderboeken kun je lenen in de bib, maar ook kopen in de winkel. GfK en Boek.be houden de verkoopcijfers bij. In de eerste helft van het coronajaar 2020, vergeleken met dezelfde periode in 2019, hield de afzet (het aantal verkochte kinderboeken) stand met + 1,2 procent; de omzet (het bedrag van de verkoop) nam toe met 9,2 procent. Dat zijn betere cijfers dan de hele boekensector, waar de afzet met 3,4 procent daalde en de omzet toenam met 1,6 procent.

Conclusie van Vanessa Joosen: “Het boek is nog altijd een heel belangrijk cultureel product voor kinderen en jongeren. Het zijn vaak ook heel mooie objecten met kleuren en illustraties.” Er zitten vier weken in de Jeugdboekenmaand om daar ten volle van de genieten. 

LangZullenWeLezen, het boekenplatform van de VRT, vraagt deze maand aan een aantal bekende Vlamingen hoe het feest van het lezen bij hen begonnen is. Auteur Bart Moeyaert mocht vandaag de spits afbijten. Ontdek hier welk boek zijn leesplezier heeft aangewakkerd.

Bekijk hier het gesprek met Kapitein Winokio en Wouter Deprez in "De zevende dag":

Videospeler inladen...

Meest gelezen