AFP or licensors

Waarom de dood van de president van Tsjaad de wereldleiders zorgen baart

De pas herkozen president van Tsjaad, Idriss Déby, is maandag gesneuveld tijdens een veldslag tegen een rebellenleger. Vandaag wordt hij begraven. Waarnemers, regionale en internationale leiders maken zich intussen grote zorgen. De dood van Idriss Déby zou wel eens grote gevolgen kunnen hebben. 

Wat voorafging

Afgelopen weekend besluit president of "maarschalk" Idriss Déby om - in afwachting van de resultaten van de presidentsverkiezingen - zich bij zijn troepen in het noorden van het land te vervoegen. Hij heeft altijd graag op het terrein vertoefd, tussen zijn militairen.

Hij stuurt er zijn soldaten aan in de strijd tegen rebellen die een week daarvoor vanuit Libië de grens waren overgestoken. Hun doel: de Tsjadische hoofdstad Ndjamena innemen en Déby afzetten. In dat laatste zijn ze kennelijk geslaagd. De president raakt levensgevaarlijk gewond door een bom die vlak bij zijn voertuig ontploft, aldus een mededeling van het leger. Hij sterft onderweg naar het ziekenhuis.

Bekijk hier de reportage van "Terzake" en lees voort onder de video:

Videospeler inladen...

Enkele uren vóór dat nieuws verspreid wordt, maakt de verkiezingscommissie de resultaten van de presidents­verkiezingen bekend: Déby wint met 79,3 procent van de stemmen en haalt een zesde ambtstermijn binnen. Hij regeert al meer dan 30 jaar. 

Volgens een reconstructie van het tijdschrift Jeune Afrique is hij op dat moment al dood.

Enkele uren later kondigt de legertop aan dat een militaire overgangsraad de macht overneemt. Déby wordt opgevolgd door zijn zoon en viersterrengeneraal Mahamat Idriss Déby (37), bijgenaamd "Kaka". (Kaka betekent "grootmoeder", Mahamat is opgevoed door zijn grootmoeder.)

Zowel binnen als buiten Tsjaad wordt de evolutie nu met argusogen gevolgd, want velen beseffen wat de gevolgen kunnen zijn. 

De overleden president Déby tijdens de presidentsverkiezingen
Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved.

Politieke machtsstrijd

De oppositie noemt de snelle aanstelling van Mahamat "Kaka" en de installatie van de militaire overgangsraad een staatsgreep. Volgens de grondwet moet de parlementsvoorzitter de president opvolgen. Naar verluidt heeft die geweigerd.

De grondwet voorziet ook in nieuwe verkiezingen binnen zes maanden. Nu zouden die er pas over achttien maanden komen. Gaat de bevolking dat pikken, nu er zich eindelijk een kans aandient voor meer democratie? De bevolking leeft al meer dan 30 jaar met de ijzeren vuist van Idriss Déby.

Binnen het leger zit alvast niet iedereen op dezelfde lijn. Een deel van de officieren zegt tegen dit scenario te zijn.

Ook internationaal zijn er meningsverschillen. De Europese Unie vraagt respect voor de grondwet en de Verenigde Staten dringen aan op een overgangsregering van burgers, geen militairen. Frankrijk daarentegen - de vroegere kolonisator - steunt de overgangsraad wel. De stabiliteit in de regio is nu belangrijker, zegt de Franse minister van Buitenlandse Zaken Jean-Yves Le Drian. 

Copyright 2020 The Associated Press. All rights reserved.

De rebellen naderen de hoofdstad

Ook de rebellen vormen een bedreiging voor de nieuwe machthebbers. Ze zouden tot op 200 à 300 kilometer van de hoofdstad Ndjamena genaderd zijn en zeggen dat ze die gaan innemen.

Vele van de 1 miljoen inwoners van Ndjamena beginnen de stad al te ontvluchten. Buurland Nigeria heeft zijn grenzen met Tsjaad gesloten.

De rebellen zijn voormalige militairen die zich hebben georganiseerd in buurland Libië. Ze willen de democratie herstellen, zeggen ze. Volgens analisten hebben ze de zware wapens van hun Libische vrienden meegenomen.

De vraag is hoe het Franse leger reageert. Dat heeft zijn belangrijkste basis in de regio in Tsjaad gevestigd (met zo’n 1000 militairen), en heeft Idriss Déby altijd gesteund. Onlangs hebben ze de rebellen nog helpen verjagen.

De Franse president Emmanuel Macron reist persoonlijk naar Tsjaad om de uitvaart van Déby bij te wonen. Hij moet vrezen voor zijn veiligheid, lieten de rebellen weten.

De overleden Tsjadische president Idriss Déby en de Franse president Emmanuel Macron

Buurlanden vrezen chaos

Tsjaad is onder Idriss Déby een belangrijke pion geworden op het schaakbord dat de Sahelregio is. Waar chaos dreigde, stuurde hij zijn leger. Déby stond bekend als een uitstekend militair strateeg en zijn leger als een van de beste, meest geharde in Afrika.

Déby was bijvoorbeeld net belangrijke onderhandelingen aan het leiden in de Centraal-Afrikaanse Republiek, die nu zomaar weer in een burgeroorlog zou kunnen verglijden. In de hoofdstad Bangui houden ze nu hun hart vast.

Voor de internationale gemeenschap was Déby een betrouwbare partner. Ze vergaven hem de corruptie (hij zou een groot deel van de olie-inkomsten van Tsjaad zelf hebben opgestreken) en schendingen van de mensenrechten, want hij zorgde voor stabiliteit in een ontvlambare regio. 

Vrees voor internationale strijd tegen terreur

Tsjaad is zeer belangrijk in de strijd tegen terreur in de Sahel, die de laatste jaren alleen maar toeneemt. Terreurgroepen gelinkt aan IS en Al Qaeda maken steeds meer doden in Mali, Niger en  Burkina Faso.

En dat ondanks de aanwezigheid van duizenden Afrikaanse en Europese vredessoldaten (waaronder ook ruim 200 Belgische militairen). In die vredesmacht zijn de Tsjadische soldaten heel belangrijk. Enkele maanden geleden nog stuurde Tsjaad 1200 soldaten naar het terreurgebied.

Frankrijk – dat aanwezig is met meer dan 5000 militairen – is als de dood dat de Tsjadische generaals die soldaten nu zullen terugtrekken om zich te concentreren op het binnenland. Dat zou een enorme klap kunnen betekenen voor de internationale strijd tegen terreur in de Sahel.

Uit Burkina Faso kwamen gisteren al de eerste getuigenissen van mensen die de Tsjadische troepen zagen vertrekken, vermoedelijk terug naar Tsjaad.

Opmars rebellen in rode stippelijn

Franse militairen in strijd tegen terrorisme: Operation Barkhane in blauwe cirkels: Mauritanië, Mali, Burkina Faso, Niger en Tsjaad.

Copyright 2020 The Associated Press. All rights reserved.

Afrikakenner Stijn Vercruysse geeft meer uitleg in "Terzake":

Videospeler inladen...

Meest gelezen