Videospeler inladen...

Aanraakschermen in je auto bedienen drie keer gevaarlijker dan rijden onder invloed: "Europese regels nodig"

Niet alleen smartphones maar ook ingebouwde navigatie- en multimediaschermen in auto’s veroorzaken afleiding in het verkeer en verhogen dus het risico op een ongeval. Het bedienen van touchscreens of aanraakschermen is zelfs gevaarlijker dan het rijden onder invloed van alcohol of cannabis, zo blijkt uit Amerikaans en Brits onderzoek. Academici pleiten dan ook voor een Europese richtlijn die bindende voorwaarden oplegt aan het ontwerp en het gebruik van dergelijke schermen in de wagen.

Vorige week nog voerde de politie in Antwerpen intensieve controles uit op het oneigenlijk gebruik van de gsm in de wagen. Dat is nodig want afleiding door bellen of berichten zenden achter het stuur wordt een steeds grotere risicofactor in het verkeer.

Is het bedienen van ingebouwde schermen in de auto (de zogenoemde aanraakschermen of touchscreens) echter niet even gevaarlijk? Jazeker, zo blijkt uit buitenlands onderzoek. Het gaat dan om schermen die volledig deel uitmaken van de auto maar ook om systemen zoals Apple CarPlay of Android Auto, die de apps van je smartphone op het multimediascherm van je wagen kopiëren en die je vervolgens op dat scherm in plaats van op je telefoon kan bedienen.

Aanraakschermen verlengen reactietijd van de bestuurder

Het gereputeerde Britse instituut Transport Research Laboratory (TRL) voerde in 2020 onderzoek uit naar het effect van het gebruik van aanraakschermen, Apple CarPlay en Android Auto op het rijgedrag van automobilisten. In speciale testwagens gingen ze met camera’s na hoe lang en vaak bestuurders bij het bedienen van aanraakschermen niet op de weg aan het letten waren (lees verder onder de video).

Videospeler inladen...

Vervolgens berekende TRL in hoeverre afleiding door die schermen een invloed had op de zogenoemde reactietijd van automobilisten. Wanneer we als bestuurder bijvoorbeeld moeten remmen voor een andere weggebruiker of een hindernis, dan is er voorafgaand aan de tijd die we nodig hebben om te remmen of bij te sturen steeds een reactietijd: dat is letterlijk de tijdspanne die ons lichaam nodig heeft om na een visuele waarneming een fysieke handeling te maken. In het verkeer is dat doorgaans 1 seconde.

De grafiek hieronder laat zien hoeveel langer die standaard reactietijd wordt bij het gebruik van verdovende middelen of door diverse vormen van afleiding. 

(c) TRL, Alexander Dumarey

Rijden na het gebruik van drie glazen alcohol – 0,8 promille of de wettelijke limiet in het Verenigd Koninkrijk – voegt 12 procent aan je reactietijd toe. Cannabisgebruik tot 21 procent. Bij bellen achter het stuur of het bedienen van schermen liggen de percentages echter nog hoger. Volgens TRL is het bedienen van aanraakschermen (met je hand) het meest onveilig, tot 57 procent.

TRL heeft de resultaten van haar onderzoek ook getoetst aan de richtlijnen van de Amerikaanse National Highway Traffic Safety Administration (NHTSA) inzake afleiding door elektronische toestellen in de auto. Daaruit blijkt dat het met de hand bedienen van aanraakschermen – bijvoorbeeld bij het selecteren van muziek - tijdens een rit niet als veilig zou kunnen worden beschouwd. Bediening met de stem wordt volgens die richtlijnen (net) wel als veilig of aanvaardbaar beoordeeld.

Amerikaans onderzoek: radiostation bedienen via aanraakscherm duurt 8 keer zo lang

Een andere studie (ATLAS) van de Universiteit van Michigan bevestigde eerder al dat aanraakschermen gebruiken tot cognitieve distractie leidt. Je bent letterlijk even niet met je hoofd bij de situatie op de weg. Het nadeel van die schermen is ook dat je zelf visueel moet controleren of het commando dat je hebt gegeven, werkelijk is uitgevoerd. Dat is anders dan met knoppen aan je stuur, waar je in het jargon direct vibro-tactiele feedback krijgt, bijvoorbeeld bij het veranderen van een radiostation of het aanzetten van ruitenwissers.

De resultaten van de “What Car?” studie doen er nog een schep bovenop: pas je de verwarming van je auto aan via een aanraakscherm in plaats van via knoppen, dan ben je dubbel zo lang afgeleid. Het inzoomen op een kaart tijdens navigatie of het vinden van een radiostation nam in het onderzoek tot 8 maal méér tijd in beslag. 

In Duitsland kreeg een bestuurder van een Tesla 1 maand rijverbod toen hij de instellingen van zijn ruitenwissers via zijn aanraakscherm aanpaste en een ongeval veroorzaakte

Een interessant juridisch precedent: in Duitsland kreeg een bestuurder van een Tesla Model 3 een boete van 200 euro en een rijverbod van één maand nadat hij in een regenbui bovenop de automatische aanpassing door zijn voertuig toch nog de instellingen van zijn ruitenwissers via zijn aanraakscherm in de middenconsole probeerde aan te passen en op die manier een ongeval veroorzaakte. 

(c) AAAFoundation

De Amerikaanse AAAFoundation - vergelijkbaar met het Belgische verkeersinstituut Vias – kwam in een eigen onderzoek tot de conclusie dat aanraakschermen (al dan niet via Android Auto of Apple CarPlay) in de wagen toch iets veiliger zijn dan smartphones die je op je dashboard bevestigt. Daarmee nuanceren ze het onderzoek van TRL. “Dat is ook begrijpelijk, zegt professor Tom Brijs van de Universiteit Hasselt, ”want de teksten en de iconen op smartphones zijn kleiner dan op een geprojecteerd scherm in de wagen. Bovendien kan je via de geprojecteerde schermen in je auto commando’s ook korter uitvoeren, daar letten de producenten wel degelijk op.”

Europese regels minder streng dan de Japanse en Amerikaanse wetgeving

Landen zoals België kunnen geen veiligheidsregels opleggen aan softwaregiganten zoals Apple en Google, of aan autoproducenten die overal ter wereld producten verkopen. Europa kan dat wel maar is nogal zuinig met regelgeving. “Er is voor het gebruik van schermen in de auto een waslijst aan Europese standaardnormen maar die zijn qua formulering vrij algemeen en leggen geen echte verplichtingen op aan de sector,” aldus Tom Brijs, “de laatste Europese aanbeveling dateert van 2008, toen er zelfs nog geen aanraakschermen in de wagen bestonden.”

(c) Bloomberg via Getty Images

De industrie doet vandaag dan ook voornamelijk aan zelfregulering, onder meer via het platform Mirrorlink. Dat is een open standaard onder autoproducenten en elektronicafabrikanten die toelaat om apps te certifiëren voor het veilig gebruik in een auto. “Het probleem is echter,” aldus Brijs, “dat de Europese overheid aan de sector geen driver workload tests oplegt.” Die tests meten in welke mate het gebruik van schermen de aandacht van de chauffeur verschuift van de ogen op de weg naar het scherm. “Japan en de Verenigde Staten verplichten deze tests wel. De toetssteen daarin is: als het bedienen van je aanraakscherm meer afleiding veroorzaakt dan het bedienen van je klassieke FM-radio, dan is het echt niet veilig.”

Het aanraakscherm dreigt de nieuwe smartphone in de wagen te worden

"Het aanraakscherm dreigt de nieuwe smartphone in de wagen te worden, en daarom zijn er dringend bindende Europese regels voor de industrie nodig,” zegt Tom Brijs. “Er is genoeg onderzoek dat aantoont hoe meer multimedia er in je wagen zit, hoe meer afleiding dat veroorzaakt en dit verhoogt elk dag het risico op ongevallen. Die schermen worden ook steeds groter, we zijn er thuis en op het werk zo gewend aan, ze eisen dan in de wagen automatisch steeds ook meer aandacht op.” 

Alleen bediening met je stem is veilig
Tom Brijs, Universiteit Hasselt

“De grote uitdaging,” aldus Brijs, “is echter hoe je het begrip afleiding juridisch kan dicht timmeren in Europese wetteksten. Er zijn in onderzoeksrapporten wel 8 vormen van afleiding te vinden, tot en met een gesprek met je passagier naast je. Niet eenvoudig voor juristen.” Brijs concludeert wel dat ingebouwde aanraakschermen (al dan niet via Apple CarPlay of Android Auto) beter zijn dan smartphones die je op je dashboard bevestigt, op voorwaarde dat je ze alleen met je stem kan bedienen. Alternatieven zijn bediening via knoppen op je stuur of schermen die synthetische feedback leveren, zoals een trilfunctie op je smartphone, als bevestiging dat je opdracht is uitgevoerd zodat visuele verificatie niet meer nodig is.

Autoproducenten: “aanraakschermen zijn niet meer weg te denken”

Joost Kasemans, woordvoerder van de Belgische Automobiel- en Tweewielerfederatie (Febiac), geeft toe dat er in de industrie zeker een vorm van zelfregulering bestaat. Autoproducenten hebben er immers belang bij om klanten een veilig product aan te bieden. Hij wijst ook op de strenge homologatievoorwaarden voor de vele auto’s die elk jaar op de markt geïntroduceerd worden.

In de wagen van morgen groepeert een aanraakscherm meerdere functies op een overzichtelijk en veilige manier
Joost Kaesemans, Febiac

“Bovendien valt aan deze schermen gewoon niet meer te ontkomen,” aldus Kaesemans, “een auto bevat vandaag zoveel technologie en die kan je op termijn gewoon niet langer alleen bedienen met knoppen en schakelaars in de buurt van of op het stuurwiel. Denk bijvoorbeeld aan het verplichte bandenspanningscontrolesysteem, of het feit dat elke nieuwe auto digitale radio moet kunnen ontvangen omdat die naast auditieve informatie ook heel wat andere informatie grafisch kan delen. Een aanraakscherm groepeert meerdere functies op een overzichtelijk en veilige manier.”

De industrie besteedt volgens Febiac ook veel middelen aan onderzoek naar de ergonomie van deze systemen: frequente functies (radio, snelheidslimiet, slimme snelheidsregeling) bedien je aan het stuur, steeds vaker wordt essentiële informatie geprojecteerd in het gezichtsveld (head-up display of HUD, in veel modellen voorlopig alleen als optie beschikbaar) en je kan ook elk jaar meer functies met je stem bedienen.

(c) Kijk Uit

“Verslappende of ontoereikende aandacht wordt bovendien steeds vaker gecorrigeerd door het voertuig zelf. Bijvoorbeeld automatisch afstand houden of remmen, het terugduwen van je auto binnen je rijstrook. De Europese overheid zal in 2022 een richtlijn uitvaardigen die al die veiligheidsfuncties in een nieuwe auto verplicht maken.”

Voorbode van de zelfrijdende auto

In plaats van het gebruik van aanraakschermen zelf aan banden te leggen, kiest de Europese overheid er dus voor om de gevaren van afleiding te counteren door de verplichte introductie van assistentiesystemen die de veiligheid van de automobilist en zijn of haar omgeving moeten waarborgen.

De producenten lijken met de introductie van steeds grotere schermen en andere snufjes bovendien een voorsprong te nemen op de komst van de zelfrijdende auto. De natte droom van de sector is immers dat de wagen van de toekomst een rijdend kantoor, mobiele vergaderruimte of een cocon voor entertainment wordt waarin de bestuurder gradueel tot inzittende evolueert. Academici zoals Chris Tampère van de KULeuven verwachten de doorbraak van die auto echter niet voor 2040, als ze er ooit al komt. Intussen groeit in de wagens van vandaag wel degelijk een spanningsveld met potentiële nadelen voor de verkeersveiligheid. 

België: strengere wetgeving en controles via slimme camera’s

Ondertussen werkt het federale parlement in de achterhoede wel aan twee wetsvoorstellen om het huidige gebruik van de smartphone achter het stuur aan banden te leggen. Het zijn initiatieven van onder meer Jef Van den Bergh (CD&V) en Joris Vandenbroucke (Sp.a). 

Vandaag is het gebruik van de smartphone achter het stuur ‘in je hand’ tijdens een autorit verboden door artikel 8.4 van de wegcode maar er is bij controles door de politie steeds veel discussie over het in je hand hebben van de smartphone en het werkelijke gebruik ervan.

Niettemin is het gebruik van je smartphone tijdens het autorijden gewoon dom, je brengt je zelf ermee in gevaar. Elk jaar voert de Vlaamse overheid een campagne: zet je telefoon in automodus

Belga

Het eerste wetsvoorstel stelt de definitie van dat gebruik scherper en breidt het artikel van de wegcode ook uit tot alle elektronische toestellen, zoals tablets, laptops, digitale foto- en videocamera’s, e-readers, etc. Als het parlement het voorstel dit jaar zou goedkeuren, dan zou dat concreet betekenen “dat het gebruik van die toestellen alleen nog is toegestaan wanneer ze aan het dashboard van je wagen bevestigd zijn en op die manier deel uitmaken van je voertuig”, aldus Jef Van den Bergh.

Het voorstel zegt echter niets over wat je dan mag doen met het toestel, eens het aan je dashboard is vastgeklikt. In de wettekst staat dat “we het gebruik van een smartphone op een relatief veilige manier in de wagen ook niet helemaal onmogelijk willen maken. Als het toestel is bevestigd aan de wagen en bijvoorbeeld als gps-toestel wordt gebruikt, is het onderscheid met een multimediasysteem van de wagen klein en moet het gebruik van een vast aanraaksysteem (vaak in duurdere wagens) en het gebruik van een vastgeklikte smartphone niet verschillend behandeld worden. Vandaar mag er een tolerantie zijn voor het (veilig) gebruik van het toestel als dat aan het voertuig bevestigd is.”

Hoe treed je dan op tegen het onveilig gebruik van die vastgeklikte smartphone? “In principe kan je dus naar filmpjes kijken of berichten typen op zo’n vastgeklikt toestel, maar dat is echt ongehoord,” zegt Van den Bergh. “Het is echter moeilijk om in een wetsvoorstel een scherpe lijn te trekken wat je dan nog wel of niet meer mag. Daarom kunnen handhavers zich bij het maken van een proces-verbaal ook steeds baseren op artikel 8.3 van de wegcode, dat zegt dat een bestuurder zich steeds moet concentreren op haar of zijn rijtaken.”

Op de E34 in Zwijndrecht werden op 1 maand tijd met camera’s 30.000 overtredingen op één locatie vastgesteld

Een tweede wetsvoorstel moet de pakkans op het onveilig gebruik van de smartphone in de wagen verhogen met de introductie van onbemande camera’s. Verkeersinstituut Vias voerde in 2020 al tests uit op de E34 in Zwijndrecht, bij Antwerpen. Als er één ding is wat deze test duidelijk heeft gemaakt, dan is het de grootteorde van het probleem. “Jaarlijks schrijven de politiediensten in heel België zowat 105.000 boetes uit voor het gebruik van de smartphone in de hand achter het stuur”, aldus Van den Bergh, “maar in Zwijndrecht werden op 1 maand tijd met camera’s 30.000 overtredingen op één locatie vastgesteld.”

Meest gelezen