Smeltwater op de Groenlandse ijskap verdwijnt via een zogenoemde gletsjermolen naar de zee.
Caspar Haarløv, Into the Ice via AP

Stijging zeespiegel door smeltwater kan gehalveerd worden bij opwarming tot 1,5 graden Celsius

De stijging van de zeespiegel door het smelten van het landijs kan deze eeuw gehalveerd worden als we de doelstelling van Parijs halen om de opwarming van de aarde tot 1,5 °C te beperken. Een nieuwe studie van een grote internationale groep wetenschappers, waarvoor de meest geavanceerde datasets ooit werden gebruikt, stelt dat de ijskap in Groenland 70 procent minder en de gletsjers 50 procent minder zouden afsmelten dan oorspronkelijk berekend. Over de ijskap op Antarctica, veruit de grootste ter wereld, bestaat er minder duidelijkheid. 

Het nieuwe onderzoek is een voorbereiding voor het Zesde Evaluatierapport van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) in de aanloop naar de COP26, de 26e Conference of the Parties van het VN-Klimaatverdrag (United Nations Framework Convention on Climate Change). Die COP is het orgaan waar de besluiten over de strijd tegen de opwarming van de aarde genomen wordt en de 26e vergadering ervan staat gepland voor begin november in Glasgow. 

Aan de studie werd meegewerkt door de onderzoeksgroep Fysische Geografie van de Vrije Universiteit Brussel onder leiding van professor Philippe Huybrechts, die ook een hoofdauteur zal zijn van het Zesde Evaluatierapport. 

De nieuwe studie werd gepubliceerd in Nature en onderzoekt de bijdrage van het landijs tot de zeespiegelstijging in de 21e eeuw. "Zelfs als we alle emissies van broeikasgassen nu zouden stoppen, zal de wereldwijde zeespiegelstand verder blijven stijgen. Maar onze studie toont wel aan dat een ambitieus klimaatbeleid in overeenstemming met het Klimaatakkoord van Parijs de schade nog kan beperken. Dat betekent ook dat veel landen hun toezeggingen in de aanloop naar COP26 in november om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen, zullen moeten actualiseren", zei professor Huybrechts. 

De met bruinkool gestookte elektriciteitscentrale in Belchatów in Polen. De centrale is de installatie die het grootste volume van het broeikasgas CO2 uitstoot in de EU.
fotopolska.eu/Wikimedia Commons/CC BY-SA 2.0

70 en 50 procent minder afsmelting

Gletsjers en ijskappen zijn momenteel verantwoordelijk voor ongeveer de helft van de wereldwijde zeespiegelstijging. De rest komt grotendeels voort uit de uitzetting van de oceanen terwijl ze opwarmen. Warmer water neemt nu eenmaal meer plaats in dan kouder water. 

Het onderzoek voorspelt dat als we de opwarming van de aarde beperken tot 1,5 °C, de verliezen aan de Groenlandse ijskap met 70 procent zouden verminderen en de verliezen aan gletsjers met de helft, vergeleken met de huidige beloften voor het beperken van de emissies. 

Voor Antarctica blijven de voorspellingen hetzelfde voor verschillende emissiescenario's, omdat het momenteel onduidelijk is of de sneeuw die in het koude binnenland van de ijskap valt, het smelten aan de kust zal compenseren. Warmere lucht leidt tot meer sneeuwval in het binnenland, warmer zeewater tot meer afsmelting aan de kust. Onder een 'pessimistische' verhaallijn, met veel meer smelten dan sneeuwval, kunnen de ijsverliezen op Antarctica wel aanzienlijk zijn.

IJsbergen kalven af van het Getz-ijsplateau op Antarctica.
Jeremy Harbeck Photography (c)jremyharbeck@gmail.com

Antarctica is moeilijk te voorspellen

Het team van de VUB gebruikte voor de studie geavanceerde driedimensionale modellen van de Groenlandse en Antarctische ijskappen, die werden aangedreven door klimaatscenario’s van atmosferische en oceanische algemene circulatiemodellen. 

"Antarctica is de 'wildcard' van de zeespiegelstijging: moeilijk te voorspellen en cruciaal voor de bovenkant van de projecties. In een pessimistische verhaallijn, waarin Antarctica erg gevoelig is voor klimaatverandering, bleek dat er een kans van 5 procent is dat de bijdrage van het landijs aan de zeespiegelstijging meer dan 56 cm bedraagt in 2100, zelfs als we de opwarming beperken tot 1,5 °C. Kustdefensie moet daarom flexibel genoeg zijn om rekening te houden met een breed scala aan mogelijke zeespiegelstijgingen, totdat nieuwe waarnemingen en modellen de duidelijkheid van de toekomst van Antarctica kunnen verbeteren", zei Huybrechts. 

"Als het klimaatbeleid dus veel ambitieuzer wordt, kunnen centrale voorspellingen voor de zeespiegelstijging door smeltend ijs worden teruggebracht van 25 cm naar 13 cm in 2100, met een kans van 95 procent om minder dan 28 cm te zijn in plaats van de huidige bovengrens van 40 cm. Dit zou een minder ernstige toename van kustoverstromingen betekenen", zo besloot Huybrechts.

Een scheepje vaart tussen ijsbergen voor de kust van Groenland.
Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved.

"Grotere en meer geavanceerde set van modellen"

Eerdere voorspellingen van de stijging van de zeespiegel hadden oudere emissiescenario's gebruikt en konden toekomstscenario's ook minder grondig evalueren door het beperkte aantal simulaties. 

Het nieuwe onderzoek, waarvan naast Huybrechts ook postdoctoraal onderzoeker Sébastien Le clec’h en doctoraatstudent Jonas Van Breedam co-auteurs zijn, maakte gebruik van een groot aantal computermodellen in combinatie met statistische technieken om voorspellingen te doen voor de nieuwste sociaaleconomische scenario's voor het Zesde Evaluatierapport van het Intergovernmental Panel on Climate Change. 

Deze statistisch onderbouwde studie actualiseert dus de scenario's en combineert alle bronnen over landijs tot een completer beeld dat de waarschijnlijkheid van verschillende niveaus van zeespiegelstijging voorspelt. "De studie gebruikte een grotere en meer geavanceerde set klimaat- en ijsmodellen dan ooit tevoren, waarbij bijna 900 simulaties van 38 internationale groepen werden gebruikt in combinatie met statistische technieken om het begrip van onzekerheid over de toekomst te verbeteren", aldus professor Huybrechts.

De herziene Climate Action Tracker voorspelt nu een stijging van de temperatuur met 2,4 graden.
Climate Action Tracker

Opwarming beperken tot 1,5 °C wordt moeilijk

De opwarming van de aarde  beperken tot 1,5 graden tegen het einde van deze eeuw is nog steeds doenbaar, maar het zal bijkomende inspanningen vereisen, zo zei professor Huybrechts aan de telefoon. 

Gisteren nog zeiden wetenschappers dat recente toezeggingen van de Verenigde Staten en andere landen zouden kunnen helpen om de opwarming tegen het einde van deze eeuw te beperken tot 2 graden in vergelijking met het gemiddelde voor de industriële revolutie, maar enkel als de inspanningen slagen om de uitstoot van broeikasgassen terug te brengen tot 'netto zero' of 'CO2-neutraliteit'. 

Zes jaar geleden kwamen meer dan 190 landen in Parijs overeen om de temperatuurstijging onder die drempel van 2 graden te houden, en idealiter zelfs onder 1,5 °C. 

De Climate Action Tracker, die bijgehouden wordt door een groep wetenschappers die de doelstellingen en de werkelijke emissies omzetten in schattingen van de temperatuur, voorspelt dat de wereld op dit ogenblik 0,9 °C hoger zal uitkomen dan het minder ambitieuze doel van Parijs en dat de stijging dus 2,9 °C zal bedragen. 

"Dat is nog altijd een catastrofale  klimaatverandering, een situatie die eigenlijk niet controleerbaar is en die we met alle mogelijke middelen moeten vermijden", zei klimatoloog Niklas Höhne van het New Climate Institute, een van de auteurs van het onderzoek. 

Door rekening te houden met de laatste voorstellen van verschillende regeringen in hun berekeningen, is de schatting gedaald naar een stijging met 2,4 °C, een verbetering met 0,2 °C tegenover de vorige, optimistische voorspelling die de groep in december had gemaakt. De ambitieuze nieuwe klimaatdoelstellingen van VS-president Joe Biden leverden een aanzienlijke bijdrage aan de herziene schatting, naast toezeggingen van de Europese Unie, China, Japan en Groot-Brittannië.   

Maar als de 131 landen die goed zijn voor bijna twee derde van de wereldwijde uitstoot, hun toegezegde of besproken doel van CO2-neutraliteit halen, dan zou de doelstelling van 2 graden gehaald kunnen worden, zei Höhne. Daarvoor zijn evenwel nog verdere toezeggingen nodig, en het zou betekenen dat de wereldwijde uitstoot de komende 10 jaar gehalveerd moet worden. 

De studie over de stijging van de zeespiegel is gepubliceerd in Nature. De nieuwe schatting van de Climate Action Tracker is te vinden op de website. Dit artikel is gebaseerd op een persmededeling van de VUB, een telefoongesprek met professor Huybrechts en een telex van Associated Press. 

Meest gelezen