Jongeren geloven meer in fake news dan ouderen, rechtse kiezers meer dan linkse kiezers

Als het over gezondheid gaat, is er een relatief grote feitelijke kennis bij de bevolking. Maar velen geloven ook in de stroom fake nieuwsberichten die circuleren - vooral jongeren, rechtse kiezers en korter geschoolden.

"De Stemming" is een onderzoek in opdracht van VRT NWS en De Standaard, uitgevoerd bij zo'n 2.000 Vlamingen, door de universiteiten van Brussel en Antwerpen, onder leiding van Stefaan Walgrave (UA) en Jonas Lefevere (VUB). De steekproef vond plaats tussen einde maart en 19 april 2021.

De wetenschappers achter het onderzoek peilden naar de "goedgelovigheid" bij de bevolking met elf vragen. Zeven stellingen daarvan circuleerden de voorbije maanden als fake nieuws. De andere vier zijn correct. Dit zijn de stellingen:

  1. Onderzoek heeft een verband aangetoond tussen vaccinaties en autisme.
  2. De nieuwe mRNA vaccins tegen het coronavirus veranderen je DNA.
  3. Hete thee drinken kan helpen om coronavirusdeeltjes in de keel te verwijderen.
  4. Onderzoek toont aan dat mRNA vaccins tegen corona tot onvruchtbaarheid kunnen leiden.
  5. Ziekenhuizen en woonzorgcentra krijgen een financiële compensatie per coronadode.
  6. Vitamine C kan je immuunsysteem boosten, en op die manier de kans verkleinen dat je besmet wordt met het coronavirus.
  7. De sociale-afstandsregels tegen corona verminderen ons immuunsysteem.
  8. Honing kan een alternatief zijn voor antibiotica bij infecties van de bovenste luchtwegen.
  9. Begin 2021 dreigde een tekort aan de juiste injectiespuiten de vaccinatiecampagne te verstoren.
  10. Het basisonderzoek voor de coronavaccins is grotendeels gefinancierd door de overheid.
  11. De coronavaccins die in België worden toegediend, zijn goedgekeurd door de Europese Unie.

Opvallend is dat er eigenlijk redelijk veel kennis aanwezig was bij de ondervraagden. Maar er zitten toch ook wel een aantal opvallende scores in de resultaten.

Lees verder onder de grafiek met de resultaten.

Hoe de grafiek te lezen? De vraag was: vindt u volgende berichten geloofwaardig of niet? De rode balken zijn fake nieuws, de groene zijn correcte stellingen. Het cijfer is het percentage mensen dat de stelling als geloofwaardig aankruiste. Dus, bijvoorbeeld, ongeveer een kwart gelooft de foute stelling dat de sociale afstandsregels ons immuunsysteem verminderen. Of gelooft verkeerdelijk dat vitamine C de kans verkleint dat je besmet raakt met corona.Maar 80 procent gelooft - en weet - dat de coronavaccins in België zijn goedgekeurd door de Europese Unie.

Jongeren versus ouderen

Wie kan echt van fake nieuws onderscheiden? Er is een duidelijk verschil tussen ouderen en jongeren. Die laatste zijn veel vatbaarder voor fake nieuws. Wat mee te verklaren kan zijn door het mediagebruik van jongeren: het is vooral online en op sociale media dat die foute nieuwsberichten circuleren.

Een voorbeeld van het leeftijdsverschil. Bij de jongeren (18 tot 29) gelooft 16 procent dat er een verband is tussen autisme en vaccinatie - wat er dus niet is. Bij de middengroep is dat 8 procent, en bij de 50-plussers 3 procent.

Bij de jongeren gelooft 16 procent dat er een verband is tussen vaccinatie en autisme, bij de ouderen 3 procent

Of nog: van de jongeren gelooft 27 procent dat je laten vaccineren tot onvruchtbaarheid kan leiden - ook niet correct. Bij de middengroep daalt dat tot 16 procent en bij de 50-plussers tot 6 procent.

Dit soort resultaten wijst er volgens de onderzoekers op dat er een verband bestaat tussen vaccinatiebereidheid en het geloof in fake nieuws - over de leeftijdsgrenzen heen.

Van de personen die alle foute stellingen geloven, wil slechts 61 procent zich laten vaccineren. Bij de groep die er geen enkele van gelooft is dat 86 procent.

Links versus rechts

Er is daarnaast ook een verband tussen politieke voorkeur en de vatbaarheid voor fake nieuws. Niet in partijpolitieke termen, daar is het verschil niet bijzonder groot (CD&V, Vlaams Belang en Groen hebben de hoogste score, N-VA en Vooruit de laagste). Wel in meer algemene zin: links gelooft minder in fake nieuws, rechts meer.

Bij links gelooft 22 procent dat de sociale afstandsregels ons immuunsysteem verzwakken, bij rechts 34 procent

Een voorbeeld. Wie zichzelf als rechts omschrijft, gelooft in 34 procent van de gevallen dat de sociale afstandsregels ons immuunsysteem verzwakken. Bij links is dat slechts 22 procent.

Of nog: terwijl slechts 4 procent van links denkt dat hete thee virusddeeltjes in de keel kan doden, gelooft 11 procent van de rechtse kiezers dat.

Het patroon is trouwens van toepassing op elk van de zeven foute stellingen. En het geldt niet enkel voor jongeren en rechtse kiezers. Ook de korter geschoolde kiezer en zij die de vrije meningsuiting belangrijk vinden, zijn vatbaarder voor fake nieuws. Dus, zo verwoorden de onderzoekers het, "prijs stellen op vrij je mening te kunnen zeggen, hangt samen met de vrijheid om te geloven in wat niet waar is."

Meest gelezen