CHECK: Neen, aanstaande zaterdag is het niet "Nationale Verkrachtingsdag"

Al enkele weken circuleren op sociale media berichten die waarschuwen dat zaterdag 24 april zou zijn uitgeroepen tot “National Rape Day” ofwel “Nationale Verkrachtingsdag”. Vrouwen worden door influencers op sociale media aangemoedigd om zich te beschermen of zelfs te bewapenen. Maar het verhaal is - gelukkig - volledig verzonnen. Hoe raken dergelijke valse berichten verspreid? En wat is de bedoeling hiervan?

In heel wat TikTok-filmpjes, waarvan het populairste meer dan 1 miljoen likes verzamelde, wordt de voorbije weken en dagen geschokt gereageerd op een vreemd bericht. Zaterdag 24 april zou zijn uitgeroepen tot een soort officiële “verkrachtingsdag”. Daarbij wordt verwezen naar bepaalde video’s waarin “zes mannen” of, in andere versies, “aanranders en kinderverkrachters” elkaar zouden aanmoedigen om op 24 april mensen te verkrachten, aangezien dat een dag lang “legaal” zou zijn.

Meisjes en vrouwen worden aangemoedigd om het veilig te houden. Er wordt via die filmpjes op sociale media opgeroepen om binnen te blijven, niet alleen de straat op te gaan of “iemand aan te spreken als ze zich onveilig voelen”. Er circuleren tips voor zelfverdediging en zelfs recepten voor huisgemaakte pepperspray.

Lees verder onder de Instagram-video van nws.nws.nws:

Broodjeaapverhaal

Wees in ieder geval gerust: er bestaat helemaal geen “Nationale Verkrachtingsdag”. Het bericht is een typisch voorbeeld van een ‘broodjeaapverhaal’ of urban legend, een ongefundeerd gerucht dat telkens opnieuw wordt doorverteld, tot er verschillende varianten circuleren met andere details.

De precieze oorsprong van het verhaal over de "verkrachtingsdag" is voorlopig nog onduidelijk. Op de website Urban Dictionary - een online woordenboek voor Engelse internet- en jongerentaal - waren al jaren onder “National Rape Day” enkele ingestuurde (en ondertussen verwijderde) definities terug te vinden. Mogelijk ligt daar de oorsprong van het verhaal: bij een misbegrepen poging tot zwarte humor.

TikTok-filmpjes die waarschuwen voor de "verkrachtingsdag" halen soms honderdduizenden likes. Bron: TikTok.

Maar recente video’s waarin zou worden opgeroepen tot een dergelijke “verkrachtingsdag” zijn nergens werkelijk terug te vinden. Dat meldt ook een woordvoerder van TikTok: “[Dit] is afschuwelijk en zou een directe inbreuk zijn op onze gebruiksvoorwaarden. Hoewel we geen bewijs gezien hebben dat dit ‘trending’ zou zijn op ons platform, blijft ons veiligheidsteam alert en zouden we dergelijke inhoud verwijderen.”

Voor views en likes

Het delen van broodjeaapverhalen wordt in de hand gewerkt omdat mensen graag hun naasten waarschuwen voor gevaar, zelfs indien ze twijfelen of dit bericht klopt. De praktijk dateert al van lang voor het ontstaan van sociale media. Toen verspreidden de verhalen zich mondeling of via kettingbrieven. De opkomst van sociale media heeft dat proces exponentieel versneld.

Zeker wanneer een onderwerp snel populair wordt op sociale media, is bij vele socialemediagebruikers de neiging groot om er ook een eigen mening aan toe te voegen. Heel wat influencers hebben daarom ook een filmpje opgenomen om te waarschuwen voor de zogezegde “Nationale Verkrachtingsdag”. Maar veel tiktokkers die meegaan in het nepverhaal doen dat voor de views en de likes, die krijgen ze door in te spelen op emoties van anderen.

Vorig jaar nog circuleerde een gelijkaardig verzonnen bericht over rozenverkopers in Brussel. Die rozen mocht je nooit aannemen, klonk het toen, want er zat "een zendertje in” waarmee je gevolgd, gekidnapt, verkracht of in de prostitutie gedwongen werd. Ook dat verhaal ging viraal op Twitter en TikTok maar was eigenlijk nergens op gebaseerd.

Zijn broodjeaapverhalen gevaarlijk?

Sommigen die het bericht delen op sociale media vermelden dat ze niet zeker zijn of het bericht klopt, of dat het mogelijk om een “zieke grap” gaat. Wie dergelijke bangmaakverhalen deelt, ziet er inderdaad meestal geen graten in wanneer het verhaal uiteindelijk niet blijkt te kloppen. “Better safe than sorry”, klinkt het dan ter verdediging. En extra alertheid over straatintimidatie kan toch geen kwaad?

Maar virale broodjeaapverhalen hebben in het verleden al daadwerkelijke schade aangericht. Niet alleen maken ze bepaalde groepen in de maatschappij onnodig verdacht, soms leiden ze tot massahysterie die ernstige gevolgen heeft. Het bekendste voorbeeld zijn de Indiase ‘WhatsApp-lynchings’ waarbij de voorbije 5 jaar al meer dan 20 doden vielen. Nadat ongefundeerde berichten over dieven of kinderontvoerders in de regio zich via WhatsApp over het Indiase platteland verspreidden, werden verschillende onschuldige toevallige passanten door opgezweepte massa’s vermoord op verdenking van diefstal of ontvoering.

Herbeluister hier het gesprek dat journalist en expert sociale media Tim Verheyden hierover had op Radio 2 in het programma "Spits":

Meest gelezen