IN KAART: De slechtvalk is helemaal terug, kijk mee in hun nesten en spot het eerste kuiken

Begin april zal het eerste kuiken van een slechtvalkennest uitkomen dit jaar. Het eerste van minstens 200 jongen die jaarlijks uitvliegen. Met dat aantal is de slechtvalk weer helemaal terug. In de jaren 60 was de soort uitgestorven in onze streken. Op onze kaart kan je zien waar er een nest is dat uitgerust is met een nestcamera.

Slechtvalken zijn roofvogels en alle roofvogels zijn beschermde dieren in Europa. In 1958 had het laatste koppel in Vlaanderen gebroed. Intussen zijn ze terug en groeit hun aantal jaar na jaar. De populatie is nu groot en sterk genoeg om te overleven, zegt jan Rodts van Vogelbescherming Vlaanderen. De meeste broedplaatsen vinden we nu in de provincie Antwerpen, vooral in de haven. “Slechtvalken broeden op hoge plaatsen en in havengebied heb je veel hoge constructies als koeltorens of schouwen en daar hangen nogal wat nestkasten.” Het eerste ei in Antwerpen is dit jaar gelegd op 2 maart in een nestkast op de schoorsteen bij Agfa-Gevaert in Mortsel. 

Op deze kaart kan je de nestlocaties zien die uitgerust zijn met een camera (lees verder onder de kaart):

Duwtje gekregen om te broeden

De voorbije decennia waren steden en gemeenten vragende partij om op hun grondgebied op een hoog gebouw een nestkast te plaatsen. Dat is omdat slechtvalken een overlast aan stadsduiven kunnen tegengaan, volgens Rodts. Slechtvalken eten graag duiven, iets wat duivenliefhebbers niet zo leuk vinden, want ze durven wel eens een onervaren jong van een wedstrijdduif oppeuzelen. Maar volgens  Rodts verkiezen roofvogels eerder stadsduiven op het menu. “Ze kiezen de makkelijkste weg om aan een prooi te geraken en stadsduiven zijn in slechtere conditie dan wedstrijdduiven en dus een makkelijker prooi.” Intussen hoeven er geen nestkasten meer bij te komen, vindt de vogelbescherming.

Uitgestorven sinds 1958

“De slechtvalk was bij ons uitgestorven sinds 1958, dan heeft het laatste koppel hier gebroed. Het eerste succesvolle nieuwe broedsel is van 1996 in een nestkast in Oost-Vlaanderen tegen de koeltoren van Doel, dat was 1 ei met levend jong. Oost-Vlaanderen was toen koploper met nieuwe broedparen. Hun aantal is tussen 1996 en 2015 gestegen van 1 naar 20.”

In West-Vlaanderen verliep de terugkomst van de slechtvalk trager. “Daar duurde het tot 2004 eer er een paar met succes heeft gebroed.” De eieren van de valken op de toren in Kortrijk, zullen dit jaar vermoedelijk niet uitkomen denkt Rodts, omdat het mannetje een ander vrouwtje heeft gekozen en de eieren zijn koud geworden. 

Sinds 2005 ging het overal snel. "In Antwerpen zaten we in 2015 aan 28 broedparen. Vlaams-Brabant samen met Brussel had 16 broedparen en Limburg 13. De jongste cijfers dateren van 2015, intussen zijn het er overal meer." Limburg telde vorig jaar 14 koppels slechtvalken en 24 jongen op 8 locaties.

“Als we de cijfers van 2015 extrapoleren naar 2020 dan hebben we een aantal van minstens 200 jongen die elk jaar met succes uitvliegen.” 

Big Brother

Een slechtvalk is de snelste vogel ter wereld, in duikvlucht kan hij een snelheid van bijna 300 km/u halen. Rodts vindt het supermooie en indrukwekkende vogels. “Ze aanvaarden gemakkelijk kunstmatige nestgelegenheid.” Daarom is het makkelijk voor vogelliefhebbers om een nestkast te plaatsen en er een camera bij te zetten. “Je kan het aanbrengen van de prooien zien, hen zien aanvliegen en de kast binnenhuppelen, dat zijn spectaculaire beelden. Je kijkt als een soort van big brother mee in het huis van die vogels. Dit  is van onvoorstelbare educatieve waarde. Mensen kunnen van de ene nestkast naar de andere zappen om te zien welke valk het eerst legt of kuikens krijgt.” 

Elke provincie heeft minstens 1 slechtvalkennest dat je met een camera kan volgen, dat zie je op de overzichtskaart. Er zijn veel meer broedplaatsen waar geen camera's op gericht zijn. In Tongeren komt er nog een camera bij op het Vesaliusziekenhuis. 

Te veel slechtvalken?

Slechtvalken zorgen automatisch voor een soort van geboortebeperking, legt Rodts uit. Een slechtvalk laat het nooit zover komen dat hij geen voedsel meer zal vinden. “We krijgen vaak het verwijt van ‘met jullie nestkasten allemaal, straks zit het hier vergeven van de valken’, maar zover zal het nooit komen.” Het bestaan van de roofvogels hangt sterk af van de voedselketen.

‘Straks zit het hier vergeven van de valken’, die kritiek krijgen we vaak, maar zover zal het nooit komen

Jan Rodts

“Een valk zal er eerder voor zorgen dat hij maar 2 eieren legt in de plaats van 4. Bijvoorbeeld in Sint-Niklaas vorig jaar waren er 4 eieren, maar er zijn er maar twee van uitgekomen. Als er voedselgebrek is dan aarzelen de ouders niet om het jongste jong op te offeren om het oudste groot te brengen. Dat klinkt luguber, maar dat is zo.”

Niet alle eieren van slechtvalken komen uit en de jonge vogels overleven ook niet allemaal. "Ze breken soms een poot bij de inslag als ze in volle snelheid een prooi vangen." De overlevende vogels zoeken ook allemaal een nieuw eigen territorium, dat is vaak buiten ons land. 

Meest gelezen