Reumageneesmiddelen blijken niet te werken bij coronapatiënten in Belgische ziekenhuizen

Uit een nieuwe Belgische studie blijkt dat drie verschillende geneesmiddelen tegen reuma geen impact hebben bij COVID-patiënten in onze ziekenhuizen. "In tegenstelling tot wat uit eerdere studies naar voren kwam, is er geen effect op de genezing, de duur van de ziekenhuisopnames of de overlevingskans", luidt de conclusie. Het is dan ook de vraag of de richtlijn voor het toedienen van middelen tegen reuma aan coronapatiënten niet moet worden herbekeken, vertelt de coördinator van de studie Bart Lambrecht aan VRT NWS. 

Aan de nieuwe studie namen 16 Belgische ziekenhuizen deel waarbij het Universitair Ziekenhuis (UZ) Gent de coördinatie op zich nam en het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) via zijn KCE Trials Programme de financiering. 

De reumageneesmiddelen tocilizumab, siltuximab en anakinra blijken volgens de studie geen impact te hebben bij de behandeling van Belgische coronapatiënten die in het ziekenhuis zijn opgenomen. Aan de studie namen 342 patiënten deel. We schetsen het verhaal in drie hoofdstukken. 

Reumageneesmiddelen en corona?

"Tijdens de eerste coronagolf zagen we overdreven afweerreacties in de longen van patiënten met een ernstig ziekteverloop", vertelt longarts en studiecoördinator Bart Lambrecht (UZ Gent en VIB-UGent). "We vonden stoffen in hun bloed die ook bij reumapatiënten de gewrichten doen ontsteken. Om die ontstekingsstoffen of cytokines bij reuma af te remmen, waren er al geneesmiddelen beschikbaar." 

Daarom is ook in België, net zoals in andere landen, de COV-AID-studie opgestart, om te zien of al bestaande geneesmiddelen eventueel ook werken tegen corona. "Door de cytokines IL-1 en IL-6 te blokkeren, hoopten we de overmatige ontsteking in de longen, die typisch is bij ernstige vormen van COVID-19, af te remmen." 

Die interleukine-1 en interleukine-6 zijn ontstekingsstoffen die ook koorts veroorzaken en bij overmatige hoeveelheden nadelig kunnen zijn voor hart, nieren, hersenen en lever. Bovendien veroorzaken ze ook overmatige bloedstolling en klontervorming bij patiënten. De overmatige productie van die ontstekingstoffen staat bekend als een "cytokinestorm".  

Het doel was om met bestaande geneesmiddelen ontstekingsreacties in de longen tegen te gaan

Niet het verhoopte resultaat?

Aan de studie namen dus bijna 350 gehospitaliseerde coronapatiënten deel. Zij kregen tocilizumab of siltuximab toegediend, middelen die IL-6 blokkeren, of anakinra, dat IL-1 blokkeert, zegt professor Lambrecht. "Sommige patiënten kregen naast de standaardbehandeling twee middelen tegelijk toegediend. We vergeleken hun vooruitgang met die van 76 andere patiënten die enkel de standaardbehandeling kregen, met onder andere zuurstof en de ontstekingsremmer Dexamethason."

Op dit moment geven heel wat Belgische ziekenhuizen tocilizumab aan COVID-19-patiënten, maar de Belgische COV-AID-studie leverde niet de verhoopte resultaten op en trekt het gebruik van reumamedicatie zelfs in twijfel

Enerzijds zagen de onderzoekers een "mooie vermindering" van de ontstekingswaarden in het bloed van de patiënten die reumamedicatie kregen, maar daar stopte het. Lambrecht: "De behandeling had geen enkel effect op de snelheid waarmee ze beter werden, zelfs niet bij de meest zieke patiënten. Ze werden even vaak opgenomen op de afdeling Intensieve zorg, bleven even lang afhankelijk van zuurstof en kunstmatige beademing, en hun overlevingskans verbeterde niet."

Patiënten die de extra middelen kregen werden niet sneller beter, en moesten even vaak naar intensieve

Is dit nu einde verhaal?

Eerder gaven andere, internationale studies wisselende uitkomsten. Zo toonden twee studies  RECOVERY en REMAP-CAP onlangs aan dat het reumamedicijn tocilizumab het sterftecijfer doet dalen en het verblijf op intensieve verzorging inkort. Zes eerdere studies toonden dan weer aan dat reumamedicatie niet werkt. Die conclusie wordt nu dus bevestigd door de Belgische COV-AID-studie. 

"Het gaat bij RECOVERY en REMAP-CAP om grote studies in Engeland en Nederland", duidt professor Lambrecht. "Maar daar belanden, vergeleken met België, meer patiënten op intensieve die er erger aan toe zijn." 

Het kan dus te maken hebben met de prognose van de controlegroep. Doet die het slecht, dan zal het resultaat van de behandelde groep relatief gezien beter zijn. "In zowel de RECOVERY- als REMAP-CAP-studie kende die controlegroep een zeer hoog sterftecijfer: 35% van de patiënten behandeld met de standaardbehandeling overleed. In ons land stierf slechts 15% van die groep."

Voor het Belgische systeem heeft dit weinig zin

De conclusie van professor Lambrecht is dan ook klaar en duidelijk: "Voor het Belgische systeem hebben die (extra reuma)geneesmiddelen voor coronapatiënten in de ziekenhuizen weinig zin. Je kan die studies niet zomaar vergelijken. In de RECOVERY- en REMAP-CAP-studie ligt de sterfte veel hoger dan de gemiddeld 14 à 15 procent bij ons. We hebben nu acht onderzoeken die negatief zijn tegenover twee positief. Bovendien is het Belgische onderzoek gehouden in 16 ziekenhuizen en heeft het een brede representatie."

Onlangs is in België de richtlijn nog veranderd, en werd besloten om de reumageneesmiddelen méér in te zetten (tocilizumab is 10 dagen geleden toegevoegd aan de lijst voor behandeling van ernstig zieke patiënten, red.). "Eigenlijk zou die richtlijn beter worden herbekeken. We hadden misschien beter gewacht op de uitkomst van dit onderzoek." De geneesmiddelen in kwestie zijn immers niet goedkoop. 

Intussen wordt in België wel  verder onderzocht of bepaalde patiënten uit de COV-AID-studie eventueel toch nog baat zouden kunnen hebben bij een reumabehandeling.

De nieuwe richtlijn over de reumageneesmiddelen zouden we best opnieuw aanpassen

Meest gelezen