Een bronzen hoofd van keizer Nero dat in een Engelse rivier gevonden is.
Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved

"Nero, de man achter de mythe": expo in British Museum plaatst beruchte Romeinse keizer in een nieuw licht

In het British Museum in Londen opent donderdag een nieuwe tentoonstelling: "Nero, de man achter de mythe". De tentoonstelling  verkent het echte verhaal van de vijfde keizer van Rome aan de hand van nieuw onderzoek en archeologische gegevens uit zijn tijd. En wat blijkt? De man die de geschiedenis is ingegaan als een wrede, harteloze tiran was niet erger dan andere Romeinse heersers en hij was waarschijnlijk populair bij zijn onderdanen in Rome. 

De nieuwe tentoonstelling opent met 'fake news' uit de klassieke oudheid. Bij het binnenkomen worden de bezoekers begroet door een foto van Peter Ustinov uit de film 'Quo Vadis' als Nero die een lier bespeelt, een beroemd beeld van de wrede tiran die muziek maakt terwijl Rome volop in brand staat.

Maar, zo maakt de tentoonstelling duidelijk, dat verhaal is een mythe, en als dusdanig een passende inleiding voor een keizer van wie het verhaal grotendeels geschreven is door zijn vijanden na zijn dood. 

Zo is het beeld gecreëerd van de 'Nero die we zo graag haten', zei Francesca Bologna, de curator van de tentoonstelling. "Ons doel hier is te tonen dat dit beeld, hoe populair het ook moge zijn, in werkelijkheid gebaseerd is op zeer, zeer vooringenomen verslagen en dat we het dus moeten aanvechten". 

"Het verhaal van Nero gaat over hoe we informatie moeten benaderen, hoe we altijd onze bronnen kritisch moeten benaderen. Dat is relevant voor Nero, het is relevant voor geschiedkundigen, archeologen en het is ook relevant voor doordeweekse mensen die hun doordeweekse levens leiden", zei Bologna aan het persbureau AP op een persvoorsteling van de tentoonstelling.    

Een marmeren buste van Nero die dateert uit 54 tot 59 n.C. en afkomstig is uit Olbia op het eiland Sardinië.
Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved

Jonge heerser

Aan de hand van meer dan 200 voorwerpen, waaronder beelden, helmen, wapens, juwelen en oude graffiti, schetst de tentoonstelling een beeld van een jonge heerser met een erg solide keizerlijke afkomst: Nero was de achterachterkleinzoon van Augustus, de eerste keizer van Rome. 

In 54 n.C. werd hij op 16-jarige leeftijd keizer van het Romeinse Rijk, dat op dat ogenblik geen rivalen had op het vlak van militaire macht maar dat wel problemen kende. Zo was er onder meer de oorlog met het Parthische Rijk in het oosten, en later een opstand onder leiding van de Keltische koningin Boudica in het pas veroverde Britannia in het westen.   

Een reeks beelden van leden van de Julisch-Claudische dynastie, die Nero, als laatste in lijn, verbindt met de eerste keizer van Rome, Augustus.
Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved

Harde realiteit

Een aangrijpend deel van de tentoonstelling gaat over de harde realiteit van het dagelijkse leven in Romeins Britannia. Er zijn loden baren te zien die afkomstig zijn uit mijnen in Wales, samen met de dikke kettingen waarmee de slaven geketend werden die in de mijnen het harde werk verrichtten.

Er is ook een bronzen hoofd van Nero te zien, dat gevonden is in de Alde-rivier in Suffolk en dat daar terechtgekomen is nadat zijn standbeeld omvergegooid is tijdens de opstand onder Boudica. 

Verder is er nog een schat aan munten en juwelen te zien, die door een familie verstopt werd in de gewelddadige periode van de opstand en die in 2014 gevonden werd onder de vloer van een winkel in de stad Colchester in het oosten van Engeland.

De kettingen waarmee de slaven in de mijnen in Britannia werden vastgeketend.
Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved

Populair

Er zijn aanwijzingen dat Nero populair was gedurende zijn heerschappij over het Romeinse Rijk. 

Daar waren ook redenen voor: hij liet bijvoorbeeld een reeks indrukwekkende openbare projecten uitvoeren. Zo versterkte hij de verbinding tussen Rome en zijn haven om de voedselbevoorrading te verzekeren en liet hij een openbare markt bouwen en een spectaculair complex van openbare baden. 

Hij sponsorde ook buitensporige openbare evenementen met gladiatoren, worstelen met leeuwen en wagenrennen. Aan die laatste gevaarlijke sport nam hij zelf ook deel in het Circus Maximus in Rome en hij was de eerste keizer die optrad op het toneel. 

De jonge keizer was ook een stijlicoon, hij populariseerde een Jommeke-achtige haarsnit die volgens de tentoonstelling 'opzichtig maar verfijnd' was.   

Een toonkast met voorwerpen die verband houden met gladiatoren: helmen, een schild en beeldjes.
Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved

De brand in Rome

Nero heeft de brand niet aangestoken die delen van Rome in 64 n.C. in de as legde, en hij speelde evenmin viool terwijl de stad in brand stond, zoals de mythe wil (de viool bestond toen gewoon nog niet). Hij was zelfs niet in Rome op dat ogenblik. 

Na de brand liet Nero de stad heropbouwen en voerde hij strengere bouwreglementen in. Ook bouwde hij voor zichzelf een somptueus paleis, het Domus Aurea of Gouden Huis. Daar is slechts weinig van overgebleven maar de tentoonstelling geeft een idee van de weelde in het paleis aan de hand van onder meer tafelgerei. 

Luxueus tafelgerei uit de tijd van Nero, zoals dat te vinden zou geweest zijn in zijn Domus Aurea.
Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved

De schuld voor de problemen van Rome

Langs alle kanten bestookt door samenzweerders pleegde Nero op 30-jarige leeftijd zelfmoord. Zijn dood leidde tot een periode van burgeroorlog en vervolgens tot een nieuwe dynastie. Zoals politici dat door de eeuwen heen steeds hebben gedaan, gaven de nieuwe heersers hun voorganger de schuld voor de problemen van Rome. 

En zelfs 2.000 jaar later blijft Nero een metafoor voor slecht bestuur. De bekende classica Mary Beard schreef onlangs in een stuk in de krant dat er nauwelijks een politieke cartoonist te vinden is, die niet af en toe een moderne politicus afbeeldt met een toga, laurierkrans en een lier tegen een achtergond van rokende ruïnes om duidelijk te maken dat de politicus in kwestie een of andere hedendaagse crisis niet ernstig neemt. 

Het lijdt geen twijfel dat het bewind van Nero hardvochtig en meedogenloos was: hij heeft zijn moeder laten vermoorden samen met één en mogelijk twee van zijn vrouwen. Maar was hij gewelddadiger dan andere Romeinse heersers? "Niet echt", zei Bologna. "Elke keizer heeft mensen laten veroordelen en ter dood brengen. Zelfs Augustus, die de belichaming is van de goede keizer, is op een erg bloederige manier aan de macht gekomen." 

Het hoofd van Nero dat in een Engelse rivier gevonden werd. De keizer populariseerde een Jommeke-achtige haarsnit.
Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved

Stukken uit verschillende landen

De tentoonstelling 'Nero, de man achter de mythe' gaat donderdag open voor het publiek, zes maanden later dan oorspronkelijk gepland door de coronapandemie, en loopt tot 24 oktober. Verleden week werden in Engeland een aantal beperkingen opgeheven en musea in Londen mogen nu opnieuw een beperkt aantal bezoekers ontvangen. 

De tentoonstelling is samengesteld met stukken uit de omvangrijke Romeinse collectie van het British Museum en ook met stukken uit verzamelingen in Italië, Frankrijk, Duitsland en andere landen, die toch uitgeleend konden worden ondanks de corona-beperkingen.  

Meest gelezen