Brand op schietterrein Brecht veroorzaakt door uiterst brandbare tracers die niet mochten worden gebruikt

De brand op het militair domein bij Brecht, eind vorige maand, is veroorzaakt door brandbare tracers (of fosforkogels, zoals militairen soms zeggen), die op dat moment eigenlijk niet hadden mogen worden gebruikt. Dat bevestigen verschillende bronnen aan onze redactie. Het is niet duidelijk waarom de kogels tóch in de munitie terecht zijn gekomen. 

Tracers (lichtspoormunitie) worden bij schietoefeningen gebruikt omdat zo beter kan worden gemikt. Vroeger werd daarvoor fosfor gebruikt (vandaar de ingeburgerde naam 'fosforkogels'), nu soms magnesium. Het leger bij ons gebruikt kogels met strontiumperoxide, laat generaal Marc Thys via Twitter weten.

Bij de oefeningen in de ochtend van vrijdag 23 april bleken er van die lichtspoorkogels in de munitiekisten van de Minimi-mitrailleurs te zitten. De Minimi-mitrailleur 5.56 mm is een standaard NAVO-wapen dat door het 11e bataljon genie uit Burcht wordt gebruikt onder meer om vuursteun te kunnen geven tijdens een operatie.

De munitie van de mitrailleur zit op een munitieband, die op zijn beurt in een metalen kistje zit. Tijdens oefeningen worden brandbare lichtkogels gebruikt omdat die aan de schutter toelaten de richting te zien waarnaar gevuurd wordt. 

Het is niet duidelijk hoe de brandbare kogels in de munitie terecht zijn gekomen. Er bestaat immers zowel munitie met als zonder lichtspoorkogels. Mogelijk werd er foute munitie aangeleverd of meegenomen uit het munitiedepot.

Een hoge officier bevestigt wel dat er wel degelijk een order zou zijn gegeven dat de brandbare kogels niet gebruikt mochten worden. Maar de versies daarover lopen uiteen. Het is ook niet duidelijk of dat order ook daadwerkelijk is opgevolgd. 

Bekijk hier beelden van de brand. De tekst gaat daaronder voort. 

Videospeler inladen...

Verwarring over brandcodes

Op het moment van de oefening was het brandcode geel, "dat betekent dat er niet met lichtspoormunitie mocht worden geoefend", zegt iemand betrokken bij het dossier. 

De brandcodes worden opgemaakt door een officier van defensie. Die doet dat op basis van de gegevens van de Meteowing en de lokale brandweer. De officier maakt daarbij gebruik van de EFIS-brandwaarschuwingsindex, een inschatting van het brandgevaar, rekening houdend met de voorziene oefeningen. Die militaire brandcode is dus niet noodzakelijkerwijs gelijklopend met de kleurcode die de provincies uitvaardigen om het brandgevaar voor het brede publiek te duiden.

Vreemd genoeg gingen "de militairen betrokken bij de schietoefening ervan uit dat er code groen gold", zegt een andere militair. Er moet dus iets fout gelopen zijn in de interne communicatie. Op het moment van de oefeningen was het na een lange periode van droogte, kurkdroog op de heide van het schietveld. 

Bekijk hier de reportage uit "Het Journaal" met beelden van het getroffen deel van het natuurdomein. De tekst gaat daaronder voort. 

Videospeler inladen...

Volgens de militaire vakbond ACMP staat vast dat er al te lang niet meer geïnvesteerd wordt in het schietveld. "Er waren plannen om alles te outsourcen aan een burgerfirma die het hele beheer van de site zou overnemen", zegt Yves Huwart van ACMP. Militairen betrokken bij de zaak stellen zich de vraag of het systeem met meetpunten wel afdoende informatie gaf voor de specifieke situatie op het schietterrein in Brecht. "Misschien wordt het tijd om die meetpunten te herbekijken."

Volgens de voorziene procedures moest de brandweerwagen van de kazerne niet (meer) aanwezig zijn, omdat de brandweer van de omliggende gemeentes bevoegd was bij code geel.

FN Minimi mitrailleur, foto Safraanberg/Defensie

Minister van Defensie Ludivine  Dedonder (PS) verklaarde eerder al dat te lang is getalmd met het verwittigen van de lokale brandweer, waardoor kostbare tijd is verloren. De opgeroepen brandweer kon dan ook pas dertig minuten na de eerste melding op het schietterrein ter plaatse worden ingezet.

De militaire NH-90 TTH-helikopters die voorzien zouden moeten worden van bluszakken bleken zo duur in gebruik en zo onbetrouwbaar dat ze aan de grond worden gehouden en dus niet konden worden ingezet. Bij de brand ging zo'n 570 hectare heidegrond in vlammen op. 

De brand bij Brecht

Veiligheidscultuur uitgehold, incidenten stapelen zich op bij Defensie

Ook bij de brand van Brecht is nog maar eens sprake van een veiligheidscultuur die te sterk is uitgehold door een gebrek aan opleiding en personeel. Zo is op geen enkel moment ervoor gekozen om de schietoefening uit te stellen, of om extra informatie in te winnen.

De brand in Brecht is geen alleenstaand geval: er is de zaak-Conings waarbij defensie blunderde, er is het schietincident in Florennes in 2018 waarbij een technicus op de vliegbasis een andere F-16 in brand schoot. “Vele kleine incidenten blijven bovendien onder de radar”, vertelt een militair bevoegd voor interne veiligheid.

"Dat hoeft niet te verwonderen", zegt Yves Huwart van de ACMP. "In tegenstelling tot vroeger krijgt iedereen de opdracht om toch alles maar vooruit te laten gaan, terwijl de veiligheid niet langer de prioriteit is. Het is een kritiek die heel wat militairen beamen: de kantjes worden er noodgedwongen van afgereden."

De bestaande procedures en veiligheidschecks worden door personeels- en tijdsgebrek niet langer gevolgd. Militairen moeten meerdere functies combineren, materiaal ontbreekt en investeringen worden uitgesteld.

Meer dan naar de individuele verantwoordelijkheid van de lokale oversten of uitvoerders moet defensie nu vooral de eigen processen opnieuw in kaart brengen en analyseren hoe dit zo fout is kunnen lopen. Op korte termijn zullen er geen duizenden goed getrainde militairen extra kunnen worden ingezet en ook extra budget alleen zal dit niet oplossen.

Defensie zal op korte termijn voorstellen moeten doen om de veiligheids- en communicatiecultuur snel weer op te krikken. Dat laatste is geen eenvoudige klus, beseft ook de regering.

Nooit geschoten, altijd mis. 

FN Minimi mitrailleur, foto Safraanberg/Defensie

Meest gelezen