Ritzau/Scanpix

Italië en EU blokkeren voor het eerst export van AstraZeneca-vaccins: waarom doen ze dit en wat zijn de gevolgen?

Italië en de EU blokkeren voor het eerst de uitvoer van AstraZeneca-vaccins. Het gaat om 250.000 doses die AstraZeneca van Italië naar Australië wilde verschepen. Maar Italië weigert de vaccins te laten gaan en de Europese Commissie steunt die beslissing, omdat het farmabedrijf zijn verplichtingen aan de Europese lidstaten niet nakomt. Australië roept de Europese Commissie op de beslissing te bekijken. Er wordt verdeeld gereageerd.

AstraZeneca had de Italiaanse overheid om toestemming gevraagd om 250.000 vaccins vanuit zijn fabriek in Anagni, in de buurt van Rome, te exporteren naar Australië. Maar Italië weigert het verzoek en krijgt daarbij de steun van de Europese Commissie. Dat melden verschillende media en persagentschappen op basis van Europese bronnen en is ook bevestigd aan VRT NWS.

Export Control Mechanism

Sinds eind januari is er controle op vaccins die in de Europese Unie gemaakt en uitgevoerd worden, na een conflict tussen de Europese Commissie en farmabedrijf AstraZeneca. Dat had plots aangekondigd dat ze veel minder vaccins zouden leveren dan afgesproken. De Commissie vreesde dat die vaccins intussen verkocht werden aan landen buiten de Unie, zoals het Verenigd Koninkrijk, en voerde daarom de controles in.

Op een virtuele top met Europese regeringsleiders vroeg de nieuwe Italiaanse premier Mario Draghi vorige week nog om dat zogenoemde Export Control Mechanism strikter toe te passen. 

AstraZeneca heeft in tegenstelling tot de andere vaccinproducenten nog niet alle beloofde dosissen geleverd aan de EU. 

"Dit is de eerste keer dat premier Draghi zijn vuist op tafel legt," zegt Italië-correspondente Andrea Vreede in De Wereld Vandaag op Radio 1. Draghi werd onlangs premier van Italië met twee belangrijke opdrachten, legt ze uit: "Hij moet de pandemie controleren en de economie opnieuw opstarten. Dat kan natuurlijk niet als je geen vaccins hebt.

"Het vaccineren verloopt op dit moment heel erg slecht in Italië", zegt Vreede. "In verschillende regio's lukt het niet om logistiek alles op orde te krijgen. Daar komt ook bij dat we veel te weinig vaccins hebben. Draghi is nog maar net aan de macht, maar heeft al twee belangrijke beslissingen genomen en dit is ook weer een krachtige stap in deze strategie om zo snel en zo veel mogelijk te vaccineren."

AFP or licensors

Britten blokkeren alle export

De 250.000 vaccins zijn dus tegengehouden volgens de regels van het Export Control Mechanism. Het is de eerste keer dat een EU-lidstaat het mechanisme inroept en dus een duidelijk signaal aan AstraZeneca.

Sinds het controlemechanisme eind januari van kracht werd, zijn er nog zo'n 150 exportverzoeken wél goedgekeurd. Het gaat om miljoenen doses van coronavaccins die naar 29 landen werden verscheept, zoals het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Arabische Emiraten en Canada, bevestigt de woordvoerster van de Europese Commissie.

De exportverzoeken gaan meestal om vaccins van Pfizer-BioNTech die in ons land, in Puurs, worden geproduceerd. Maar ook vaccins van AstraZeneca en Moderna zijn uit de EU geëxporteerd. Volgens Reuters werden sinds 30 januari 8 miljoen doses vanuit de Unie uitgevoerd naar het Verenigd Koninkrijk.

Het Verenigd Koninkrijk zelf blokkeert daarentegen alle export van vaccins. Ook al staat in het contract tussen AstraZeneca en de EU dat ook Britse fabrieken tot de EU-productielijn behoren. Het vaccin van AstraZeneca wordt geproduceerd in ons land en in Nederland. De vloeistof wordt in fabrieken in Italië en Duitsland in flesjes gedaan en verpakt. 

Bekijk hier meer uitleg van onze EU-expert Rob Heirbaut en lees voort onder de video:

Videospeler inladen...

Australië reageert verdeeld

In Australië roept de regering de Europese Commissie intussen op de beslissing te herbekijken. Volgens de Australische regering heeft het land de vaccins nodig, in afwachting van eigen productie. Die zou volgende maand worden opgestart. Maar er is ook begrip. Premier Morrison zegt: "In Italië sterven 300 mensen per dag. En dus kan ik zeker de hoge mate van ongerustheid begrijpen ​​in Italië en in veel landen in Europa."

Australië komt tot nu toe vrij goed weg, met iets minder dan 29.000 COVID-19-gevallen en 909 doden, op een bevolking van net geen 25 miljoen inwoners.

Beluister hier het gesprek met correspondente Eveline Masco over de Australische reactie, in De Ochtend op Radio 1 en lees daarna verder.

AFP or licensors

"Relaties behoorlijk verzuurd"

"Dit is een zeer drastische actie van de Europese Unie", zegt Louise Hoon, politiek wetenschapper aan de VUB in "De wereld vandaag" op Radio 1. "Dit wil zeggen dat de relatie tussen de EU en AstraZeneca behoorlijk verzuurd is."

Het feit dat er de voorbije weken, ondanks het controlemechanisme, toch nog zo veel leveringen wél vertrokken zijn, wil volgens Hoon ook zeggen dat niet alle EU-lidstaten achter de beslissing staan en niet staan te springen om de diplomatieke relaties met andere landen - zoals nu Australië - op het spel te zetten. 

Italië is het eerste land dat aan de Europese Commissie vraagt om een levering te blokkeren. Dat de Commissie ermee instemt, wijst er volgens Hoon op dat "zij duidelijke aanwijzingen hebben dat er gewoon vaccins afgevoerd worden. Ze zouden dit niet doen als ze van AstraZeneca transparantie kregen en daadwerkelijk zagen dat er sprake is van overmacht."

De EU wilde dus een duidelijk signaal sturen aan het farmabedrijf, en Hoon denkt dat dit ook is aangekomen: "Ik vermoed dat AstraZeneca nu toch wel zijn conclusies zal trekken. Als de export van het bedrijf geblokkeerd wordt - en ze exporteren vaccins naar een heel aantal landen buiten de EU - dan hebben zij wel een groot probleem. Ik vermoed dat er bij AstraZeneca vandaag ook wel paniek is uitgebroken."

Bekijk hier de analyse van Willem Van Mullem:

Videospeler inladen...

Wat doet de Europese Commissie precies? In deze video leggen we het je in 1 minuut uit:

Videospeler inladen...

Meest gelezen