"Een vierde van onze woning moesten we afbreken": waarom scheuren en barsten honderden huizen in Vlaanderen?

Honderden en binnenkort wellicht duizenden huizen scheuren en barsten in Vlaanderen door de droogte. Het veranderende klimaat is één van de schuldigen, maar experten wijzen ook richting het waterbeleid. Zijn we ook als particulier verantwoordelijk? In Vlaanderen wordt - al dan niet illegaal - massaal water opgepompt. Ons reportagemagazine "Pano" onderzoekt of de controle hierop wel streng genoeg is.   

Sinds 2017 kennen we in Vlaanderen extreem hete en droge zomers. En ook in de natste maanden van het jaar lukt het niet om onze grondwatervoorraden aan te vullen. Onze bodem droogt uit en dat heeft een rechtstreekse impact op onze huizen. Vooral huizen die op een klei- en leembodem gebouwd zijn, lopen risico. Door de droogte krimpt die bodem en dat veroorzaakt barsten en scheuren in de huizen. Van West-Vlaanderen tot Limburg vindt de reporter van "Pano" gedupeerden. 

Eddy woont in het kleine dorpje Oostkerke, gebouwd op een kleibodem. Zijn huis is letterlijk in drie stukken gebarsten. Het verdict van de ingenieur is onverbiddelijk: de enige oplossing is de woning af te breken.

Bekijk hier een fragment waarin Eddy de schade aan zijn huis toont (en lees voort onder de video):

Videospeler inladen...

Ook Marleen en haar man uit Linter krijgen van hun expert slecht nieuws te horen. Een groot deel van hun net gerenoveerde woning staat op instorten en moet worden afgebroken. "Een vierde van ons huis moesten we afbreken. Dat heeft een enorme impact op je leven", vertelt Marleen. De hele herstelling zal hen ongeveer 100.000 euro kosten. De verzekering, die ze 30 jaar lang trouw betalen, komt niet tussen. 

Eén vierde van Marleens huis moest afgebroken worden. De heropbouw zal hen 100.000 euro kosten.

De grond blijft kurkdroog

Het veranderende klimaat is één van de boosdoeners in dit verhaal, maar experten wijzen ook naar het onaangepaste waterbeleid. Water moest jarenlang zo snel mogelijk afgevoerd worden zodat overstromingen geen kans kregen. "Drie kwart van onze natte gebieden hebben we sinds het midden van vorige eeuw drooggelegd. Het regenwater loopt snel af naar rivieren. Dat water zijn we kwijt", aldus hydroloog Patrick Willems.

Op dit moment is 16 procent van Vlaanderen verhard,  dat is enorm

Patrick Willems, hydroloog

Daarnaast is Vlaanderen de meest verharde regio van Europa. Elke dag verdwijnt 6 hectare onder beton. Dat zijn maar liefst 12 voetbalvelden per dag. "Op dit ogenblik is ongeveer 16 procent van het Vlaamse oppervlak verhard. In de jaren 70 was dat 5 procent. En dat op 40 jaar tijd. Dat is enorm", zegt Willems. "Die verharding leidt ertoe dat regenwater niet meer in de bodem kan dringen. Dat is een probleem, want de lage grondwaterstand wordt niet aangevuld en dus blijft onze bodem kurkdroog." 

Illegaal pompen

Maar uit onderzoek van "Pano" blijkt dat de droogte, het veranderende klimaat en het onaangepaste waterbeleid niet de enige schuldigen zijn in dit verhaal. Daarnaast is er nog een andere oorzaak: het massale oppompen van grondwater. Niet alleen in natte gebieden, maar overal in Vlaanderen. Door landbouwers en bedrijven, maar ook door particulieren. En de droogte van de afgelopen jaren leidt ertoe dat de vraag naar grondwaterputten stijgt. Er zijn namelijk wel wat mensen die in de zomer graag een groen gazon hebben, hun auto wassen en hun zwembad kunnen vullen, ook als er een sproeiverbod geldt. 

Niemand weet hoeveel illegale grondwaterputten er zijn, er wordt ook geen onderzoek naar gedaan

Jan De Schutter, waterexpert

Wil je als particulier een grondwaterput in je tuin, dan moet je je aan de regels houden. Die werden in 2017 door de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM), de toezichthouder van ons waterbeleid, opgesteld. Pomp je minder dan 500 kubieke meter water op, dan hoef je geen vergunning aan te vragen. De put moet je wel melden bij de Vlaamse Milieumaatschappij én hij moet geboord worden door een van de 85 erkende boorbedrijven. 

In Vlaanderen zijn er zo'n 56.000 van die gemelde particuliere putten. Maar dat kunnen er volgens VMM ook meer zijn. "Hoeveel meer het er kunnen zijn? Het kunnen er 1.000 zijn. Het kunnen er 5.000 zijn. Dat kunnen er ook dubbel zoveel zijn. Dat weten we niet", aldus woordvoerster Katrien Smet. 

Zonder melding, zonder factuur

Onze overheid weet dus niet hoeveel putten er exact in Vlaanderen zijn en dus waar er extra druk op het schaarse grondwater wordt gelegd. De opgelegde regels blijken daarenboven makkelijk te overtreden. Op YouTube vindt de "Pano"-redactie makkelijk tientallen video's om zelf in de tuin aan de slag te gaan om een put te boren. Zulke zelfgeplaatste putten worden vanzelfsprekend niet gemeld. 

Uit het onderzoek van "Pano" blijkt ook dat acht op de tien boorbedrijven niet altijd volgens de regels werken. Zij zijn eveneens verplicht om hun boringen te melden, maar wijken daar met plezier van af. 

Bekijk hier een fragment over een boorbedrijf dat van de regels afwijkt (en lees voort onder de video):

Videospeler inladen...

De door de overheid erkende boorbedrijven deinzen er dus niet voor terug om zonder factuur te werken én niets te melden. Niemand lijkt dus te moeten weten dat er een put werd geboord. Departement Omgeving controleert, samen met de Vlaamse Milieumaatschappij, de boorbedrijven. "Wij weten dat er nog enkele boorders de nieuwe regels niet volgen. Ik laat het weten aan onze handhavers", reageert woordvoerder Brigitte Borgmans. Maar net bij die handhaving zit volgens experten het probleem. "Ze is zo goed als onbestaande. De illegale putten zijn geen prioriteit voor onze overheid", aldus De Schutter. 

Elke dag verdwijnen er maar liefst 12 voetbalvelden onder het beton

Vlaams minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) is zich van het probleem bewust en gaf in een persbericht mee dat ze van deze handhaving nu wel een prioriteit wil maken. 

Ze wil het beleid bijsturen en stelt een actieplan met tien concrete acties voor.  "Zeker als het gaat over boorbedrijven die de regels niet naleven, willen we veel strenger optreden", zegt minister Demir daarover. "We willen die bedrijven onder verhoogd toezicht zetten. We willen ook de boetes voor overtredingen hoger maken en we willen dat die boorinstallaties voorzien moeten worden van een gps-systeem."

"Onder andere die illegale boringen hebben er mee voor gezorgd dat Vlaanderen eigenlijk is uitgedroogd", gaat Demir verder. "Water moet terug ruimte krijgen en vandaar dat we inzetten op de "Blue Deal", een reeks maatregelen om het waterbeheer in Vlaanderen te verbeteren."

Bekijk hier "Pano: Droog Vlaanderen":

Videospeler inladen...

Meest gelezen