De explosie van een Franse atoombom boven Moruroa in 1971.

Zowat hele bevolking van Frans-Polynesië werd aan hoge straling blootgesteld tijdens kernproeven

Volgens een internationaal onderzoek zouden meer dan 110.000 mensen in Frans-Polynesië recht hebben op een schadevergoeding. Die mensen, uit het Franse overzeese gebiedsdeel in de Stille Oceaan, zijn in de jaren 60 en 70 blootgesteld aan erg hoge doses radioactiviteit tijdens Franse kernproeven in de regio. Tussen 1966 en 1996 voerde Frankrijk kernproeven uit op het atol Moruroa. In die periode bleken er veel meer dan gebruikelijk mensen ziek te zijn.

De "Moruroa Files" vormen een onderzoek door internationale teams van wetenschappers in samenwerking met Disclose, een journalistiek onderzoeksteam, en de Amerikaanse universiteit van Princeton. Ze hebben duizenden pagina's informatie onderzocht van de Franse overheid die lange tijd geheim waren, maar enkele jaren geleden  vrijgegeven werden. De naam Moruroa (of Mururoa) slaat op het atol in Polynesië waar de meeste Franse kernproeven plaatsvonden. 

De (Franse) overheid heeft erg veel moeite gedaan om de toxische erfenis van deze testen te verbergen

Geoffrey Livolski, topman van het journalistenbureau Disclose

Daaruit zou blijken dat de straling waaraan tienduizenden mensen werden blootgesteld tijdens en na de Franse kernproeven in de Stille oceaan veel groter was dan eerder gemeld. Dat zou een verklaring zijn voor het opvallend hoge aantal gevallen van kankers aan de schildklier, longen, borst en de maag in die periode. 

Vorige week nog erkende een verslag van het Franse Nationale Instituut voor Gezondheid dat er inderdaad een verhoogd aantal van dergelijke "stralingsziektes" was vastgesteld, maar dat er "niet met zekerheid een verband kon worden gelegd met de kernproeven van toen". Als nu zou blijken dat de straling toen veel groter was dan eerder toegegeven, zouden meer mensen recht hebben op een schadevergoeding. 

Tussen 1966 en 1996 voerde Frankrijk testen met kernwapens uit op het atol Moruroa in het overzeese gebiedsdeel Frans-Polynesië in de Stille Oceaan. Dat omvat onder meer het bekende eiland Tahiti. De meeste straling kwam vrij tussen 1966 en 1974 toen de kernproeven in de atmosfeer werden gehouden. Nadien gebeurden die ondergronds en bleef de straling dus beperkt. De proeven pasten in de uitbouw van de "force de frappe", het eigen kernarsenaal dat Frankrijk buiten NAVO-verband moest beschermen. Frankrijk is nog altijd een van de grotere kernmachten. (Lees verder onder de foto).

Explosie van een kernbom boven Moruroa in 1966, het begin van een lange reeks.
AP1966

"Alle 110.000 inwoners waren slachtoffer"

De onderzoekers baseerden zich op de gegevens van drie kernexplosies in de atmosfeer in 1966, 1971 en 1974. De eerste testen joegen een radiocactieve wolk naar de omliggende eilanden zonder dat de bewoners gewaarschuwd werden. De laatste had wel erg zware gevolgen: niet enkel werd enorm veel stralingsmateriaal in de atmosfeer geblazen, maar bovendien bleef de "paddenstoelwolk" met radioactief materiaal veel lager hangen dan gepland en dreef die af naar het Franse eiland Tahiti, waar de meeste inwoners van Frans-Polynesië wonen.

De straling die de bewoners van Tahiti en omliggende eilanden over zich heen kregen, zou drie keer zo groot zijn als Parijs eerder officieel had gemeld. In feite zouden alle 110.000 inwoners van het uitgestrekte Frans-Polynesië toen een radioactieve straling ondervonden hebben die vijf keer hoger was dan de norm die recht geeft op schadevergoeding. Volgens het onderzoek zouden ook 2.000 van de 6.000 Franse militairen die toen gestationeerd waren in het gebied een of andere vorm van kanker hebben gekregen. Die mensen kregen wel een vergoeding.

De bevindingen van de "Moruroa Files" kunnen grote gevolgen hebben. Tot nu toe hebben slechts 63 burgers in Frans-Polynesië een schadevergoeding van de Franse overheid gekregen. Als de conclusies bevestigd worden, zouden echter 110.000 mensen of hun familieleden recht hebben op een vergoeding. Overigens is het Franse verhaal over kernproeven geen uitzondering in de Stille Oceaan. Decennialang hielden ook de Verenigde Staten er kernproeven boven beruchte eilanden zoals Bikini en Eniwetok in de Marshalleilanden. Ook toen werden mensen op de omliggende eilandengroepen ziek en verliep de compensatie erg moeizaam.

Frans-Polynesië (hieronder in witte stippellijn) is een groot overzees Frans gebiedsdeel in het zuiden van de Stille Oceaan. Het omvat de Genootschapseilanden met Tahiti en Bora Bora, de grotere Tuamotu-archipel en de Markiezeneilanden. Er wonen nu bijna 300.000 mensen, de meesten van Polynesische afkomst.

Meest gelezen