De Salvadoraanse president Nayib Bukele.
AFP or licensors

Partij van Salvadoraanse president Bukele schrijft geschiedenis: erfgenamen van burgeroorlog weggevaagd in parlement

In El Salvador, in Centraal-Amerika, heeft de partij van president Bukele een verpletterende verkiezingsoverwinning behaald. Vanuit het niets verovert Nuevas Ideas (Nieuwe Ideeën) samen met haar bondgenoten wellicht twee derde van de zetels in het parlement. De erfgenamen van de oude rivalen van de burgeroorlog die al 30 jaar afwisselend aan de macht zijn, het rechtse Arena en het linkse FMLN, worden grotendeels weggevaagd.

De jonge president Nayib Bukele (39) doet zijn kunstje van twee jaar geleden nog eens fijntjes over. Toen mocht zijn verpletterende overwinning tijdens de presidentsverkiezingen al historisch genoemd worden: hij haalde toen meer stemmen binnen dan alle andere kandidaten samen en maakte een einde aan het traditionele tweepartijensysteem in El Salvador.

De overwinning van afgelopen zondag bij de parlementsverkiezingen is dat zeker ook. Met zowat 90 procent van de stemmen geteld, haalt zijn partij Nuevas Ideas samen met haar bondgenoten ongeveer 70 procent van de stemmen binnen. Op de volledige uitslag is het nog even wachten. Pas in de komende dagen zou de definitieve zetelverdeling bekendgemaakt worden.

Maar met dat percentage lijkt het erop dat Nuevas Ideas en haar bondgenoten vanuit het niets twee derde van de zetels in het parlement zou bemachtigen (56 van de 84). Voor een partij die pas in 2018 werd geregistreerd en voor het eerst deelneemt aan de parlementsverkiezingen, een immens aantal.

De Salvadoraanse president Nayib Bukele en zijn vrouw brengen hun stem uit tijdens de parlementsverkiezingen afgelopen zondag.
AFP or licensors

Bukele's overwinning schudt de Salvadoraanse politiek grondig dooreen. Al decennia wisselden de rechtse, nationalistische partij Arena en het linkse FMLN elkaar af aan de macht. Het zijn de erfgenamen van oude rivalen die elkaar tijdens de burgeroorlog (1979-1992) bekampten en nadien afwisselend de lakens uitdeelden. Voor vele Salvadoranen zijn ze de verpersoonlijking van grootschalige corruptie. Door de overwinning van Nuevas Ideas worden ze nu grotendeels weggevaagd in het parlement.

De resultaten geven president Bukele vrij spel om te regeren, er is eigenlijk geen enkele beslissing die hij niet kan nemen

Eduardo Escobar, verkiezingsexpert bij de ngo Acción Ciudadana (Burgeractie)

Bukele, zelf ooit lid van FMLN, won in 2019 de verkiezingen met de belofte een einde te maken aan het geweld van de straatbendes en de corruptie in het land uit te roeien. Met de steun van het parlement kan hij nu volop zijn eigen weg gaan. "De burgers gaven gehoor aan de oproep van de president om hem genoeg parlementsleden te geven om zonder enige oppositie te kunnen regeren", zegt Eduardo Escobar, een verkiezingsexpert bij de ngo Acción Ciudadana (Burgeractie). "De resultaten geven hem vrij spel om te regeren. Er is eigenlijk geen enkele beslissing die ze niet kunnen nemen."

Niet alleen wat betreft het dagelijkse beleid. Bukele en zijn partners kunnen nu ook zonder tegenstand nieuwe rechters voor het Hooggerechtshof en een nieuwe openbaar aanklager benoemen. Ook de grondwet aanpassen, kan dan zonder tegenstand.

Critici van de president houden hun hart vast. De criminaliteitscijfers zijn dan wel gedaald (althans het aantal moorden) en El Salvador doet het in de strijd tegen het coronavirus beter dan andere landen in de regio, Bukele liet zich het voorbije anderhalf jaar ook opmerken met autocratische neigingen. Hij negeerde al enkele uitspraken van het Hooggerechtshof over zijn beleid en wandelde begin vorig jaar het parlement binnen met in zijn kielzog een groep soldaten, om zo de oppositie onder druk te zetten een deel van zijn plannen goed te keuren. Bukele had toen amper zetels in het parlement.

Zijn aanpak leverde hem al meermaals kritiek op van mensenrechtenorganisaties en buitenlandse regeringen. De onrust over de beperking van de burgerlijke en persvrijheid neemt toe. De vergaande beperkingen op beweging en commerciële activiteiten die hij invoerde in de strijd tegen het coronavirus en door het leger laat handhaven, leverden hem onder meer een berisping op van Michelle Bachelet, de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties. Bukele "beperkt de vrijheden" door het gebruik van "militaire kracht", luidde Bachelets kritiek.

Critici van de president en politieke analisten zijn ook ongerust dat de resultaten van deze verkiezingen de instituties in het land in gevaar kunnen brengen. "Het creëert een democratische zorg dat we een machtsevenwicht zullen verliezen", vertelde de politieke analist Oscar Picardo aan het lokale tv-station TCS. De controle op de president dreigt helemaal te verdwijnen.

Maar (een deel van) de Salvadoranen lusten er wel pap van (de opkomst zondag was 51 procent). Dat blijkt uit het resultaat van deze verkiezingen, maar ook uit peilingen over het vertrouwen in de president. Dat blijft na anderhalf jaar erg hoog. Bukele's termijn loopt nog tot 2024. Volgens de grondwet kan een president zichzelf niet opvolgen.

Staatsgrepen, burgeroorlog en bendegeweld

El Salvador geldt als een van de armste landen van Latijns-Amerika, samen met buurlanden Honduras en Guatemala. In de loop van de 20e eeuw werd El Salvador meermaals bestuurd door een militaire junta. In de jaren 80 werd het land verscheurd door een bloedige burgeroorlog tussen de junta (achter de schermen gesteund door de Verenigde Staten) en marxistische rebellen van het Frente Farabundo Martí para la Liberación Nacional (FMLN), waarbij net als in andere landen in Latijns-Amerika ook doodseskaders terreur zaaiden. De burgeroorlog kostte het leven aan 75.000 mensen. In 1980 werd ook aartsbisschop Oscar Romero vermoord.

Het einde van de burgeroorlog in 1992 betekende echter niet het einde van het geweld in El Salvador. De maras, de beruchte straatbendes, namen die taak voortaan op zich. Die bendes werden oorspronkelijk in de Verenigde Staten opgericht, door naar de VS gevluchte Centraal-Amerikanen. Hun actieterrein verplaatste zich midden jaren 90 naar El Salvador en andere Centraal-Amerikaanse landen toen ze in grote aantallen door de VS werden uitgewezen.

De maras controleerden de voorbije jaren zowat het hele land. "Ze zijn heel goed georganiseerd, zonder enig respect voor de wet of de overheid. Ik zou zelfs zeggen dat ze beter georganiseerd zijn dan de overheid. Ze hebben gewoon alle macht in handen. Het is erg om te zeggen, maar zo is het", getuigde een Salvadoraans gezin dat naar België is gevlucht in de zomer van 2019 aan VRT NWS. Bekijk hun getuigenis en lees meer over de straatbendes in dit artikel.

Meest gelezen