Zitten er echt een half miljoen vaccins ongebruikt in onze vriezers? En kan de vaccinatie echt niet versneld worden? 

Nu de coronamaatregelen nog maar eens verstrengd zijn en de epidemie maar niet onder controle lijkt te geraken, vragen velen zich af waarom er niet méér en sneller gevaccineerd kan worden. De cijfers doen immers uitschijnen dat een half miljoen vaccins ongebruikt in vriezers en koelkasten blijven. Kunnen die niet beter meteen worden ingezet om zo de vaccinatiecampagne te versnellen? Het antwoord lijkt niet zo eenvoudig. 

Beschikbaarheid vaccins

Eerst dit: je kan maar zoveel vaccins toedienen als er beschikbaar zijn. Ons land had er meer kunnen hebben als producenten als AstraZeneca hun afspraken zouden nakomen. AstraZeneca heeft nog niet de helft van de vaccins geleverd die het ons land beloofd had.  Andere landen zitten ook met dat probleem. 

Zo heeft ons land op dit moment van alle producenten in totaal zo'n 2 miljoen vaccins ontvangen, waarvan er 1,5 miljoen zijn toegediend (zie grafiek hieronder). Een simpele rekensom leert dat een half miljoen vaccins nog niet gebruikt zijn en dus nog ergens liggen te wachten tot ze worden ingespoten. 

Een half miljoen lijkt veel. Maar Gudrun Briat van de Taskforce Vaccinatie wil het cijfer graag relativeren: "65.000 van die vaccins zijn intussen al wel toegediend maar zijn nog niet geregistreerd in de databank. Die horen dus eigenlijk niet tot dat half miljoen. Daarnaast zijn er 11.000 vaccins die we bewaren als reserve, om te kunnen gebruiken als er bijvoorbeeld tijdens het transport vaccins verloren gaan." 

"230.000 vaccins hebben intussen al wel een bestemming gekregen maar zijn officieel in transitie. Dat betekent dat ze onderweg zijn naar een vaccinatiecentrum of ziekenhuis, of nog wachten op transport. 176.000 vaccins hebben we nog maar net deze week gekregen en hebben we nog niet kunnen inplannen. De overige bewaren we omdat ze bedoeld zijn om als tweede dosis toe te dienen. Als je de optelsom maakt, kun je moeilijk beweren dat er vaccins ongebruikt in de vriezer blijven liggen. Elk vaccin krijgt uiteindelijk een bestemming." 

Doorlooptijd van 14 tot 18 dagen

Vaccins hebben een zogenoemde doorlooptijd. De doorlooptijd is de tijd die verstrijkt tussen de dag waarop vaccins in ons land arriveren en de dag waarop ze in een arm verdwijnen. Gemiddeld bedraagt de doorlooptijd 14 tot 18 dagen. Dat lijkt lang, maar het heeft ook een reden.

"In Vlaanderen krijgen mensen een uitnodiging om zich twee weken later te laten vaccineren," legt Joris Moonens van het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid uit. "De uitnodiging wordt verstuurd zodra de vaccins in het land zijn. Voor de vaccins die deze week in ons land zijn toegekomen (de week van 22 maart), krijgen de mensen dus een uitnodiging om zich te laten vaccineren in de week van 5 april.  Als iemand kiest om zich op de laatste dag van die week te laten vaccineren, dan kan de doorlooptijd inderdaad oplopen tot 18 dagen en meer."  

Het Agentschap Zorg en Gezondheid vat het zo samen:

Kan het sneller?

"Is dat lang? Ja, maar ik betwijfel of het echt sneller kan", reageert Moonens. "Je moet mensen tijd geven om zich te organiseren. Sommigen hebben hulp nodig om naar een vaccinatiecentrum te gaan en die hulp is niet altijd meteen beschikbaar. En ook de vaccinatiecentra hebben tijd nodig om zich te organiseren. Hoeveel personeel hebben ze nodig om hoeveel mensen in te enten? Daar hebben ze maar eerst zicht op als ze weten hoeveel vaccins ze ter beschikking krijgen. En dat kunnen wij hen alleen maar meedelen als we zeker weten hoeveel vaccins wij onder de vaccinatiecentra kunnen verdelen. Daarvoor zijn we helaas afhankelijk van de leveringen van de producenten. En vooral van hun stiptheid."    

Je moet mensen tijd geven om zich te organiseren. Sommigen hebben hulp nodig om naar een vaccinatiecentrum te gaan en die is niet altijd meteen beschikbaar.

Joris Moonens, Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid

Voor de vaccins van Pfizer is de doorlooptijd trouwens korter: 3 tot 9 dagen. "Dat komt omdat Pfizer een betrouwbare leverancier is", legt Moonens uit. "Als Pfizer belooft dat ze op dag X zoveel vaccins zullen leveren,  dan zijn die vaccins er ook. Voor de Pfizer-vaccins kunnen we al uitnodigingen versturen nog voor ze geleverd zijn.  Zo winnen we inderdaad tijd. Een Pfizer-vaccin kunnen we al toedienen de week nadat het geleverd is. Zo wordt de doorlooptijd korter." 

Ook bij de Taskforce Vaccinatie betwijfelen ze of het op dit moment echt sneller kan. "We horen wel eens de opmerking waarom vaccinatiecentra niet dag en nacht doorwerken, zeven dagen per week." zegt Gudrun Briat. "Maar wat voor zin heeft dat als ze op een week maar 3.000 vaccins kunnen plaatsen? Het probleem zit bij de leveringen die we van de producenten krijgen. Die zijn op dit moment te onregelmatig en te klein om op korte termijn veel mensen te kunnen inenten."  

En wat als we de tweede prik uitstellen?

De vaccins die op dit moment in ons land worden gebruikt (Pfizer, AstraZeneca en Moderna), vereisen dat ze worden toegediend in twee dosissen. Alleen zo bieden ze een optimale bescherming, aldus de producenten. Maar intussen zijn er studies die aantonen dat ze ook al na één dosis beschermen, tegen ernstige symptomen en ziekenhuisopnames.      

Er gaan dan ook stemmen op om de tweede prik uit te stellen en eerst zoveel  mogelijk mensen een eerste dosis toe te dienen. Denemarken en het Verenigd Koninkrijk doen dat al. Het verklaart mee waarom er in die landen al meer mensen gevaccineerd zijn dan bij ons.

Joris Moonens gelooft niet dat die strategie de vaccinaties in ons land meteen zou versnellen. "Van de 190.000 vaccins die volgende week in Vlaanderen worden toegediend,  zijn er 150.000 als eerste dosis bedoeld. De week daarop verwachten we 250.000 vaccins waarvan opnieuw de grote  meerderheid als eerste dosis wordt toegediend. Zoveel meer mensen zou je dus niet kunnen inenten als we al die vaccins voor een eerste prik zouden gebruiken."

De Hoge Gezondheidsraad  blijft voorlopig vasthouden aan de twee dosissen omdat zij onvoldoende bewijzen ziet dat één dosis al voldoende zou beschermen. Zolang zij haar standpunt niet wijzigt, zal ons land het voorbeeld van Denemarken en het Verenigd Koninkrijk sowieso niet kunnen volgen.     

BEKIJK - In deze video vertelt viroloog Johan Neyts over de bijwerkingen van vaccins en hoe die onderzocht worden.

Videospeler inladen...

Meest gelezen