In 2012 stelde toenmalig Waals minister Jean-Marc Nollet een reconstructie voor van "de man Spy" in het Museum voor Natuurwetenschappen in Brussel.

Neanderthalers verdwenen duizenden jaren eerder uit België dan gedacht

De resten van neanderthalers in onder meer Spy zijn een pak ouder dan eerst aangenomen. Dat concludeert een internationaal onderzoeksteam op basis van een nieuwe dateringsmethode. Deze ontdekking betekent dat de 'Belgische' neanderthalers eerder uit onze streken verdwenen dan gedacht, en dus niet meer de jongste neanderthalers van Europa zijn. 

De neanderthalers domineerden tot zo'n 50.000 jaar geleden Europa en Azië, tot de moderne homo sapiens hun plaats innam. Ook in onze streken leefden neanderthalers, in het Waalse Maasbekken zijn daar talrijke vondsten van gedaan. Ze zouden hier nog hebben geleefd tot 37.000 jaar geleden en daarmee tot de jongste in Europa behoren. 

Dat werd zo aangenomen op basis van analyse van onder meer de resten van de beroemde neanderthalers van Spy (provincie Namen), die bewaard worden in het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen (KBIN). Maar een nieuwe studie onder leiding van de universiteit van Oxford, waaraan ook het KBIN meewerkte, komt nu tot een andere conclusie: de Belgische neanderthalers zouden hier al verdwenen zijn tussen 44.200 en 40.600 jaar geleden, duizenden jaren vroeger dus dan aangenomen. Deze resultaten hebben ruim 95 procent betrouwbaarheid, schrijven de onderzoekers in hun studie die verscheen in het vaktijdschrift PNAS. 

Het feit dat de onderzochte stalen niet meer zuiver waren, ligt wellicht aan de basis van de foute eerdere datering.  

Er zouden nog neanderthalers hebben geleefd in België tot 37.000 jaar geleden, maar ze blijken toch al veel vroeger verdwenen te zijn

Boven- en onderkaakbot van een neanderthaler uit Spy.
Patrick Semal - KBIN

Het was een team van archeologen, geologen, genetici en antropologen dat neanderthalerfossielen uit de grot van Spy en twee andere Belgische vindplaatsen, Fonds-de-Fôret en Engis, herdateerde. 

Ze gebruikten een nieuwe dateringsmethode waarbij alleen het aminozuur hydroxyproline wordt gedateerd, waardoor het risico op een afwijkend resultaat door bijvoorbeeld lijm wordt beperkt. "Door onze nieuwe chemische methodes dateren we alleen moleculen die komen van het bot, niet van andere resten", zegt Thibaut Devièse van de universiteit van Oxford daarover. 

In sommige gevallen blijken de Belgische neanderthalerresten zelfs tot 10.000 jaar ouder. Het team testte onder meer een schouderblad van een Spy-neanderthaler dat eerder op 28.000 jaar werd geschat. Maar die resten bleken vervuild met runder-DNA. Wellicht was het bot bewaard met lijm uit runderbeenderen. 

Bij onze nieuwe methode dateren we enkel moleculen van het bot, niet van andere resten

Van neanderthaler naar homo sapiens

De nieuwe dateringen zijn van belang om beter de geschiedenis te kunnen begrijpen. "Zonder een betrouwbaar chronologisch kader kunnen we de relaties tussen neanderthalers en de homo sapiens niet echt goed begrijpen. Toen de homo sapiens 45.000 jaar geleden Europa binnentrok, begonnen de neanderthalers te verdwijnen. Deze nieuwe methodes zijn in dat verband enorm belangrijk om verder inzicht te krijgen in die overgang", zegt Tom Higham (Universiteit van Oxford) die het PaleoChron-onderzoeksproject leidt. 

Het team analyseert ook archeologisch bewijsmateriaal zoals werktuigen uit bot om het beeld van die overgang verder te verfijnen. De neanderthalers uit Spy zijn dus niet meer de jongste van Europa, maar ook de jonge neanderthalerfossielen uit Gibraltar, Catalonië en het zuidwesten van Frankrijk zullen nu opnieuw worden gedateerd met de nieuwe techniek. 

Verder onderzoek zal ons nog meer inzicht geven in de overgangsperiode tussen neanderthalers en homo sapiens 

Onderzoeker aan het werk bij een massaspectrometer aan de universiteit van Oxford.
Tandresten gevonden in Spy.
Patrick Semal - KBIN
In 2012 werd in het Museum voor Natuurwetenschappen een reconstructie voorgesteld van de de neanderthaler "de man van Spy".

Meest gelezen