Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.

Als tiener al luis in de pels van Wit-Russische president: wie is "uit de lucht geplukte" journalist Roman Protasevitsj?

Sinds Wit-Rusland hem met een ongeziene actie uit een Ryanairvlucht plukte, gaat zijn naam de wereld rond: Roman Protasevitsj. Regeringen eisen zijn vrijlating, de Europese Unie neemt sancties tegen Wit-Rusland. Maar wie is de jonge journalist, blogger en activist die op een Wit-Russische terreurlijst stond? 

Eind 2020 zette Wit-Rusland Roman Protasevitsj op een lijst met mensen “die betrokken zijn bij terroristische activiteiten”, omdat hij volgens de autoriteiten aanspoorde tot sociale onrust. Een beslissing die alles te maken heeft met het feit dat Protasevitsj medeoprichter is van het Telegramkanaal Nexta en Nexta Live. Die socialemediakanalen spelen een sleutelrol in het protest tegen de Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko, dat ontstond na de presidentsverkiezingen in de zomer van 2020. Volgens de oppositie (en waarnemers) heeft Loekasjenko die enkel gewonnen door grootschalige fraude te plegen. 

BEKIJK: Wie is Roman Protasevitsj en welke rol speelt hij bij de Wit-Russische oppositie? We vatten het voor jou samen in deze korte video (lees daaronder voort):

Videospeler inladen...

Al snel waren de Nexta-kanalen (“Iemand” in het Wit-Russisch) een verzamelpunt van informatie over geplande protesten, met video’s van manifestaties of van geweld door Wit-Russische veiligheidsdiensten. Met succes, op de piek had Nexta 2 miljoen volgers. 

Als doorgeefluik waar elke dag honderden boodschappen en video’s werden gepost, was Nexta niet altijd even accuraat, maar de Nederlandse Wit-Ruslandexperte Franka Hummels vertelde in "De ochtend" op Radio 1 dat Nexta snel leerde en “veel journalistieker werd, met factchecks”. Bij Nexta, opererend vanuit de Poolse hoofdstad Warschau, vonden Wit-Russen informatie die ze in eigen land moeilijk konden vinden. Met de persvrijheid in Wit-Rusland is het bijzonder slecht gesteld, volgens Reporters zonder Grenzen is het in geen ander Europees land zo moeilijk werken als daar.

Beluister het gesprek met Franka Hummels in "De ochtend" (en lees voort onder de audio):

Copyright 2020 The Associated Press. All rights reserved.

IN HET KORT: Wat is er zondag precies gebeurd?

De 26-jarige Roman Protasevitsj werd zondag opgepakt in de Wit-Russische hoofdstad Minsk, nadat het vliegtuig waar hij inzat, was afgeleid. Officieel werd de Ryanair-vlucht van Athene naar Vilnius omgeleid wegens een bomdreiging, maar algemeen wordt ervan uitgegaan dat de Wit-Russische autoriteiten het vliegtuig dwongen om uit te wijken naar Minsk, zodat ze Protasevitsj konden arresteren. De journalist speelt er een belangrijke rol in de oppositie tegen president Loekasjenko. Die leidt het land al sinds 1994. Na frauduleuze verkiezingen waren er vorige zomer grote volksprotesten, maar die hebben weinig uitgehaald.

Als tiener al luis in de pels

Met Nexta als middel om te protesteren tegen president Loekasjenko, was Protasevitsj niet aan zijn proefstuk toe. Als Wit-Rus van nauwelijks 26 (geboren in 1995) heeft hij nooit iemand anders als president gekend dan Loekasjenko. En dat zinde hem duidelijk niet. 

Als tiener gebruikte hij al sociale media om zich tegen het bewind van Loekasjenko te keren. Op Vkontakte (de Russische versie van Facebook) beheerde hij in 2012 een pagina “We hebben onze buik vol van Loekasjenko”. Het leverde hem als 17-jarige (een van zijn vele) arrestaties op. De kennismaking met de KGB (de geheime dienst heeft zijn naam uit de Sovjettijd behouden) was trouwens hoogst onaangenaam: "Ze sloegen me op mijn nieren en lever. Drie dagen lang moest ik bloed plassen."

Door zulke activiteiten hield hij zijn studies journalistiek aan de universiteit niet lang vol, al snel zetten de autoriteiten hem aan de deur. Maar Protasevitsj bleef wel in de journalistiek hangen, hij kon als fotograaf en reporter voor verschillende media aan de slag. Zo werkte hij een tijd voor Euroradio.fm en voor de Wit-Russische afdeling van Radio Free Europe. Zijn talent werd opgemerkt en hij mocht rekenen op een beurs van de Vaclav Havel Journalism Fellowship voor beloftevolle jonge journalisten.

BEKIJK: Roman Protasevitsj legde gisteren een verklaring af op televisie (lees voort onder de video):

Videospeler inladen...

Intussen is Protasevitsj niet langer hoofdredacteur van de Nexta-kanalen, eind 2020 stopte hij en ging aan de slag voor een ander Telegramkanaal, Belamova. Hij vervangt er een blogger die eerder al door de Wit-Russische veiligheidsdiensten is opgepakt. 

Hij woonde toen al in Polen, waar hij begin 2020 asiel aanvroeg. Intussen is hij naar de Litouwse hoofdstad Vilnius verhuisd, waar ook de belangrijkste Wit-Russische oppositieleidster Svetlana Tichnavoskaja verblijft na haar vlucht uit Wit-Rusland. Net als zij dacht hij wellicht dat hij veilig zou zijn voor de Wit-Russische veiligheidsdiensten, maar de gebeurtenissen van afgelopen zondag in Minsk bewijzen dat hij zich daarin grondig misrekend heeft.

Meest gelezen