Federale regering gaat maximaal drie nieuwe gascentrales subsidiëren

Naar alle waarschijnlijkheid hakt de federale ministerraad vandaag een belangrijke knoop door: die van de steun voor energiecentrales die vanaf 2025 onze kerncentrales moeten vervangen. Opvallend: de regering gaat ervan uit dat ze ten hoogste twee tot drie nieuwe gascentrales zal moeten subsidiëren. Dat zijn er minder dan oorspronkelijk gedacht. Maar nog niet alle problemen zijn daarmee van de baan.

De wet op de kernuitstap bepaalt dat in 2025 de laatste van onze zeven kernreactoren dicht gaat. Op dit moment is dat nog altijd de planning, ook al pleit N-VA ervoor om twee van die zeven reactoren toch langer open te houden, dus ook na 2025. Maar zelfs in dat scenario is er nood aan nieuwe capaciteit en die moet nu bepaald worden.  

Concreet is de vraag hoeveel gigawatt aan stroom ons land achter de hand moet houden, wetende dat er in 2025 minstens vier en maximaal zes gigawatt (GW) aan nucleair vermogen weg zal zijn. Hoeveel capaciteit is er sowieso in de markt en hoeveel moet er extra gecreëerd worden? En wat kost dat (aan subsidies)?

Flexibiliteit nodig

Ons land wil de omslag maken naar een elektriciteitssysteem waarbij hernieuwbare bronnen (wind, zon...) een steeds groter deel uitmaken van de energiemix. Maar die bronnen zijn er niet altijd, wanneer we ze het meeste nodig hebben, of zijn er plots in overvloed wanneer we ze niet nodig hebben. Daarom moet er meer flexibiliteit in het systeem komen, om pieken en dalen op te vangen. Kerncentrales kunnen dat onvoldoende: ze kunnen minder makkelijk zomaar aan- of afgeschakeld worden.

Subsidies zijn nodig omdat een aantal centrales vaak op de reservebank zullen zitten

Er zal dus nood zijn aan andere centrales en omdat die niet altijd winstgevend zullen zijn (ze zullen vaak op de reservebank zitten), zullen die gesubsidieerd worden. Dat gebeurt met het zogenaamde capaciteitsvergoedingsmechanisme, of CRM volgens de Engelse afkorting. Simpel gezegd: de uitbater krijgt een vergoeding om deze capaciteit stand-by te houden en op die manier de bevoorradingszekerheid te verzekeren.

Onze energie-expert Luc Pauwels geeft meer uitleg in het "Laat journaal" (lees voort onder de video):

Videospeler inladen...

Veiling in oktober

De CRM werkt met een veiling: bedrijven kunnen een project indienen en zeggen dat ze een bepaalde hoeveelheid stroom leverbaar kunnen houden, tegen een bepaalde prijs. Wie de laagste prijs voorlegt en dus de minste subsidies vraagt, krijgt het project toegewezen. Er komt een eerste veiling later dit jaar, en een tweede dichter bij de deadline van 2025.

De CRM is technologieneutraal: er wordt niet voorgeschreven welke technologie de gevraagde flexibele capaciteit moet leveren. Dat kan dus gaan om bijvoorbeeld grote batterijparken of ook om projecten van vraagsturing. Dat laatste betekent dat groepen bedrijven zich engageren om tijdelijk, tegen betaling, minder stroom te verbruiken op momenten dat er tekorten dreigen.

Gascentrales als voorlopige oplossing

Maar op dit moment zal er voor de CRM in eerste instantie gekeken worden in de richting van gascentrales, als voorlopige oplossing in deze periode van energietransitie. Die gascentrales zijn flexibel en kunnen snel grote hoeveelheden elektriciteit leveren: centrales van meer dan 800 megawatt of 0,8 gigawatt (ruim anderhalf keer de kernreactor Doel 1) zijn geen uitzondering.

Wat de regering vandaag doet, is bepalen hoeveel gigawatt (GW) aan nieuwe capaciteit er in oktober van dit jaar, het moment van de eerste veiling, toegewezen moet worden om de bevoorradingszekerheid in 2025 te garanderen. Het gaat dan om capaciteit die ruim op voorhand moet worden toegewezen, bijvoorbeeld omdat er nog een nieuwe centrale moet worden gebouwd, wat snel een paar jaar duurt.

De gascentrale van T-Power in Tessenderlo, opgeleverd in 2011, is één van de jongste in ons land

Twee tot drie nieuwe centrales

De verwachting is dat de regering, op voorstel van minister van Energie Tinne Van der Straeten (Groen),  vandaag kiest voor ongeveer 2,3 GW aan nieuwe capaciteit. Een groot deel daarvan, maar niet alles, zou geleverd worden door gascentrales: er zouden er twee tot drie nieuwe nodig zijn.

2,3 gigawatt nieuwe capaciteit, dat betekent maximaal drie gascentrales

Wat de gascentrales precies kosten aan subsidiëring, zal afhangen van de veiling maar Van der Straeten houdt rekening met zowat 240 miljoen euro per jaar, gedurende vijftien jaar. Dat is veel minder dan in het verleden gezegd maar sommige experts, bijvoorbeeld bij de federale energieregulator Creg, vinden dit een onderschatting.

Nog hindernissen te nemen

Als dit dossier de ministerraad passeert, is er zoals gezegd een belangrijke hindernis genomen. Maar dan zijn er nog uitdagingen. Zo moet de Europese Commissie nog haar fiat geven voor de subsidies. De Commissie onderzoekt of er geen sprake is van verboden staatssteun en haar oordeel laat voorlopig op zich wachten.

Dan is er ook nog het probleem van de vergunningen.  Nieuwe centrales kunnen maar gebouwd worden als ze een omgevingsvergunning krijgen en daarvoor hangt de federale regering af van andere beslissingsniveaus. De provincies en de Vlaamse, Waalse of Brusselse gewestregeringen hakken hier finaal de knopen door.

Tweemaal neen

In het recente verleden zijn al twee kandidaat-investeerders teruggefloten met hun project voor een gascentrale. Zo stoot energieleverancier Eneco in Manage, in Henegouwen, op de verplichting om zijn gascentrale te voorzien van een installatie om CO2 af te vangen. Het beroep van Eneco bij de Waalse regering haalde niets uit.

Twee geplande gascentrales stoten nu al op vergunningsproblemen

In Dilsen-Stokkem, in Limburg, weigert de provincie een vergunning voor een gascentrale aangevraagd door de Duitse energieproducent RWE. Onder meer de uitstoot van stikstof, dicht bij een natuurgebied, is daar een probleem. Het eventuele beroep moet behandeld worden door Vlaams minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA), die ook in andere dossiers onder druk staat om de stikstofuitstoot in Vlaanderen naar beneden te krijgen.

Als de ene na de andere gascentrale op dit soort problemen botst, wordt het bijzonder krap om de nodige centrales op tijd klaar te krijgen.

Gascentrale van Luminus in de Gentse haven

Meest gelezen