radio 2

VS dan toch voor tijdelijk vrijgeven patenten coronavaccins, "monumentaal moment in strijd tegen COVID-19"

De Verenigde Staten steunen dan toch de vraag van ontwikkelingslanden om de patenten van coronavaccins tijdelijk vrij te geven. Op die manier kunnen wereldwijd meer vaccins geproduceerd worden en kan er sneller gevaccineerd worden. De VS zal zich ook inzetten om andere landen te overtuigen, al zal dat tijd vragen, waarschuwt de Amerikaanse regering. De Europese Unie is alvast bereid om erover te praten.

De Amerikaanse regering gelooft in de bescherming van intellectuele eigendom en dus verzette ze zich aanvankelijk tegen het tijdelijk vrijgeven van de patenten van coronavaccins. Maar "deze ongewone tijden en omstandigheden vragen ongewone maatregelen", schrijft de Amerikaanse ambassadeur voor Handel Katherine Tai op Twitter. En dus is de Amerikaanse regering van gedacht veranderd.

Een patent (de exacte juridische Nederlandse term is "octrooi") is het exclusieve recht dat in dit geval een farmaceutisch bedrijf heeft om een product te maken en te verkopen. Andere bedrijven mogen dat niet. Door het tijdelijk vrijgeven van de patenten van coronavaccins zouden meer bedrijven die vaccins kunnen namaken zonder daarvoor beboet te worden. Op die manier kunnen wereldwijd meer vaccins gemaakt worden en kunnen ook minder rijke landen sneller grote delen van hun bevolking inenten tegen COVID-19.

Het voorstel om de patenten vrij te geven, kwam van de ontwikkelingslanden binnen de Wereldhandelsorganisatie (WTO), met op kop India en Zuid-Afrika, die beide met gevaarlijke virusvarianten te kampen hebben.

Nu de Verenigde Staten hun kar hebben gekeerd, beloven ze ook actief te zullen deelnemen aan de onderhandelingen binnen de WTO om ook andere landen te overhalen het voorstel te steunen. De Amerikaanse regering waarschuwt wel dat dat tijd zal vergen. Binnen de WTO kunnen beslissingen enkel unaniem genomen worden.

Onder meer de Europese Unie, Japan, Zwitserland, Brazilië en Noorwegen zijn tegen het plan. (Ook binnen de Belgische regering is daarover nog geen overeenstemming.) Maar volgens de Amerikaanse ambassadeur staat er nu zoveel op het spel dat het recht op de bescherming van de eigen uitvindingen moet wijken.

De Europese Unie toont zich wel bereid om over het voorstel te praten. "De Europese Unie is klaar om te praten over elk voorstel dat deze crisis op een effectieve en pragmatische manier aanpakt", reageerde Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen op de Amerikaanse koerswijziging.

Radio 2

"Verkeerde antwoord"

De farmaceutische sector staat niet te springen om de patenten tijdelijk vrij te geven. Als bedrijven door het bekendmaken van beschermde kennis minder verdienen aan hun vaccins, vrezen ze ook minder geld over te houden om te kunnen vernieuwen. Daarnaast denken ze dat de maatregel niet effectief is. Slechts weinig landen zouden de capaciteit hebben om ook daadwerkelijk meer vaccins te produceren als ze daar toestemming voor krijgen, argumenteert de sector.

"Het maken van vaccins is een erg complex biologisch proces, met extreem hoge kwaliteitsvereisten", zegt Caroline Ven van Pharma.be. "Als de formule voor het vaccin vrijgegeven wordt, gaan er heel wat spelers op de wereldmarkt komen. Zo zullen de schaarse grondstoffen mogelijk verspild worden voor gebruik in uiteindelijk minderwaardige producten, die niet beantwoorden aan de nodige kwaliteitscontroles en bijgevolg ook niet goedgekeurd zullen geraken door de gezondheidsagentschappen. Wij pleiten wel voor samenwerking tussen producenten, met garantie op kwaliteitscontrole, om op die manier een verhoging van de productiecapaciteit tot de noodzakelijke 10 miljard dosissen om wereldwijd iedereen te kunnen vaccineren." 

Dit is het verkeerde antwoord op een complex probleem, reageert de internationale federatie voor farmaceutische bedrijven. De echte uitdagingen, zegt de federatie, zijn de handelsbarrières, de knelpunten in de toeleveringsketens, de schaarste aan grondstoffen en de "bereidheid van rijke landen om doses te delen met arme landen".

"Voorbeeld van leiderschap"

Tedros Adhanom Ghebreyesus, het hoofd van de Wereldgezondheidsorganisatie, is dan weer wel tevreden met de Amerikaanse steun. Hij heeft het over een "monumentaal moment in de strijd tegen COVID-19".

"De toezegging van Joe Biden om de opheffing van Intellectueel Eigendom-bescherming voor vaccins te steunen, is een krachtig voorbeeld van het leiderschap van de Verenigde Staten bij de aanpak van wereldwijde gezondheidsproblemen", voegde Ghebreyesus er aan toe.

"Dit zal toch wel iets veranderen", zegt ook David Criekemans, professor geopolitiek en internationale relaties aan de Universiteit Antwerpen, over de beslissing van de VS. "In de Verenigde Staten heb je toch verschillende grote farmaceutische bedrijven, zoals Johnson & Johnson", zegt hij in "De ochtend". Criekemans merkt wel op dat de rijke landen ook zullen moeten investeren in andere landen om de productie van die vaccins daar mogelijk te maken. Bovendien zal niet elk vaccin even gemakkelijk na te maken zijn, verwacht hij.

Beluister het gesprek met David Criekemans in "De ochtend":

Meest gelezen