Frank Robben in "Pano", in februari van dit jaar.

Big Brother of pragmaticus? Waarom de ICT-paus van de overheid aan de tand wordt gevoeld in de Kamer

Frank Robben, al sinds jaar en dag een van de absolute ICT-toplui van de overheid, wordt deze voormiddag op de rooster gelegd in de Kamer. Op zijn macht binnen de overheid, zijn managementstijl en op zijn omgang met privacygevoelige data kwam het voorbije jaar geregeld kritiek. Terecht? Hijzelf hoopt in elk geval tijdens de hoorzitting de heisa voor eens en voor altijd te kunnen sussen.

1. Frank Robben, van waar moet ik die kennen?

Frank Robben (60) is een topambtenaar bij de overheid. Hij is jurist van opleiding en was als twintiger nog adviseur op de kabinetten van christendemocratische coryfeeën Jean-Luc Dehaene en Wilfried Martens. Hij staat aan het hoofd van de Kruispuntbank voor de Sociale Zekerheid en van het eHealth-platform. Dat zijn twee overheidsdiensten die in essentie vooral voor een goede digitale gegevensuitwisseling moeten zorgen tussen verschillende betrokkenen (en zo in een klap de papierberg van de overheid onder controle houden).

Maar Robben is tegelijk ook de baas van de vzw Smals, de belangrijkste informaticadienstenleverancier van de overheid. Smals heeft zo'n 2.000 ICT'ers in dienst en draait een omzet van ruim 340 miljoen euro. Als publiekrechtelijke vzw gedraagt Smals zich tegelijk als privébedrijf en als een soort extern overheidsorgaan. Mede daardoor heeft het in de voorbije jaren die bijzonder stevige positie kunnen uitbouwen bij de overheid.

(Lees verder onder de foto)

Frank Robben, vorig jaar in "Terzake".

Met die reputatie van "ICT-paus" van de overheid hoeft het niet echt te verbazen dat Robben bij het uitbreken van de coronapandemie door de verschillende regeringen gevraagd is om de ontwikkeling van de benodigde computersystemen te coördineren. Dan gaat het onder meer over het systeem voor de contacttracing en over de corona-app Coronalert.

Ook belangrijk trouwens, zeker om wat volgt beter te begrijpen, is dat Robben ook nog zetelt in het Kenniscentrum van de Gegevensbeschermings­autoriteit (GBA), de privacywaakhond van ons land. 

2. Waarom wordt hij vandaag aan de tand gevoeld in de Kamer?

De rechtstreekse aanleiding is in feite al wat achterhaald. Anderhalve maand geleden kwam Le Soir namelijk met een artikel over een "geheim" ICT-project, dat volgens de krant geleid werd door Smals en Robben en dat als doel had om van alle burgers een profiel aan te maken met alle persoonsgegevens die de overheid over hen heeft.

Een vraag die vaak wordt gesteld: hoe kan het dat Robben enerzijds met onze persoonlijke data aan de slag gaat en daar anderzijds in de GBA controle op moet uitoefenen?

Al snel werd dat verhaal, eerst in de vakpers, later ook in de Kamercommissie Justitie, op heel wat vlakken tegengesproken. Het project bleek helemaal niet geheim, het werd geleid door de overheidsdienst Beleid en Ondersteuning (Robben en zijn bedrijf Smals waren slechts zijdelings betrokken) en inhoudelijk kon je het nog het beste omschrijven als een soort zoektocht naar een betere gegevensuitwisseling tussen overheidsdiensten.

3. Heeft het dan nog wel zin om Robben te horen?

De naam Frank Robben was dan toch weer eens gevallen en dat was zeker niet de eerste keer in het afgelopen jaar. Dat heeft alles te maken met die ICT-coördinatierol die Robben op zich heeft genomen bij de pandemiebestrijding.

Daarover zijn al meermaals vragen opgeborreld: wie is die man die een vinger in de pap van zoveel informaticasystemen van de overheid heeft? Is de opzet van die nieuwe ICT-systemen voor onder meer de contactopsporing wel goed verlopen? En hoe kan het dat Robben enerzijds met onze persoonlijke data aan de slag gaat en daar anderzijds in de GBA controle op moet uitoefenen?

(Lees verder onder de foto)

Al verschillende keren was er in het voorbije jaar sprake van om Robben te horen in het parlement, maar het leek er nooit echt van te komen. Tot dat bewuste stuk in Le Soir dus opnieuw voor ophef zorgde en Robben voor het eerst formeel uitgenodigd werd.

In ieder geval zal de hoorzitting vandaag veel minder over dat "gevreesde" dataproject gaan, zoals eigenlijk de bedoeling was, maar wel meer algemeen over hoe de overheid met persoonlijke data omgaat en over de verschillende belangrijke petjes die Robben al jaren draagt.

4. Vanwaar komt eigenlijk die aandacht voor de figuur Frank Robben?

De coronacrisis heeft dat wat aangewakkerd. In juni vorig jaar werd Robben in een groot artikel in het Franstalige magazine Wilfried stevig onder vuur genomen. "Een totalitaire, buitengewoon machtige man", "kan in zijn eentje een regering laten vallen", "heeft een monopolie op gezondheidsdata", klonk het toen. 

Die forse kritiek gaat voor een deel over de haast onwrikbare aanwezigheid die Robbens bedrijf Smals heeft bij de overheid. Binnen de ICT-sector valt daar wel wat gemor over op te tekenen. Maar de kritiek valt ook ten dele terug te leiden naar de interne discussies die werden gevoerd toen de contactopsporing in ons land op poten moest worden gezet. Ook ons reportagemagazine "Pano" ving toen heel wat kritische geluiden op over hoe Robben dat project soms als een stormram leidde.

Herbekijk hier het fragment uit de reportage van "Pano" over de contactopsporing:

Videospeler inladen...

Want Robben is niet alleen machtig en invloedrijk binnen de overheid en ICT-sector, het is ook al lang geen geheim meer dat hij met die macht zijn beslissingen soms op een nogal onbehouwen manier doordrukt. "Ik kan kordaat zijn op een bepaald moment", zei hij daar zelf nogal laconiek over in "Pano". "En ik zal, wanneer het nodig is, ervoor zorgen dat er beslissingen zijn waar we op kunnen bouwen."

5. Gaat de kritiek dan niet verder dan zijn macht en stijl?

Toch wel. De grootste kritiek op Robben, en die leeft wat sterker in Franstalig België, focust zich op de privacy. Als topambtenaar die zich bezighoudt met ICT-systemen, is hij dagelijks met persoonlijke gegevens van burgers in de weer, maar tegelijk kan hij over het gebruik van die privacygevoelige data zijn zeg doen binnen het Kenniscentrum van de GBA. 

Volgens sommigen is Robben daarmee stroper en boswachter tegelijk - de stempel "Big Brother" werd in de pers al vaker op zijn voorhoofd gezet. Maar hijzelf voert aan dat hij dat daar met zijn kennis en ervaring net van grote waarde kan zijn. En bij mogelijke belangenconflicten zegt hij altijd buiten te gaan.

Absolute veiligheid hebt u alleen maar op het kerkhof

Frank Robben, onlangs in "De ochtend" op Radio 1

Daar komt nog eens bovenop dat er binnen de GBA een tweespalt bestaat over de privacyaanpak in ons land. Er is een (grotendeels Franstalig) kamp dat heel principieel en streng met de bescherming van persoonlijke data wil omgaan. En er is een meer pragmatisch kamp, waartoe onder meer Robben en GBA-directeur David Stevens behoren, dat "oplossingsgericht" met die privacy aan de slag wil. "Absolute veiligheid hebt u alleen maar op het kerkhof", opperde Robben een paar weken geleden nog in "De ochtend".

Herbeluister hier het gesprek met Frank Robben in "De ochtend" van 8 april 2021:

Hoe pragmatisch mag je omgaan met privacy? In de grond is dat een waardevolle discussie, maar hier en daar wordt die wat meer op de man gevoerd, met Stevens en nu dus ook Robben die als de grote boemannen in de markt worden gezet. Belangrijk om te vermelden is dat Robben zich in de pers en op zijn persoonlijke website steeds heeft verdedigd tegen het beeld van een soort privacyvrijbuiter dat hier en daar van hem geschapen wordt (lees hier onder meer zijn argumentatie over eHealth en de Kruispuntbank en over zijn zitje in de GBA).

6. Wat mogen we vandaag dan verwachten?

Frank Robben zal in de Kamercommissie Justitie wellicht uitgebreid de tijd nemen om zijn functies en taken toe te lichten, de privacyaanpak van sommige ICT-systemen te verduidelijken en een aantal dingen die over hem in de pers zijn verschenen inhoudelijk recht te zetten. Nadien zullen parlementsleden hem ook vragen kunnen stellen. De kans bestaat dat hij zich daar wat forser zal moeten verweren.

In zijn entourage horen we dat hij vooral hoopt dat na de hoorzitting de rust over zijn persoon kan weerkeren en dat hij kan overgaan tot de orde van de dag.

Meest gelezen