Aanhangers van de actiegroep Viruswaanzin tijdens een betoging in augustus.

Nauwe banden tussen groepen als Viruswaanzin en Artsen Voor Vrijheid: wie zit erachter en wat willen ze bereiken?

Viruswaanzin, Artsen Voor Vrijheid en Bewuste Burgers: het zijn verschillende groepen die elk met hun eigen agenda campagnevoeren tegen de coronamaatregelen. Misschien heb je hun namen de afgelopen maanden gezien op Twitter en Facebook, waar ze hun ideeën verspreiden. Ondanks de onderlinge verschillen, vinden ze elkaar in hun verzet. En opmerkelijk: vaak duiken dezelfde gezichten op.

Tien euro, dat was de prijs van een stoeltje op het virtuele ledencongres dat de vzw Viruswaanzin vandaag hield. Voor dat bedrag kreeg je een link naar de livestream, en het lidmaatschap erbovenop. De kijkers konden stemmen op een aantal programmapunten, en keurden onder andere de oprichting van een politieke partij goed.

Viruswaanzin is misschien wel de organisatie die zich al het luidst liet horen met zijn kritiek tegen de coronamaatregelen. Deze zomer bijvoorbeeld. Toen bracht ze 196 (en intussen volgens Viruswaanzin zelfs vijfhonderd) landgenoten bij elkaar om de Belgische staat voor de rechter te slepen, omdat de coronamaatregelen in strijd zouden zijn met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Op 27 januari verklaarde de rechter die zaak onontvankelijk. 

Wat is Viruswaanzin?

Het is niet toevallig dat Viruswaanzin ervoor kiest om de coronamaatregelen in de rechtbank aan te vechten. De woordvoerder van Viruswaanzin is een Gentse advocaat, Michael Verstraeten. Hij is ook de voorzitter van de nieuwbakken partij, na een poll tijdens het virtuele ledencongres van vandaag. Verstraeten was de enige kandidaat. 270 leden stemden voor zijn kandidatuur, twee stemden tegen. 

Diezelfde Verstraeten stond in CC bij de klacht die Jeff Hoeyberghs per mail probeerde in te dienen bij de Orde der Geneesheren tegen ex-minister Maggie De Block (Open VLD) en viroloog Marc Van Ranst. De beschuldiging: “kwakzalverij” en het “meewerken aan een staatsgreep”. 

Die stijl lijkt aan te slaan bij heel wat Vlamingen die genoeg hebben van de coronamaatregelen. De Facebookgroep van Viruswaanzin telt net geen 11.000 leden, op het congres waren volgens de organisatoren "bijna duizend" leden aanwezig. Die leden zijn van diverse pluimage. Er zijn zelfstandigen en ondernemers bij uit zwaar getroffen sectoren zoals de horeca en de cultuursector. Hun belangrijkste bezorgdheid is dat ze zo snel mogelijk opnieuw aan het werk kunnen gaan. Maar evengoed vinden antivaxers en complotdenkers hun gading bij Viruswaanzin, zoals plastisch chirurg Jeff Hoeyberghs, die in een telefoongesprek met onze redactie beweert dat de coronacrisis een hoax is waarmee Bill Gates de wereld wil overnemen.

Diezelfde Hoeyberghs vertoeft trouwens wel vaker in de buurt van Verstraeten. Hoeyberghs typeert Verstraeten als “een wetenschappelijk denkende mens en een beslagen statisticus”. Dat in contrast met de rechtbank in eerste aanleg, die in januari de redeneringen van de eisers tegen de Belgische Staat “totaal onwetenschappelijk”, “cherry-picking” en “ad hominem” noemde. Hoeyberghs was overigens ook een van de eisers in die zaak. Verder sprak hij kort (virtueel) op de eerste bijeenkomst van Viruswaanzin en heeft hij zich naar eigen zeggen ingeschreven voor het ledencongres van vandaag. 

Wat wil Viruswaanzin?

De agenda van Viruswaanzin laat zich het gemakkelijkst samenvatten door wat de organisatie vooral niet wil. Kritiek tegen de aanpak van de overheid staat centraal. Deze zomer eiste de vzw in de rechtbank de afschaffing van de meeste coronamaatregelen: de afstandsregels, het mondmaskergebod, de avondklok, de sluiting van de horeca en het beroepsverbod voor contactberoepen, sportwedstrijden zonder publiek… 

(Lees verder onder de foto.)

Michael Verstraeten op het ledencongres van Viruswaanzin, vandaag.

Maar wat stelt Viruswaanzin dan in de plaats voor? De vzw roept al langer op tot bescherming van risicopatiënten en versterking van de zorgsector, maar ook tot het “ontslag van de regering en ontbinding van het parlement” en “ontslag van het hele actuele team adviseurs aan de regeringen”.

Als klap op de vuurpijl vraagt Viruswaanzin de “vervolging en berechting van alle verantwoordelijken”, en dat wereldwijd. Op het ledencongres van Viruswaanzin had Michael Verstraeten het vandaag over een "internationaal Neurenbergproces". Hoe zo'n proces er volgens Verstraeten uit zou kunnen zien, blijkt uit een tweet uit januari. “De rechter moet de mogelijkheid krijgen de doodstraf te overwegen”, schreef hij toen over de virologen die de Staat adviseren. Bij voorkeur gruwelijk en publiek, beaamde hij in een opvolgtweet, toen hem dat werd gevraagd. Die tweets zijn intussen niet meer terug te vinden. Verstraeten verwijderde ze na een tussenkomst van de Gentse balie.

Overigens is Viruswaanzin niet hetzelfde als het Nederlandse Viruswaarheid, al is de mogelijke verwarring te begrijpen. De Nederlandse vereniging heette aanvankelijk ook Viruswaanzin. Sleutelfiguren uit beide organisaties gingen ook al spreken op elkaars bijeenkomsten: Verstraeten bij Viruswaarheid en Viruswaarheid-jurist Jeroen Pols bij Viruswaanzin. Viruswaarheid-voorman Willem Engel nam ook een Facebookfilmpje op ter promotie van het Viruswaanzin-congres. Maar structurele banden zijn er niet.

Wat is Artsen Voor Vrijheid?

Michael Verstraeten duikt ook kort op in de geboortefoto’s van een andere groepering die zich luid laat horen in het coronadebat, Artsen Voor Vrijheid (AVV). 

AVV kwam de voorbije week verschillende keren in het nieuws. Dinsdag ontdekte de krant Het Nieuwsblad dat nietsvermoedende artsen op de website van AVV onterecht werden opgelijst als sympathisanten. Diezelfde dinsdagavond nog verdween de website van AVV offline, volgens henzelf na een cyberaanval door “Skepp, de universiteiten met hun filosofen, de overheid, en Gezondheid en Wetenschap”. Het is echter waarschijnlijker dat hun provider besloten heeft de website niet langer te hosten. Dat zou verklaren waarom het dagen duurde voor de site opnieuw online was. Op het moment van publicatie van dit stuk was de vorige versie van de website vervangen door één enkele tijdelijke pagina.

En een dag eerder, op maandag, diende huisarts Patrik Vankrunkelsven een klacht in bij de Orde der Artsen omdat AVV volgens hem de volksgezondheid in gevaar brengt. 

Bekijk hieronder een gesprek met Patrik Vankrunkelsven waarin hij uitlegt waarom hij besloot klacht in te dienen (lees verder onder de video).

Videospeler inladen...

"Verstandige artsen die twijfel creëren over een goed geneeskundig product, het vaccin, waar de maatschappij enorm nood aan heeft... Ik vind dat misdadig",  verklaart Vankrunkelsven zijn klacht tegen AVV. "Sommige mensen noemen dit de grootste crisis sinds de Tweede Wereldoorlog. Als er in een oorlog, wanneer er veel bloed nodig is om soldaten te verzorgen, artsen zouden zeggen dat je geen bloed mag geven, dan zouden je haren daar toch ook van overeind komen?"

Welke rol speelde Viruswaanzin precies bij het ontstaan van die AVV? “Met Viruswaanzin zagen we dat er in het buitenland websites bestonden waar dokters elkaar konden ontmoeten”, zegt Verstraeten. “We hebben aan onze IT’er (van Viruswaanzin, red.) gevraagd om ook zo’n internetplatform te maken. Toen was er dokter Hilde De Smet met haar docs4opendebate, en dat vonden we oké. We hebben haar toen die website gegeven. Schluss damit.” Daarmee was volgens Verstraeten de rol van Viruswaanzin uitgespeeld.

Hoewel Viruswaanzin en Artsen Voor Vrijheid zich in hetzelfde coronasceptische universum bevinden, schuurt het ook af en toe tussen beiden.

“We hebben trouwens andere standpunten”, gaat Verstraeten verder. “Viruswaanzin heeft opgeroepen om de vaccinaties te versnellen, en als ik het goed begrepen heb, is AVV net tegen vaccinaties. Dat krijg je toch niet aan elkaar geknoopt?”

Het klopt dat Verstraeten geen antivaxer is. En volgens onze informatie klopt het ook dat Viruswaanzin niet bepaalt wat er op de site van AVV te lezen valt.

Toch leeft er duidelijk sympathie tussen Verstraeten en AVV. Zo was de advocaat al te zien op het YouTube-kanaal van AVV. Het is ook opvallend dat Verstraeten, vooral een criticus van het beleid, het docs4opendebate-initiatief goedkeurt. Dat was een initiatief van onder anderen Hilde De Smet, die tot voor kort zelfstandig natuurarts was en zich volgens haar LinkedIn-profiel tegenwoordig “voltijds wijdt aan het doorgeven van haar kennis en ervaring”. Datzelfde docs4opendebate leidde tot een controversiële open brief vol corona-desinformatie. Eerder onderzoek van VRT NWS toonde aan dat de brief verspreid raakte over de hele wereld. 

Wat wil Artsen Voor Vrijheid?

Hoewel Viruswaanzin en AVV zich in hetzelfde universum van coronasceptici bevinden, schuurt het ook af en toe tussen beiden. Vooral de antivax-standpunten van AVV lijken daar de stap te ver te zijn voor Viruswaanzin. 

Laat antivaccinatiestandpunten nu net deel uitmaken van de core business van AVV. “Vaccinatieschade” kreeg zelfs een apart hoofdstuk op de website, voor die deze week offline ging. Op de website werden volop hoaxberichten gedeeld over mensen die overleden zouden zijn na een coronavaccinatie (tot zelfs “een nieuwe Holocaust” van vaccinatiedoden in Israël). Sommige daarvan, zoals het verhaal van een zwangere arts die een miskraam kreeg na haar vaccinatie, of zelfs een hele factsheet van AVV, werden al weerlegd door factchecks.

Niet toevallig duikt ook de antivax-arts Kris Gaublomme op bij symposia van AVV. Hij schreef het boek “Zorgwekkende gevolgen van vaccinaties”. Er loopt momenteel ook een procedure tegen hem bij de Orde der Artsen. 

Hilde De Smet van Artsen Voor Vrijheid in een YouTube-video: "Velen vrezen dat er microchips in het Moderna-vaccin zitten die via het internet of 5G data kunnen doorsturen, over je menstruatiecyclus of zelfs wat je denkt." (Ondertitels automatisch gegenereerd door YouTube)

Maar wie zijn die Artsen Voor Vrijheid dan? Moeilijk te zeggen. De offline gehaalde website van AVV was alvast bijzonder ondoorzichtig. Niet alleen werden er onterecht artsen opgelijst als sympathisanten van AVV, ook is niet duidelijk wie er achter de blogposts zat. Die "getuigenissen" waren anoniem en werden niet gecontroleerd. “De getuigenissen zelf checken we niet”, gaf De Smet eerder toe aan Knack. “We laten mensen schrijven wat ze willen.”(*) Met hoeveel de Artsen Voor Vrijheid dus werkelijk zijn, of hoeveel daadwerkelijke artsen (of zelfs maar leden) ze vertegenwoordigen, valt daardoor moeilijk te achterhalen.

Wel duidelijk is waar die gevoeligheid voor antivax-theorieën vandaan komt. Die tieren ook welig bij Bewuste Burgers, weer een andere beweging waaruit docs4opendebate en AVV zijn ontstaan. Op hun website staan weinig zorgwekkende blogposts en de meeste vergezochte complottheorieën gewoon door elkaar. Je leest er een pleidooi om ook mentale gezondheid in overweging te nemen bij de coronamaatregelen, maar evengoed claims dat de VN de controle over de wereld willen overnemen, dat 5G voor schadelijke straling zorgt, en… de (allang weerlegde) antivax-claim dat vaccins voor autisme zouden zorgen. 

Niet elke tegenstander van de coronamaatregelen is dus een antivaxer, of een complotdenker. Maar ze vinden elkaar wel bijzonder gemakkelijk.

(*) Onze redactie contacteerde Hilde De Smet voor een reactie. De Smet stond enkel een interview toe op voorwaarde dat VRT NWS de integrale video van het gesprek zou publiceren. Aangezien VRT NWS de standpunten van De Smet enkel kan brengen met de nodige redactionele omkadering, besloot VRT NWS niet in te gaan op die vraag.

Meest gelezen