Artsen Zonder Grenzen juicht vrijlaten van patenten op coronavaccins toe, viroloog Johan Neyts wijst op valkuilen

De Amerikaanse president Joe Biden roept op om patenten op coronavaccins tijdelijk vrij te geven. Op die manier zou de vaccinatiecampagne wereldwijd kunnen worden opgevoerd omdat meer bedrijven vaccins zouden kunnen produceren. Artsen Zonder Grenzen juicht de oproep van Biden toe. Maar viroloog Johan Neyts ziet een probleem

De Amerikaanse president Joe Biden wil dat farmabedrijven de patenten op hun coronavaccins tijdelijk zouden vrijgeven.

 Andere bedrijven zouden de vaccins dan ook kunnen produceren waardoor er meer vaccins beschikbaar komen en de wereldbevolking sneller gevaccineerd zal zijn. De Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en de Franse president Macron staan open voor de oproep van Biden en ook onze premier Alexander De Croo wil erover praten.

Dimitri Eynikel, beleidsmedewerker toegang tot geneesmiddelen bij Artsen Zonder Grenzen,  is blij met het initiatief van Biden. In "De wereld vandaag" op Radio 1 noemt hij zijn oproep "historisch". "De discussie over het loslaten van patenten is al 20 jaar aan de gang. Altijd hebben de Verenigde Staten de deur gesloten gehouden. Dat een Amerikaanse president nu zelf het initiatief neemt is ongezien".

Altijd hebben de Verenigde Staten de deur gesloten gehouden. Dat een Amerikaanse president nu zelf het initiatief neemt is ongezien.

Dimitri Eynikel, beleidsmedewerker toegang tot geneesmiddelen bij Artsen Zonder Grenzen

Voor Artsen Zonder Grenzen is het belangrijk dat iedereen in de wereld toegang krijgt tot coronavaccins. Met het tijdelijk vrijgeven van patenten komt die stap dichterbij. "Tot nu toe blijven de vaccins die geproduceerd worden vooral in het westen", zegt Eynikel. "Dat is te begrijpen, omdat we ze ook nodig hebben. Maar als we willen dat heel de wereldbevolking gevaccineerd raakt, dan is het belangrijk dat vaccins doorstromen naar alle continenten. Dat kan het makkelijkst bereikt worden als de productie gebeurt op zoveel mogelijk  plaatsen. Met het tijdelijk opheffen van patenten wordt dat mogelijk." 

Eynikel wijst erop dat het voorstel van Biden nog uitgewerkt moet worden op papier. Dat moet gebeuren binnen de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Bij de praktische uitwerking verwacht Eynikel wel nog obstakels: "De farmaceutische bedrijven zullen zich verweren met het argument dat andere producenten niet dezelfde kwaliteit kunnen garanderen en dat daardoor de volksgezondheid in gevaar komt. Maar dat argument houdt geen steek. Want het zijn uiteindelijk de geneesmiddelenagentschappen (bijvoorbeeld het EMA in Europa, red) die over de kwaliteit waken, en die vaccins kunnen weren."  

Bekijk hier de reportage van "Terzake" en lees voort onder de video:

Videospeler inladen...

Patenten alleen volstaan niet

Ook viroloog Johan Neyts (Rega Instituut KU Leuven), die zelf aan een coronavaccin werkt,  vindt het belangrijk dat zoveel mogelijk mensen toegang hebben tot goede coronavaccins. Maar of het vrijgeven van patenten daartoe echt zal helpen, betwijfelt hij.  “Als een farmabedrijf een patent voor een vaccin vrijgeeft, dan geeft het om het eenvoudig te stellen formules vrij. Maar met die formules kan een ander bedrijf nog geen vaccin maken." 

"Het heeft daartoe ook de experten met de kennis en ervaring nodig. Die kennis en ervaring kan je niet vatten op papier en dus ook niet in een patent. Ik vergelijk het graag met de kookboeken van televisiekok Jeroen Meus. Zo’n boek bevat de recepten van de gerechten die hij in zijn restaurant serveert. Jij kunt met de recepten die gerechten proberen na te maken. Maar ze zullen nooit zo smaken als de originele gerechten in zijn restaurant, omdat ze daar zijn klaargemaakt door een hele ploeg die een unieke kennis en expertise heeft en die ook over het geschikte materiaal en de juiste keuken beschikt.”  

Als een farmabedrijf een patent voor een vaccin vrijgeeft, dan geeft het formules vrij. Maar met die formules kan een ander bedrijf nog geen vaccin maken.

Johan Neyts, viroloog Rega Instituut KU Leuven

Als het vrijgeven van patenten tot succesvolle vaccins moet leiden, dan moet het bedrijf dat de patenten bezit ook bereid zijn om kennis delen, aldus Neyts. "In de praktijk zal het heel wat medewerkers, ook sleutelfiguren, moeten sturen naar het bedrijf dat de vaccins zal namaken. Die mensen moeten daar mee de infrastructuur opbouwen of aanpassen, de productie opstarten en de kwaliteit bewaken. Dat laatste is bij de productie van vaccins heel belangrijk." 

Omdat alles nu heel snel vooruit moet, onder andere door de opkomst van virusvarianten, betwijfelt Neyts dat het vrijgeven van patenten de vaccinatiecampagne echt vooruit zou helpen."Mensen die in arme landen wonen, kunnen niet wachten op de bouw of verbouwing van fabrieken. Ik weet ook niet of we onze hoop moeten stellen op haastig opgetrokken productiefaciliteiten. Wat misschien wel haalbaar is op kortere termijn, is het creëren van voldoende capaciteit voor vul- en afwerking (fill & finish) in regio’s waar die nu niet beschikbaar is." 

AIDS-remmer als voorbeeld

Zelf ziet Neyts meer heil in het toekennen van licenties of vergunningen op de gebruiksrechten. Een bedrijf, neem bijvoorbeeld Pfizer, zou dan een ander bedrijf de toestemming kunnen geven om zijn vaccin te produceren en in bepaalde regio’s goedkoop op de markt te brengen. De patenten blijven dan wel bij het oorspronkelijke bedrijf (Pfizer in dit geval). Die werkwijze is volgens Neyts minder omslachtig en leidt ook sneller tot de productie van voldoende vaccins.  

Neyts verwijst naar het voorbeeld van een antiviraal middel tegen HIV (Tenofovir) dat ontwikkeld is aan het Rega Instituut van de KU Leuven en het Praagse IOCB. Het wordt geproduceerd en verkocht door het Amerikaanse bedrijf Gilead Sciences. Om het middel ook beschikbaar te maken voor  HIV-patiënten in armere landen, heeft Gilead Sciences aan bedrijven in India de toestemming geven om het middel mee te produceren “onder licentie”. Het Amerikaanse bedrijf behoudt de controle over het productieproces en garandeert zo mee de kwaliteit. Op die manier kunnen HIV-patiënten in meer dan 100 landen een krachtige en betrouwbare AIDS-remmer kopen tegen een lage prijs.

Bekijk hier het gesprek in "Terzake" met Raffaella Ravinetto, expert bij het Instituut voor Tropische Geneeskunde:

Videospeler inladen...

Meest gelezen