Pexels

Kent burgemeester van Oudenaarde het plaatselijk dialect: "Wat is een  'tuuëveressebruuët' ?

Radio 2 heeft heel oude dialectwoorden uit de streek rond Oudenaarde opgezocht en voorgelegd aan de burgemeester van de stad, Marnic De Meulemeester (Open Vld) en taalexpert Veronique De Tier. "Rond nieuwjaar delen de inwoners 'kedzjoarkies' uit: nieuwjaarskoekjes. En aardappelen worden gebakken in een 'bermiete', een heel grote kookpan."

Een burgemeester moet toch het dialect van de inwoners van zijn stad of gemeente kennen. Radio 2 Oost-Vlaanderen heeft burgervader van Oudenaarde, Marnic De Meulemeester (Open Vld), getest op zijn kennis van het Oudenaardse dialect. Hij is geboren en getogen in deelgemeente Mater, en hij zat vorig jaar in de jury voor het Mooiste Dialectwoord van Oudenaarde. Het testen moet dus een fluitje van een cent zijn. Maar toen Dirk Ghijs in Start Je Dag zijn kennis van een aantal dialectwoorden testte, bleek dat toch moeilijker te zijn dan verwacht. 

"Kedzjoarkies"

Taalexpert Veronique De Tier van het Instituut voor de Nederlandse Taal geeft toe dat veel oude dialectwoorden niet meer zo courant gebruikt worden. Maar het woord "'kedzjoarkies' kent De Meulemeester wel, dat zijn typische nieuwjaarswafeltjes die in Oudenaarde en omstreken worden uitgedeeld op nieuwjaar.

Woorden die eindigen op 'ies' is zo typisch voor de streek rond Oudenaarde

Taalexpert Veronique De Tier

"Maar het is vooral de herkomst van het woord 'kedzjoarkies' dat interessant is", legt Veronique De Tier uit van het Instituut voor de Nederlandse Taal uit. "Het zou komen van het Franse 'quatre jours'. De koekjes worden gebakken op Nieuwjaar en dat tot 4 dagen nadien." En het woord heeft een mooie typische Oudenaardse uitspraak op het einde, zegt De Tier: "Woorden die eindigen op 'ies' is typisch voor de streek."

Een Oudenaardse oorveeg

Oudenaardse kinderen die stout waren, kregen een 'santewante'. Een woord dat ook moeilijk bleek om te herkennen voor de burgemeester. De Tier legt uit: "Dat is een heel oud woord voor 'oorveeg' en is eigenlijk bijna verdwenen. Het komt al voor in woordenboeken rond de 16e eeuw en wordt specifiek gebruikt op grondgebied Welden, in de streek rond Oudenaarde. Het woord verwijst naar het woord 'want', naar de hand dus. En 'sante' rijmt, dus een 'santewante' zou dus een oorveeg zijn."

Paddenstoelen kregen in het verleden allemaal benamingen die wezen op gevaar, zoals 'tuuëveressebruuët', 'spokenbrood' en 'wolvenbrood'
Taalexpert Veronique De Tier

Maar wat is het woord "tuuëveressebruuët"? De Tier: "Dat is een heel oude naam voor een paddenstoel. Paddenstoelen kregen in het verleden allemaal namen die wezen op gevaar. Dat werd gedaan specifiek voor kinderen om ervoor te zorgen dat zij ze niet zouden plukken. Ook 'spokenbrood' en 'wolvenbrood' werd gebruikt in de streek rond Oudenaarde."

 De burgemeester kent gelukkig wel nog veel Oudenaardse dialectwoorden, zoals "wepel". "Het is 'wepel' wil zeggen dat er niks is, een gebouw dat leegstaat bijvoorbeeld", zegt De Meulemeester. "Een 'bermiete' is een grote kookpan waar je aardappelen in klaarmaakte. 

"Eperus" of "stekel-egel"

Nog een aantal typische Oudenaardse woorden: een "piewit" is een kievit en een "geuving" is een vis. Een "kadijster" is een dadel en een "spoasie" is een kaft. "Een woord dat wél nog vaak gebruikt wordt in de streek is een 'eperus' of 'epelrus': een egel", zegt De Tier nog. "Of 'urs' of 'urts', of een 'stekelvarken' in de streek. 'Urs' komt van het Franse woord voor egel: 'hérisson'. Dat slaat dan op het laatste stukje van het woord. En 'eper' zou van een Frans woord komen dat stekel betekent. Samen is dat dan: 'stekel-egel'."

Meest gelezen