Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved

De weg naar Schotse onafhankelijkheid lijkt vrij, of spelen onderlinge vetes de Schotse nationalisten uit elkaar?

In Schotland wil de vroegere minister-president Alex Salmond zijn rivale en huidig minister-president Nicola Sturgeon naar de kroon steken met een nieuwe nationalistische partij, Alba. Op 6 mei trekken de Schotse nationalisten dus in gespreide slagorde naar de parlementsverkiezingen, en dat vermindert de kansen om de Schotten warm te maken voor een nieuw onafhankelijkheidsreferendum.

Highland Games

Bijna 24 jaar geleden, in september 1997, liep ik ergens in de Schotse Hooglanden rond met een cameraploeg op de Highland Games, de jaarlijks terugkerende clanspelen waarbij stoere bonken in kilt met palen gooien, touwtrekken of kogelstoten. Aan de zijlijn zijn er competities doedelzakspelen en folkloristisch dansen.

Het was enkele dagen voor het autonomiereferendum: de Schotten kregen de vraag voorgeschoteld of ze een eigen parlement en regering met beperkte bevoegdheden wensten. De meeste toeschouwers die ik toen interviewde zegden, op enkele uitzonderingen na, enthousiast ja. Dat was uiteindelijk ook het resultaat van het referendum: 74 procent koos voor autonomie.

Videospeler inladen...

Koek en ei

Zeventien jaar later hoopten de Schotse nationalisten van de SNP, de Schotse Nationale Partij van minister-president Alex Salmond, dat de autonomie het verlangen naar Schotse onafhankelijkheid alleen maar zou hebben aangewakkerd. Het was een misrekening: 55 procent stemde bij een referendum voor de unie met Engeland. Schotland zou niet onafhankelijk worden en Alex Salmond maakte als minister-president plaats voor zijn pupil en vertrouwelinge Nicola Sturgeon. Toen was alles nog koek en ei tussen de twee.

Sindsdien is er veel gebeurd. Brexit, om maar één ding te noemen. De meeste Britten waren voor een brexit, maar de Schotten niet. Ze werden tegen hun zin uit de Europese Unie getrokken, en nu is een afscheiding van Groot-Brittannië de enige kans om weer bij de EU te komen.

Schotland heeft zoveel troeven

Enkele dagen voor de politieke brexit van 31 januari 2020 liep ik door de straten van de hoofdstad Edinburgh. "Onafhankelijkheid", riepen twee jonge vrouwen, die zonet een kantoorgebouw verlaten hadden, in koor. "Schotland heeft zoveel troeven en de Engelsen zuigen ons leeg." Een baardige zestiger: "Ik was de vorige keer ook al voor onafhankelijkheid, en nu zeker." 

De Engelse Kirsty Hughes van het Schotse Studiecentrum voor Europese Relaties, die ik die ochtend ontmoet in de bar van het majestueuze Scotsman Hotel windt er geen doekjes om: "Schotland wordt onafhankelijk. Je kunt dat een tijdje tegenhouden, maar niet voor eeuwig."

Videospeler inladen...

Queen of Scots

En er is de enorme populariteit van Nicola Sturgeon, ook weleens de Queen of Scots genoemd. Ze heeft de reputatie van een bekwaam en efficiënt politiek leider te zijn, transparant en ook nog benaderbaar. Ze is het niet zo geheime wapen van de nationalisten, die zich al verheugen op een herkansing van 2014 en op een nieuw onafhankelijkheidsreferendum, IndyRef2, noemen ze dat daar. 

Onderlinge vetes

Maar eerst zijn er nog de parlementsverkiezingen van 6 mei. Als de SNP erin slaagt een absolute meerderheid te halen, en die kans is groot, komt er vrijwel zeker een referendum. De weg lijkt dus vrij naar Schotse onafhankelijkheid. Wat kan de Schotten nog tegenhouden?

Onderlinge vetes. En meer bepaald die tussen Nicola Sturgeon en haar mentor Alex Salmond, de man die ontslag nam na het mislukte referendum van 2014. Toen waren ze nog twee handen op één buik. Nu, zeven jaar later,  kunnen ze elkaars bloed drinken en heeft Salmond zijn eigen partij opgericht, Alba, de Keltische naam voor Schotland.

Duistere macht

Salmond beschuldigt Sturgeon ervan dat zij de duistere macht is achter de rechtszaak die meerdere vrouwen tegen hem hadden aangespannen vanwege poging tot verkrachting. Salmond is daar intussen van vrijgesproken, maar de vete tussen de twee woekert voort.

Sturgeon en Salmond: toen alles nog koek en ei was
© Lesley Martin 2014

Nog maar enkele weken geleden kwam Sturgeon onder vuur te liggen omdat ze volgens een parlementaire commissie het parlement "foutieve en misleidende informatie" had gegeven over de zaak. Dat was weliswaar onbewust gebeurd, oordeelde diezelfde commissie, en onafhankelijke onderzoekers pleitten haar ook al vrij van wangedrag, maar de affaire laat een bittere smaak na.

Bizarre gedachte

Vooralsnog lijkt de vete tussen Sturgeon en Salmond weinig sporen na te laten in de opiniepeilingen, maar dat kan veranderen nu Salmond heeft aangekondigd met een eigen partij de verkiezingen in te gaan. Het is onvermijdelijk dat Alba stemmen zal afsnoepen van de reguliere Schotse Nationale Partij, ook al houdt Salmond staande dat twee nationalistische partijen sterker zijn dan één. Het is een bizarre gedachte: het is niet omdat er twee nationalistische partijen zijn dat er ook meer kiezers voor hen zullen stemmen.

Omgekocht met Engels goud

Meer dan drie eeuwen na de Act of Union zijn de tektonische platen onder het Verenigd Koninkrijk aan het schuiven. In 1707 besloten Engeland en Schotland voortaan samen op te trekken. Kwatongen beweren dat de Engelse regering toen fortuinen uitgaf aan het omkopen van Schotse aristocraten. 

De gewone Schotten hadden geen goed oog in de unie met Engeland. "Bought and sold for English gold", schreef Schotse nationale dichter Robert Burns acht decennia later verontwaardigd, gekocht en verkocht met Engels goud. De nationalistische Schotten hebben dat nog altijd niet verteerd, ze hebben een lang geheugen.

Andere prioriteiten

Tijdens de Highland Games in 1997 wil een joviale, buikige man in kilt me graag te woord staan: "Het wordt tijd dat we autonomie krijgen. Als dat betekent dat we meer belastingen moeten betalen, dan is dat maar zo, want wij hebben andere prioriteiten dan de Engelsen." 

Als ik hem vraag wat die prioriteiten dan zijn, antwoordt hij beslist: "Gezondheidszorg, onderwijs, en de ouderen bijstaan." Het Engelse goud kan dan al, in 1997, alsmaar minder Schotten bekoren. Benieuwd hoe het er nu, 24 jaar later, uitziet. Nog even geduld.

Meest gelezen